II SA/Rz 106/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik Sędziowie NSA Anna Lechowska NSA Małgorzata Wolska /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 3 lipca 2007 r. sprawy ze skargi M. i A. C. na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu przejęcia działki pod drogę publiczną uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] października 2006 r. Nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. /[...]/ Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 73 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracją publiczną /Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm./, po rozpatrzeniu odwołania M. i A. C. od decyzji Starosty z dnia [...] października 2006 r. /[...]/ w sprawie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu przejęcia działki nr 1631/4 o powierzchni 0,0085 ha położonej w S., zajętej pod drogę publiczną, powiatową /ul. [...]/, która z dniem [...] stycznia 1999 r. stała się z mocy prawa własnością Powiatu S., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 2005 r. M. i A. C. wystąpili do Starosty o wypłatę odszkodowania za działkę nr 1631/4 położoną w S., stanowiącą drogę – ul. [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. /[...]/ Wojewoda, działając na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną stwierdził nabycie przez Powiat S. z mocy prawa z dniem [...] stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości, położonej w jednostce ewidencyjnej S., obr. D., oznaczonej jako działka nr 1631/4 o powierzchni 0,0085 ha, objętej Kw [...], gdzie jako właściciele wpisani są M. i A. C., zajętej pod drogę publiczną ul. [...]. Starosta decyzją z dnia [...] października 2006 r. /[...]/ odmówił wnioskodawcom ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu przejęcia działki nr 1631/4, położonej w S., pod drogę publiczną, powiatową, ul. [...]. Motywując decyzję stwierdził, że stronami postępowania o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną – stosownie do art. 73 ust. 4 powołanej wyżej ustawy z dnia 13 października 1998 r. są: odpowiednia jednostka samorządu terytorialnego i dotychczasowy właściciel, czyli osoba, która w dniu 31 grudnia 1998 r. była właścicielem nieruchomości pozbawionym możliwości władania w związku z zajęciem jej pod drogę publiczną. Nabycie przez wnioskodawców działki nr 1631/4 nastąpiło w dniu [...] listopada 2005 r.:, a więc po dniu 1 stycznia 1999 r., w którym nieruchomość ta stała się własnością Powiatu S. z mocy prawa, co potwierdziła decyzja Wojewody z dnia [...] czerwca 2006 r. Wobec powyższego odszkodowanie może przysługiwać tylko osobie, która była właścicielem w chwili przejęcia na rzecz Powiatu S., a nie późniejszemu nabywcy tej nieruchomości. W złożonym odwołaniu M. i A. C. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. wnosili o uchylenie decyzji Starosty z dnia [...] października 2006 r. i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy – ustalającego odszkodowanie. Odwołujący się wskazali, że przedmiotową nieruchomość nabyli od M. M. i M. H. w dobrej wierze na podstawie aktualnych wypisów z księgi wieczystej, w której nie ujawniono przejścia nieruchomości na własność Powiatu S. Skoro organ nie dopełnił obowiązku wynikającego z ustawy, to istniało domniemanie, że stan prawny ujawniony w księdze wieczystej jest zgodny z rzeczywistością, a więc stali się oni właścicielami przedmiotowej nieruchomości i tym samym następcami prawnymi M. M. i M. H. /bezspornymi właścicielami drogi przed dniem 1 stycznia 1999 r./ i w związku z tym przeszły na nich korzyści i ciężary. Odwołujący się podali również, że poprzedni właściciele przez cały czas opłacali podatki za przedmiotową nieruchomość, zaś oni w dniu [...] października 2006 r. zostali wezwani przez Urząd Miasta S. do opłacenia podatku za tę nieruchomość. Dopiero po zawarciu przez nich aktu notarialnego dokonano w księgach wieczystych zmiany oznaczenia działki nr 5592 obszaru 28a 19 m2, a następnie dla działki nr 1631/4 założono nową księgę wieczystą o nr [...] /w której została stwierdzona ich własność/. Organ II instancji nie uwzględnił odwołania i w uzasadnieniu swojej decyzji, utrzymującej w mocy kwestionowaną w odwołaniu decyzję z dnia [...] października 2006 r. podkreślił, że postępowanie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogi publiczne może być wszczęte wyłącznie na wniosek właściciela nieruchomości, jeżeli prawo własności było wpisane z dniem 31 grudnia 1998 r. Do postępowania należy stosować wprost zasady określone przy odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości. W niniejszej sprawie zmiana właściciela nastąpiła na podstawie aktu notarialnego, następstwo cywilnoprawne daje nabywcy podstawę do złożenia wniosku o odszkodowanie, jeżeli czynność skutkuje od dnia 31 grudnia 1998 r. Odnośnie zarzutów odwołania dotyczących "oceny zgodności wpisów w księdze wieczystej ze stanem rzeczywistym, trybem ich wprowadzenia czy też zasadnością płacenia podatków przez poprzednich właścicieli nieruchomości" wyjaśniono, że "sprawy te nie są przedmiotem niniejszego postępowania". Powyższą ostateczną decyzję Wojewody zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M. i A. C., wnosząc o jej uchylenie, jako naruszającej prawo. Uzasadniając skargę ponowili swoje stanowisko i argumenty zawarte w odwołaniu. Nadto wskazali, że w wyniku niedopełnienia przez organ obowiązków wynikających z ustawy /brak wydania decyzji deklaratoryjnej o nabyciu drogi i nieujawnienie tego faktu w księgach wieczystych/ ponieśli koszty związane z nabyciem działki. