I SA/Gl 1399/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka, Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek ( sprawozdawca), Protokolant Marta Lewicka, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi "A" Oddział w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych odrzuca skargę; Dyrektor Oddziału "A" prowadzący, w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia [...] r. nr [...], egzekucję przeciwko M. Z. z tytułu niezwróconych, nienależnie pobranych alimentów zastosował środek egzekucyjny w formie zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanej z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia wykonywanej u K. Ż.. Zawiadomienie o zajęciu opisanej wyżej wierzytelności doręczono K. Ż. w dniu [...] 2004 r. wraz z wezwaniem (w trybie art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) do złożenia oświadczenia czy dłużnik uznaje zajętą wierzytelność M. Z., czy przekaże z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie egzekwowanej należności lub z jakiego powodu odmawia przekazania, jakie postępowanie i przed jakim sądem lub innym organem toczy się lub toczyło o zajętą wierzytelność. Powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi dłużnika, a ponaglenie z dnia [...] 2005 r., zawierające pouczenie o treści art. 71 a § 2 oraz art. 168e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zmieniło tego stanu rzeczy. Pismem z dnia [...] 2005 r. Dyrektor Oddziału "A", działający jako organ egzekucyjny, w trybie art. 71a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnika. We wniosku wyjaśniono, że K. Ż. nie złożył oświadczenia określonego w art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zatem Dyrektor Oddziału "A" domaga się ustalenia w drodze kontroli okoliczności, które powinny zostać ujawnione w tym oświadczeniu, a także zbadania czy i w jakiej kwocie wypłacono (w okresie od [...] 2004 r. do [...] 2005 r.) dochód osiągnięty przez zobowiązaną z tytułu wykonania umowy zlecenia lub innych umów cywilnoprawnych. Wskazano także, że w dniu [...] 2005 r. Dyrektor Oddziału "A" dokonał interwencji, wzywając dłużnika zajętej wierzytelności do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania wyjaśnień w w/w sprawie, lecz dłużnik zajętej wierzytelności wyjaśnień nie udzielił, a zatem ustalenie wskazanych powyżej okoliczności w drodze kontroli jest konieczne. We wniosku wyjaśniono także, że organ egzekucyjny zamierza skorzystać z uprawnień określonych w art. 71 b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ściągnięcie zajętej wierzytelności w trybie egzekucji musi być jednak poprzedzone wnioskowaną kontrolą i wydaniem postanowienia określonego w art. 71 a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postanowieniem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 123, art. 124, art. 105 oraz art. 61 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 17 i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. umorzył postępowanie wszczęte na wniosek organu egzekucyjnego o przeprowadzenie kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z dyspozycją art. 71 a i 71 b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organy administracyjne uprawnione są jedynie do kontroli prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego, a przystąpienie dłużnika do realizacji zajęcia wymaga uprzedniego złożenia przez niego oświadczenia w trybie art. 89 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przedmiotowej sprawie K. Ż. nie złożył wskazanego oświadczenia, a zatem podejmowanie czynności kontrolnych byłoby przedwczesne i nieuprawnione. W zażaleniu na powyższe postanowienie (wniesionym zgodnie z pouczeniem zawartym w postanowieniu) Dyrektor Oddziału "A" (działający jako organ egzekucyjny) podniósł, że wraz z doręczeniem K. Ż. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności przysługującej zobowiązanej M. Z. (co nastąpiło w dniu [...] 2004 r.) po stronie dłużnika zajętej wierzytelności powstał obowiązek udzielenia odpowiedzi na zajęcie, który istnieje nawet w razie nieuznania zajętej wierzytelności. Ponadto wyjaśniono, że K. Ż. dokonał na poczet zajętej wierzytelności wpłaty w kwocie [...] zł, a z uwagi na niewywiązanie się przez niego z obowiązków wynikających z art. 89 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor Oddziału "A" nie posiada informacji o wysokości wypłacanego M.Z. wynagrodzenia, kwoty podlegającej przekazaniu na rzecz organu egzekucyjnego i przyczynach nierealizowania zajęcia. Po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy, wskazując, że kontrola w trybie art. 71 b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może być przeprowadzona tylko u dłużnika, który bezpodstawnie uchyla się od przekazania organowi egzekucyjnemu uznanej przez niego wierzytelności. W sytuacji, gdy dłużnik nie złożył oświadczenia w trybie art. 89 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie nastąpiło uznanie zajętej wierzytelności, a wpłata dokonana na rzecz organu egzekucyjnego w kwocie [...] zł pozwala jedynie na domniemanie, że K. Ż. posiadał wierzytelność wobec M. Z. i nie może być traktowana jako formalne potwierdzenie uznania zajętej wierzytelności. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej doręczono stronie w dniu [...] r., a pismem z dnia [...] 