II SA/Ol 53/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Asesor WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2007 roku sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu 9 sierpnia 2006r. I. P. złożyła wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej - Sekcja Świadczeń Rodzinnych o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz małoletniej córki A. B. Do wniosku dołączyła oświadczenie członka rodziny o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, który został uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, nadto zaświadczenie Komornika Sądowego o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, oraz o wysokości wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego. Działający z upoważnienia Burmistrza Miasta – Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, pismem z dnia 13 września 2006r., zawiadomił o toczącym się postępowaniu administracyjnym przebywającego w Zakładzie Karnym dłużnika alimentacyjnego, ojca A. B. – M. S. Następnie decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", na podstawie art. 7 ust.1 i 2, art. 8 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 5 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zmianami), organ pierwszej instancji przyznał I. P. zaliczkę alimentacyjną na rzecz córki A. B., od dnia 1 września 2006r. do dnia 31 sierpnia 2007r., w kwocie 300 złotych miesięcznie. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł dłużnik alimentacyjny M. S., który podniósł, iż jego była żona osiąga dochody przekraczające kwotę uprawniającą do przyznania jej zaliczki alimentacyjnej. Nadto wspierana jest materialnie przez jego matkę. Wskazał także, iż z powodu pozbawienia wolności nie miał możliwości zapoznania się z aktami administracyjnymi. Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz.1071 ze zmianami), umorzyło postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej brak jest przepisu o charakterze materialnoprawnym, z którego można wywodzić, iż dłużnik alimentacyjny ma interes prawny w postępowaniu administracyjnym dotyczącym ustalenia osobie uprawnionej prawa do zaliczki alimentacyjnej. Wobec tego dłużnik alimentacyjny – M. S. nie może być uznany za stronę takiegoż postępowania. W skardze na tę decyzję M. S. podniósł, iż po wyjściu z więzienia nie będzie w stanie odpracować przedmiotowej zaliczki, tym bardziej, że jest już zobowiązany do płacenia alimentów na drugą córkę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Kolegium nadmieniło, iż fakt doręczenia skarżącemu decyzji przez organ pierwszej instancji nie oznacza uzyskania przez niego przymiotu strony. Wnoszący odwołanie w niniejszym przypadku ma zapewne interes faktyczny w postępowaniu dotyczącym ustalenia prawa do zaliczki, lecz ten nie może być podstawą do uznania za stronę danego postępowania. Dłużnik alimentacyjny może stać się stroną postępowania administracyjnego, ale w przedmiocie zobowiązania go do zwrotu zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), sąd kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kwestią kluczową w niniejszej sprawie jest to, czy dłużnik alimentacyjny jest stroną postępowania w sprawie ustalenia zaliczki alimentacyjnej. Zaskarżona decyzja odmawia mu tego prawa wskazując, iż w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zmianami) brak przepisu o charakterze materialnoprawnym, z którego można wywodzić, iż dłużnik alimentacyjny ma interes prawny w postępowaniu administracyjnym dotyczącym ustalenia osobie uprawnionej prawa do zaliczki alimentacyjnej. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy bowiem to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Definicja legalna strony została zawarta w art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zmianami), zwanej dalej k.p.a. Przepis ten stanowi, iż stroną jest nie tylko ten, którego interesu prawnego dotyczy postępowanie, lecz również każdy, czyjego obowiązku ono dotyczy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie sposób zaprzeczyć temu, że postępowanie prowadzone na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych odnosi się do ich praw i obowiązków. Już z redakcji tytułu ustawy wynika, że postępowanie toczy się wobec dłużnika alimentacyjnego. Trudno więc przyjąć, iż może się ono toczyć wobec osoby, która nie jest uznawana za stronę postępowania lub uczestnika na prawach strony. Nie można też zapominać o tym, że przesłanką warunkującą uzyskanie prawa do zaliczki alimentacyjnej jest bezskuteczność egzekucji. Nie można więc odmówić dłużnikowi alimentacyjnemu prawa do udziału w postępowaniu choćby z tego powodu, ażeby dać mu możliwość ewentualnego kwestionowania bezskuteczności egzekucji. Oczywistym jest, że osoba zobowiązana do alimentacji ma taką możliwość w postępowaniu egzekucyjnym, jednakże nie ma podstawy prawnej, aby uniemożliwić jej ewentualne wykazywanie braku bezskuteczności w egzekucji dopiero na etapie postępowania administracyjnego w sprawie o zaliczkę alimentacyjną. Udział dłużnika w tym postępowaniu będzie gwarantował mu możliwość obrony swoich praw. Ponadto postępowanie w sprawie zaliczki administracyjnej dotyczy również obowiązków dłużnika. Wskazać również należy, iż przepis art. 12 ust. 1 omawianej ustawy konstytuuje po stronie dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5 %. Wtórny charakter tego zobowiązania nie zmienia faktu, iż przyznanie zaliczki alimentacyjnej powoduje powstanie po stronie dłużnika alimentacyjnego obowiązku w ramach nowego stosunku prawnego. Obowiązek ten nosi wszelkie znamiona, jakie doktryna i orzecznictwo wyodrębniły dla znaczenia obowiązku, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Wystarczy tu poprzestać na wskazaniu, iż stwierdzenie jego istnienia, podobnie jak interesu prawnego, sprowadza się do ustalenia związku między normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającym na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 1876/99, LEX nr 47938). W takiej sytuacji odmówienie dłużnikowi alimentacyjnemu prawa do udziału w postępowaniu dotyczącym przyznania zaliczki jest nieuprawnione. Skoro zatem M. S. należy uznać za stronę takiegoż postępowania, organ drugiej instancji nie mógł umorzyć zainicjowanego przez niego postępowania odwoławczego. Zaskarżona decyzja musiała w tym stanie rzeczy ulec uchyleniu z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozstrzygnięcie w zakresie wykonalności uchylonej decyzji zapadło na podstawie art. 152 tejże ustawy.