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Skarga nie jest pozbawiona podstaw prawnych do jej uwzględnienia i dlatego też należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2006 r. /[...]/ o odmowie ustalenia dla skarżących odszkodowania za działkę nr 1631/4 o powierzchni 0,0085 ha, położoną w S. zajętą pod drogę publiczną, powiatową /ul. [...]j/, która z dniem [...] stycznia 1999 r. stała się z mocy prawa własnością Powiatu S. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, a zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – co też w konsekwencji oznacza badanie legalności ostatecznych decyzji administracyjnych – Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Z akt administracyjnych nadesłanych wraz z odpowiedzią na skargę wynika, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek M. i A. C. z dnia [...] grudnia 2005 r. o wypłatę odszkodowania za działkę nr 1631/4 o powierzchni 0,0085 ha, poł. w S. obr. D. zajętą pod ulicę [...], objętą Kw [...], złożony w oparciu o art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm./. Wojewoda decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. /[...]/, na wniosek Zarządu Powiatu w S., na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm./ stwierdził nabycie przez Powiat S. z mocy prawa z dniem [...] stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną /ul. [...]/, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 1631/4 o powierzchni 0,0085 ha poł. w S. obr. D., objętej Kw [...], gdzie jako właściciele wpisani są M. i A. C. /nabyli ją odpłatnie od M. M. i M. H. aktem notarialnym z dnia [...].11.2005 r. Rep. [...], Nr [...]. Następnie zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r., po rozpatrzeniu odwołania M. i A. C. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2006 r. odmawiającą ustalenia odszkodowania za nieruchomość poł. w S. obr. D., oznaczoną jako działka nr 1631/4 o powierzchni 0,0085 ha. W świetle przepisu art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm./ nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r., stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Przepis ten ma charakter wywłaszczeniowy i jednocześnie szczególny w stosunku do przepisów wywłaszczeniowych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm./, gdyż dotyczy nabycia własności z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r., w przeciwieństwie do nabycia własności w drodze wywłaszczenia na podstawie ustawy wymienionej ostatnio, a które następuje na podstawie decyzji konstytutywnej. Odszkodowanie zaś, jak wynika z ust. 4 powyższego artykułu, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody /ust. 3/. Decyzja ta, deklaratoryjna, stwierdzająca nabycie własności ex lege – jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 maja 2002 r. /IV CKN 1071/2000/ - stanowi wyłączny dowód nabycia własności, a powołujący się na spełnienie się skutku nabycia własności z ustawy powinien tym dokumentem fakt ten wykazać. Domagając się wypłaty odszkodowania za działkę nr 1631/4 o powierzchni 0,0085 ha, poł. w S. skarżący konsekwentnie podnosili – w odwołaniu, a następnie w skardze – że przedmiotową działkę nabyli w dobrej wierze, na podstawie aktualnych wpisów w księdze wieczystej /Kw [...]/ prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S. Wydział Ksiąg Wieczystych, w której nie ujawniono "przejścia" na własność Powiatu S. tej działki zajętej pod drogę publiczną powiatową /ul. [...]/. Otóż w związku z powyższym, akceptując jednocześnie pogląd skarżących, należy wskazać, że po myśli art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece /Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm./ księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Na podstawie art. 3 powyższej ustawy domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, a prawo wykreślone nie istnieje. Z kolei art. 5 tej ustawy stanowi, iż w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe /rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych/. Wspomnieć przy tym wypada, że przepisy o rękojmi są przepisami iuris cogentis, jak i to, że w świetle tego przepisu ochrona nabywcy nieruchomości obejmuje jedynie prawa nabyte odpłatnie /wyrok NSA z dnia 16.10.1995 r., IV SA 747/94/ - a co miało miejsce w przypadku nabycia nieruchomości przez skarżących. Mając więc na uwadze powołane wyżej przepisy Sąd doszedł do przekonania, że dopóki w księdze wieczystej nieruchomości zajętej pod drogę publiczną nie zostanie ujawnione przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie ostatecznej decyzji wojewody, zbycie takiej nieruchomości przez właściciela wpisanego w dziale II księgi wieczystej /dział ten obejmuje wpisy dotyczące własności i użytkowania wieczystego/ jest możliwe. W rezultacie też właścicielowi nieruchomości, w miejsce którego Skarb Państwa /lub jednostka samorządu terytorialnego/ stał się, stała się/ właścicielem, którego /której/ prawo własności zostało ujawnione w księdze wieczystej na podstawie ostatecznej decyzji wojewody, stosownie do treści art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. cyt. wyżej zostanie ustalone i wypłacone odszkodowanie, jeżeli wniosek o odszkodowanie złoży w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005r.; nie jest kwestionowane, że w wymienionym okresie stosowny wniosek został przez skarżących złożony. Reasumując należy stwierdzić, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia prawa, które musiało prowadzić do usunięcia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z obrotu prawnego. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżących Sąd nie orzekł, gdyż taki wniosek nie został w skardze złożony /art. 209 i 210 powyższej ustawy/.