II GZ 214/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 10 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Zamku Królewskiego w W. – Pomnik Historii i Kultury Narodowej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 2248/07 w zakresie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Zamku Królewskiego w W. – Pomnik Historii i Kultury Narodowej na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dotacji przypadającej do zwrotu postanawia: oddalić zażalenie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 2248/07 wezwano pełnomocnika Z. K. w W. – P. H. i K. N. – dalej: skarżącego – do uzupełnienia wpisu sadowego od wniesionej skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Sądu skarżący w dniu [...] grudnia 2007 r. (data nadania) wystąpił na urzędowym formularzu PPPr o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek powyższy został podpisany przez pełnomocnika skarżącego. Zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2248/07 wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełniania braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez jego podpisanie przez osoby upoważnione do reprezentowania Z. K. w W. – P. H. i K. N. Zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2248/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, gdyż mimo wezwania brak formalny nie został uzupełniony w zakreślonym terminie. Powyższe zarządzenie doręczono skarżącemu w dniu [...] kwietnia 2008 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, skarżący w dniu [...] maja 2008 r. (data nadania) wystąpił z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wniosek ponownie został podpisany przez pełnomocnika skarżącej. Zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2008 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił bez rozpoznania powyższy wniosek z uwagi na fakt, iż mimo poprzednich wezwań do uzupełnienia braku formalnego wniosku skarżący nie wykonał wezwania Sądu. Ponadto wskazał, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony ponownie przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej, który znał konsekwencje złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez osobę nieuprawnioną. W sprzeciwie od powyższego zarządzenia pełnomocnik skarżącej wskazał, iż brak jest przepisów dających podstawę do odstąpienia od wezwania do usunięcia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy i pozostawienia go bez rozpoznania uzależniając wezwanie od stanu wiedzy osoby składającej taki wniosek. W ocenie skarżącego Sąd winien wezwać do usunięcia braków formalnych wniosku w zakreślonym terminie. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2248/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił wniosek bez rozpoznania. Sąd wskazał, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być podpisany przez osoby upoważnione do reprezentowania Z. K. w W. – P. H. i K. N., a nie przez pełnomocnika skarżącego. Wniosek jest oświadczeniem wiedzy a nie woli, a oświadczenia w nim zawarte składane są pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenia prawdy tj. art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r., Nr 88 poz. 553 ze zm. - dalej: Kodeks karny lub k.k.). W ocenie Sądu I instancji pełnomocnik nie posiada wiedzy na temat spraw finansowych skarżącego lub też posiada wiedzę lecz przekazaną przez osobę do tego upoważnioną. Wobec tego nie mógł on złożyć oświadczeń i się pod nimi podpisać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż okolicznością uzasadniającą odstąpienie od wezwania do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] maja 2008 r., był fakt, iż został on złożony ponownie przez tego samego profesjonalnego pełnomocnika. Wezwanie Sądu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy wydane na podstawie zarządzenia z dnia [...] stycznia 2008 r., spełniało wymogi z art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. – także wobec wniosku z dnia [...] maja 2008 r., z uwagi na fakt, że treść obu wniosków jest taka sama. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej wniósł o jego uchylenie i zarzucił naruszenie art. 257 w związku z art. 49 § 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu wskazał, że przepis art. 257 cyt. ustawy ani jakikolwiek inny przepis ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje podstawy do odstąpienia od wezwania do usunięcia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy i pozostawienia go bez rozpoznania uzależniając to od stanu wiedzy osoby składającej taki wniosek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako niezasadne nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej następuje wówczas gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania albowiem umieszczenie na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia o znajomości treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego statuującego przestępstwo fałszywych zeznań nie może być podpisane przez pełnomocnika. Przestępstwo określone w art. 233 cyt. ustawy jest przestępstwem indywidualnym, o określonym kręgu podmiotów których dotyczy, wyczerpująco wskazanych w cyt. przepisie. Oświadczenie o treści wskazanej we wniosku o prawo pomocy tj. podanie nieprawdziwych danych lub zatajanie prawdy nie może być podpisane przez pełnomocnika albowiem odpowiedzialność karna odnosić się może tylko do indywidualnie określonego (wskazanego) podmiotu a nie do jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Podpis pod wnioskiem o przyznanie prawa pomocy stanowi jednocześnie potwierdzenie znajomości treści art. 233 § 1 przez osobę go podpisującą co czyni ją równocześnie odpowiedzialną karnie w przypadku wypełnienia znamion przestępstwa określonego w cyt. artykule czyli składania fałszywych zeznań. W granicach pełnomocnictwa udzielonego przez osobę prawną pełnomocnikowi nie ma miejsca na złożenie oświadczenia o podleganiu odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań przez pełnomocnika. Treść art. 233 § 1 k.k. dotyczy osoby prawnej bezpośrednio a nie jej pełnomocnika. Przestępstwo określone w art. 233 § 1 k.k. jest przestępstwem formalnym, a więc dokonanym w momencie złożenia fałszywego zeznania lub oświadczenia bądź w momencie zatajenia przez składającego zeznanie (oświadczenie) prawdy. Czyn sprawcy polega na podaniu wiadomości fałszywej (działanie) lub zatajeniu wiadomości prawdziwej (zaniechanie) – por. A. Barczak-Oplustil, G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Rodzynkiewicz, M. Szewczyk, W. Wróbel, A. Zoll - Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Komentarz do art. 117-277 k.k., Zakamycze 2006, wyd. II. Wypełnienie znamion art. 233 § 1 Kodeksu karnego nie może zostać dokonane przez przedstawiciela skarżącego (pełnomocnika) a jedynie przez samą osobę prawną – przez uprawnione do jej reprezentacji organy. Co za tym idzie przedmiotowe oświadczenie o treści wskazanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy mogą podpisać jedynie prawidłowo umocowani przedstawiciele strony (osoby upoważnione do reprezentacji osoby prawnej). Pełnomocnik skarżącej nie jest podmiotem przestępstwa z art. 233 § 1 Kodeksu karnego. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd Sądu I instancji, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest oświadczeniem wiedzy, a nie woli, a oświadczenia w nim zawarte składane są pod rygorem odpowiedzialności karnej. Mimo problemów interpretacyjnych jakich dostarcza art. 257 p.p.s.a. to zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie ukształtował się pogląd, iż w wypadku braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wezwać stronę do uzupełnienia takiego braku pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania (art. 49 § 1 p.p.s.a.). Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca działając przez profesjonalnego pełnomocnika już raz we wcześniejszym etapie postępowania składała wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wówczas Sąd I instancji wezwał pełnomocnika strony do uzupełnienia braków formalnych, których nie uzupełnił, jak również ten sam pełnomocnik nie złożył sprzeciwu od doręczonego mu zarządzenia z dnia [...] kwietnia 2008 r., o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. W szczególnych okolicznościach niniejszej sprawy tzn. w sytuacji gdy w tej samej sprawie, ten sam pełnomocnik znając przyczyny pozostawienia bez rozpoznania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie składa sprzeciwu natomiast składa ponownie taki sam wniosek dotknięty takimi samymi wadami – należy podzielić stanowisko Sądu I instancji o zbędności kolejnego wzywania do usunięcia takiego samego braku formalnego. Z uwagi na powyższe w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.