II GZ 119/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. K. w W. – P. H. i K. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 16 marca 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2248/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. K. w W. – P. H. i K. N. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2007 r., Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dotacji przypadającej do zwrotu postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 16 marca 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2248/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W odmówił Z. K. w W – P. i H. i K. N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podał, że działalność Z. oparta jest na zasadach gospodarki finansowej instytucji kultury zawartych w ustawie z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. W świetle art. 28 cytowanej ustawy koszty bieżącej działalności i zobowiązania pokrywane są z uzyskiwanych przychodów. Przychodami zaś są dotacje z budżetu, środki otrzymywane od osób fizycznych i prawnych oraz z innych źródeł, a także wpływy z prowadzonej działalności. Wysokość rocznej dotacji na działalność ustala Organizator. Otrzymywane dotacje budżetowe mogą być podmiotowe, tzn. służące dofinansowaniu działalności bieżącej podmiotu oraz celowe, tzn. przeznaczone na finansowanie lub dofinansowanie sprecyzowanych zadań, inwestycji. Dotacja celowa ma dokładnie sprecyzowany cel. Dotacja podmiotowa zawiera w sobie element uznaniowości, ograniczony zakresem działania dofinansowanego podmiotu. W ramach działalności bieżącej mieszczą się również czynności związane z zachowaniem praw majątkowych podmiotu, czy też ich dochodzeniem. Zatem będą to również czynności związane z ustalaniem i zachowaniem tych praw na drodze sądowej, w tym na drodze sądowoadministracyjnej. Sąd I instancji wskazał, że ze złożonego przez Z. oświadczenia wynika, iż posiada on środki finansowe znacznych rozmiarów - na kwotę ponad 11 mln zł. Z tego część wykazywana jest jako kwoty z dotacji celowych, które to kwoty muszą być zgodnie z art. 132 ustawy o finansach publicznych wyodrębnione księgowo i rachunkowo. Jest rzeczą oczywistą, że kwoty z dotacji celowych mogą być wykorzystane tylko na wskazany cel. Nie mniej jednak ze złożonego oświadczenia wynika, że na odrębnym koncie bankowym znajdują się środki pieniężne przeznaczone na bieżącą działalność, a pochodzące m.in. z dotacji podmiotowej oraz z wpływów prowadzonej przez Z. działalności kulturalnej. Jest to kwota 2.544.058,87 zł plus 56.221,77 zł. Sąd podniósł, że dotacja podmiotowa na rok 2008 przyznana Z. wynosiła 20. 671. 000 zł. W związku z powyższym Sąd uznał, że Z. występując z wnioskiem o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych posiadał znaczne środki finansowe z dotacji podmiotowej, która jest mu corocznie przyznawana z budżetu na działalność bieżącą. Ze środków tych mogą być pokrywane koszty sądowe, o czym była mowa wyżej. Wysokość posiadanych środków znacznie przekracza koszty niniejszego postępowania, w którym wysokość wpisu wynosi 32.860 zł. W zażaleniu Z. K. w W – P. H. i K. N. zaskarżył powyższe postanowienie wskazując, że kosztów sądowych nie można było pokryć ze środków na działalność bieżącą, które na dzień złożenia wniosku wynosiły ogółem 2.600.280,64 zł (2.544.058,87 zł i 56.221,77 zł). Wykazana we wniosku kwota 2.544.058,87 zł przeznaczona była w całości na działalność bieżącą, a mianowicie na wynagrodzenia, ochronę, energię i inne koszty bieżącej eksploatacji oraz na zaplanowane działania celowe (wystawy, prace konserwatorskie itp.), a także inwestycje - modernizację systemu samogaszenia oraz kontynuację prac w [...]. Odnośnie kwoty 56.221,77 zł – była ona "zarezerwowana pod karty płatnicze" i przeznaczona na zakup materiałów eksploatacyjnych niezbędnych do bieżącego funkcjonowania obiektów, zakup paliwa do samochodów i inne wydatki pracowników związane z podróżami służbowymi. Środki te miały określone przeznaczenie w planie finansowym i nie mogły być przeznaczone na uiszczenie wpisu. W ocenie skarżącego, powyższych środków nie można było przeznaczyć na zapłatę wpisu sądowego ponieważ byłoby to niezgodne z planem finansowym i mogłoby powodować brak środków na działalność bieżącą, np. na płace dla pracowników lub zapłatę należności za media. Poza tym sytuacja finansowa Z. K. znacznie się zmieniła w porównaniu do informacji z dnia złożenia wniosku. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zmniejszył dotacje na działalność bieżącą oraz działalność inwestycyjną łącznie o kwotę 885.000 zł. Uzyskane przez Z. K. dochody z działalności własnej wykazują tendencję spadkową z uwagi na zmniejszony popyt, spowodowany m.in. kryzysem ekonomicznym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, co wynika wprost z art. 246 § 2 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że w obecnej kondycji finansowej Z. K. nie można przyjąć, że nie dysponuje on dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, dokonał analizy przychodów oraz bieżących wydatków. Uwzględniono także, iż działalność Z. oparta jest na zasadach gospodarki finansowej instytucji kultury zawartych w ustawie z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Sąd trafnie zwrócił uwagę na fakt, że otrzymywane przez Z. K. dotacje podmiotowe zawierają w sobie element uznaniowości, ograniczony zakresem działania dofinansowanego. W ramach zakresu działania mieszczą się zaś czynności związane z zachowaniem praw majątkowych podmiotu. Zasadnie stwierdził Sąd I instancji, że Z. K. występując z wnioskiem o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych posiadał znaczne środki finansowe z dotacji podmiotowej, która jest mu corocznie przyznawana na działalność bieżącą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można się zgodzić z zaprezentowanym w zażaleniu stanowiskiem, że niemożliwe jest przeznaczenie części kwoty przewidzianej na bieżącą działalność podmiotu, na pokrycie kosztów sądowych. Nie ma bowiem podstaw aby przyjąć, że zakup materiałów eksploatacyjnych, paliwa do samochodów czy wydatki związane z podróżami służbowymi mają pierwszeństwo przed obowiązkiem uiszczenia wpisu. Jednocześnie stwierdzić należy, że koszty sądowe nie mogą zamykać stronie drogi do sądu. Oceniając sytuację finansową Z. K. przy uwzględnieniu tej reguły, nie można jednak zarzucić Sądowi I instancji, że odmawiając Z. zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie częściowym regułę tę naruszył. W żadnym razie nie można przyjąć, że Z. K. wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a tym samym że nieprzyznanie częściowego zwolnienia od kosztów uniemożliwiłoby stronie skorzystanie z przysługującego jej prawa do sądu. Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola zgodności z prawem orzeczeń wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Jedynie naruszenie prawa może skutkować uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia Sądu I instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.