2005 r. "A", działający jako wierzyciel, zaskarżył je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (pouczenie zawarte w postanowieniu wskazywało, iż stronie przysługuje skarga do sądu administracyjnego), wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi zawarto opis stanu faktycznego sprawy i wskazano, że w niniejszej sprawie nastąpiło wdrożenie postępowania egzekucyjnego, a niezastosowanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności do obowiązków określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uniemożliwia Dyrektorowi Oddziału "A" skuteczne jego prowadzenie. Organ egzekucyjny nie posiada bowiem informacji o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez M. Z., kwocie podlegającej przekazaniu oraz przyczynach nierealizowania zajęcia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Zaakcentowano, że fakt dokonania przez K. Ż.wpłaty na kontro organu egzekucyjnego kwoty [...] zł, poza informacją zawartą w zażaleniu i skardze, nie był w żaden sposób (np. poprzez adnotację na tytule wykonawczym lub kserokopię dowodu wpłaty) udokumentowany w przekazanych organowi odwoławczemu aktach administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. Nr z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) organem egzekucyjnym w administracji jest m.in. Dyrektor Oddziału "A". Jest on uprawniony do stosowania egzekucji należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Jednym ze środków stosowanych w prowadzonym przez wskazany powyżej organ postępowaniu egzekucyjnym jest zajęcie wierzytelności przysługującej zobowiązanemu. W niniejszej sprawie dokonano, w trybie art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zajęcia wierzytelności przysługującej zobowiązanej M. Z. od K. Ż. z tytułu wykonania umowy zlecenia. Powołany przepis stanowi, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1 (art. 89 § 2). W niniejszej sprawie zajęcia dokonano wraz z doręczeniem K.Ż. zawiadomienia o zajęciu, wraz z którym wezwano go do złożenia oświadczenia określonego w art. 89 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec braku reakcji dłużnika na powyższe wezwanie i bezskuteczności skierowanego do niego ponaglenia organ egzekucyjny podjął czynności zmierzające do ściągnięcia zajętej wierzytelności w trybie art. 71 b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stanowi on, iż zajęta wierzytelność lub jej część może być ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej od dłużnika zajętej wierzytelności, który bezpodstawnie uchyla się od przekazania należnej kwoty, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71 a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. We wskazanym postanowieniu, określa się wysokość nieprzekazanej kwoty, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności. Zapis art. 71 a § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, że jeżeli środek egzekucyjny został zastosowany przez Dyrektora Oddziału "A", to kontrolę realizacji zastosowanego środka przeprowadza (z urzędu lub na wniosek) Naczelnik Urzędu Skarbowego. Przepisy dotyczące kontroli realizacji środka egzekucyjnego polegającego na zajęciu wierzytelności przysługującej zobowiązanemu nie zawierają żadnych regulacji dotyczących formy, w jakiej naczelnik urzędu skarbowego mógłby odmówić przeprowadzenia wnioskowanej przez Dyrektora Oddziału "A" kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności, a co za tym idzie nie przewidują też środka zaskarżenia, jaki przysługiwałby organowi egzekucyjnemu lub wierzycielowi w sytuacji, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego nie uwzględni wniosku o przeprowadzenie kontroli. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądowoadministracyjna kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne, 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej, 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego, 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4. Bezsporne jest, że zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie, zostało wydane w toku postępowania egzekucyjnego i dotyczy umorzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem o przeprowadzenie kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje możliwości zaskarżenia rozstrzygnięcia wydanego na skutek stwierdzenia bezprzedmiotowości wniosku o przeprowadzenie kontroli, a do zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia nie można w żadnym wypadku stosować odpowiednio regulacji dotyczących postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Bezpodstawne byłoby także zastosowanie art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym "o ile inne przepisy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie, jeśli ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi". Konstatacja ta wynika z przyjętej przez Sąd tezy, że wystąpienie Dyrektora "A" do Naczelnika Urzędu Skarbowego o przeprowadzenie kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego nie inicjuje odrębnego postępowania, a jedynie stanowi czynność egzekucyjną, definiowaną (w art. 1a pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, co wyklucza odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie regulacji dotyczącej umorzenia postępowania zawartej w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wskazać również należy, że poddane ocenie Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie wydano w formie postanowienia, a zatem nie mieści się ono w zakresie aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, które podlegają kontroli sądowoadministracyjnej na mocy art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak więc wykazano powyżej postanowienie o umorzeniu postępowania na skutek stwierdzenia bezprzedmiotowości wniosku o przeprowadzenie kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego nie podlega kognicji sądów administracyjnych, a zatem skargę inicjującą postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie uznać należy za niedopuszczalną. Na marginesie zauważyć również trzeba, że zgodnie z art. 52 ustawy Prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed właściwym organem, a jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia to skargę do sądu administracyjnego musi poprzedzać skierowane przez skarżącego do właściwego organu wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W niniejszej sprawie zażalenie (którego wniesienie można by ewentualnie traktować jako spełnienie wymogu wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa) zostało złożone przez organ egzekucyjny - Dyrektora "A", natomiast skargę wniósł wierzyciel – "A". Brak tożsamości wskazanych podmiotów nakazuje stwierdzić, że określona w art. 52 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanka skutecznego wniesienia skargi nie została w niniejszej sprawie spełniona. Zgodnie z art. 58 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd odrzuca skargę, gdy jej wniesienie jest niedopuszczalne, należało zatem orzec jak w sentencji postanowienia.