IV SA/Wa 1827/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), Sędziowie asesor WSA Danuta Szydłowska, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi M. B. s. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adw. D. M. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w W. przy ul. [...] kwotę 240,- (dwieście czterdzieści) złotych podwyższoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] lutego 2005r. Prezydent Miasta O., po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem Spółdzielni Mieszkaniowej "C." w O., orzekł o wymeldowaniu M. B. z pobytu stałego w O. przy ulicy [...]. Uzasadniając przedmiotową decyzję organ powołał przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), który przewiduje możliwość wymeldowania osoby z pobytu stałego na wniosek strony lub z urzędu w sytuacji gdy osoba, której postępowanie dotyczy, opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organ wskazał, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i dokonaniu oceny materiału dowodowego należało przyjąć, iż M. B., mieszkający bezpośrednio przed aresztowaniem w lokalu przy ulicy [...], przedmiotowy lokal opuścił na stałe i nie ma możliwości by do tego lokalu powrócił. Ponadto organ podał, że lokal ten - wobec śmierci poprzedniego najemcy W. B. - został przekazany do dyspozycji Spółdzielni Mieszkaniowej "C." w O. a następnie przydzielony przez Spółdzielnię nowemu najemcy. Wszystkie podane wyżej okoliczności zdaniem organu stanowią podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu M. B. z pobytu stałego w O. przy ulicy [...]. Odwołanie od opisanej wyżej decyzji organu pierwszej instancji wniósł M.B. W wyniku rozpoznania przedmiotowego odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2005r. uchylił decyzję Prezydenta Miasta O. i orzekł o odmowie wymeldowania odwołującego się z miejsca pobytu stałego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż M. B. i zameldował się na pobyt stały w lokalu nr [...] przy ulicy [...] w O. w dniu 8 grudnia 2003r. Pismem z dnia 10 lutego 2004r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "C." w O. wystąpiła o wymeldowanie wyżej wymienionego z przedmiotowego lokalu. Sprawa była trzykrotnie przedmiotem postępowania wyjaśniającego organu pierwszej instancji. Dwukrotnie organ drugiej instancji, na skutek wniesionych odwołań, uchylał rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji i przekazywał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ocenie organu odwoławczego nieprawidłowa jest również decyzja wydana przez Prezydenta Miasta O. w dniu [...] lutego 2005r. z tej przyczyny, że organ pierwszej instancji błędnie ocenił stan faktyczny sprawy. Przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie wyjaśniające wykazało, że M. B. mieszkał w przedmiotowym lokalu do dnia 6 lutego 2004 r., tj. do dnia aresztowania. W chwili złożenia przez Spółdzielnię Mieszkaniową "C." w O. wniosku o wymeldowanie M. B. z pobytu stałego jak również w chwili wydawania przez Prezydenta Miasta ocenianej decyzji, M. B. przebywał w Zakładzie Karnym. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne organ odwoławczy wskazał, iż w sprawie opisana wyżej przesłanka nie zaistniała bowiem pobyt w Zakładzie Karnym nie jest dobrowolny i nie ma charakteru trwałego. Skargę na opisaną wyżej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2005r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa "C." w O., wnosząc o jej uchylenie. Decyzji zarzucono naruszenie art. 1 ust.2, art. 9 ust. 2 b i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną wykładnię oraz naruszenie art. 2, art. 7 i art. 32 Konstytucji R.P. poprzez nierówne traktowanie obywateli przez władze publiczne. Uzasadniając skargę podniesiono, iż odmowa wymeldowania M. B. z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w O. "prowadzi do utrzymania swego rodzaju fikcji oraz budzić może bezpodstawne przekonanie zameldowanego do posiadania tytułu prawnego do lokalu". Ponadto godzi w interes prawny aktualnego najemcy, który nie wyraża zgody na przebywanie M. B. w lokalu, a także ogranicza prawo spółdzielni do dysponowania lokalem. Wojewoda [...] po zapoznaniu się ze skargą Spółdzielni Mieszkaniowej "C. w O. decyzją z dnia [...] lipca 2005 r., działając na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych i art. 138 § l pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję własną i utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z [...] lutego 2005r. orzekającą o wymeldowaniu M. B. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...]w O. Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia tej treści Wojewoda [...] podniósł, iż wbrew zajętemu w zaskarżonej decyzji stanowisku dokonana przez organ pierwszej instancji ocena stanu faktycznego nie tylko, że nie jest błędna, ale odpowiada wymogom art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ wskazał, iż z akt administracyjnych sprawy wynika, że M. B. dokonał zameldowania w lokalu nr [...] przy ul. [...] w O. za zgodą ówczesnego najemcy W. B., w dniu 8 grudnia 2003r. W dniu 6 lutego 2004r. M. B. został aresztowany. Wyrokiem z dnia [...] grudnia 2004r. Sąd Okręgowy w O. [...] Wydział Karny po rozpoznaniu sprawy M. B. uznał oskarżonego M. B. winnym zarzucanego mu czynu z art. 148 § 1 kk i wymierzył mu karę 25 lat pozbawienia wolności. Wyrok ten został utrzymany w mocy prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w W. z dnia [...] maja 2005r.- sygn. akt [...]. Organ podał, iż w pismach i odwołaniach kierowanych przez M. B. do organu pierwszej instancji jak i organu odwoławczego do wyżej wymienionej kwestii skazania go nie odnosił się w sposób bezpośredni. W pismach tych M. B. utrzymywał jedynie, iż do czasu aresztowania zamieszkiwał w spornym lokalu i pozostawił w nim swoje rzeczy oraz, że nie opuścił lokalu z własnej woli. Podnosił również, że po opuszczeniu Zakładu Karnego zamierza powrócić do miejsca stałego zameldowania. Wojewoda [...] wskazał, iż określona w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanka opuszczenia lokalu winna być rozumiana jako dobrowolne i trwałe zerwanie wszelkich więzi z miejscem dotychczasowego pobytu stałego. Zdaniem organu M. B. poprzez czyn, którego się dopuścił i w wyniku którego został skazany na karę 25 lat pozbawienia wolności, dał wyraz temu, że opuszczenie przez niego lokalu może być rozumiane jako dobrowolne i trwałe. Mając powyższe na względzie Wojewoda [...] uznał za zasadne uchylenie własnej decyzji odmawiającej wymeldowania M. B. i utrzymanie w mocy orzeczenia Prezydenta Miasta O. o wymeldowaniu wyżej wymienionego z pobytu stałego. Ponadto organ podał, iż wydając opisaną wyżej decyzję kierował się także kwestią uwzględnienia ochrony prawnej życia prywatnego nowego najemcy lokalu, zagwarantowanej przepisem art. 47 Konstytucji R.P. Skargę na decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. B. W uzasadnieniu skargi zarzucił łamanie prawa przez Prezesa Spółdzielni Mieszkaniowej "C." poprzez nakazanie wyrzucenia wszystkich rzeczy skarżącego ze spornego lokalu a następnie wprowadzenie do lokalu nowego lokatora, pomimo tego, "iż stan prawny lokalu nie był uregulowany". Skarżący podnosi, że zarówno Prezydent Miasta O. jak i Wojewoda [...] oparli swe rozstrzygnięcia na " starych, nieżyciowych paragrafach". Jako podstawę swojej skargi skarżący podaje "przepis Kodeksu postępowania cywilnego o całkowitym zakazie eksmisji do nikąd". Dodatkowo w piśmie z dnia 28 marca 2006 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w sprawie. W uzasadnieniu zarzucił wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez uznanie, że przymusowe opuszczenie lokalu przez M. B. w związku z zastosowaniem wobec niego tymczasowego aresztowania jest równoznaczne z dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i poparł argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną ( art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.- Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Podstawą materialno prawną rozstrzygnięcia Wojewody [...] był art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz.U, nr z 2001 r. nr 87, poz. 960 że zm. tekst jednolity), zgodnie z którym organ może wymeldować osobę z miejsca pobytu stałego jeżeli opuści ona miejsce pobytu stałego i nie dopełni obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie Naczelnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz doktrynie reprezentowany jest jednolity pogląd, że spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli. ( tak m.in. wyrok NSA z dnia 3.04.2000 VSA 1784\99 niepubl. , wyrok NSA z dni 17.03.2003 R. vsa2323\02 Lex 159183, wyrok NSA z 23.02.2001 VSA 3169\00 Lex 50123 i in.) Niniejsza sprawa była przedmiotem rozstrzygania organów administracji kilkakrotnie. Ostatecznie organ ustalił, że M. B. zamieszkał w lokalu nr [...] przy ul. [...] w O. we wrześniu 2003 r. zaś 8 grudnia 2003 r. został w nim zameldowany. W lokalu tym mieszkał do dnia 6 lutego 2004 r. tj. do dnia aresztowania go. Obecnie – nieprzerwanie przebywa w areszcie śledczym. Wydając zaskarżoną decyzję– działając w oparciu o przepis art. 54 ust. 3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi organ dokonał jedynie odmiennej oceny tak ustalonego stanu faktycznego i przyjął ostatecznie, że fakt, iż skarżący został skazany na 25 lat pozbawienia wolności za czyn określony w art. 148§1kk oraz że o warunkowe przedterminowe zwolnienie będzie mógł się ubiegać nie wcześniej niż po odbyciu 20 lat pozbawienia wolności świadczy o tym, że opuszczenie lokalu należy rozumieć jako trwałe i dobrowolne. W ocenie Sądu Wojewoda [...] wydając decyzję w warunkach autokontroli dokonał błędnej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co doprowadziło do wydania wadliwej – pod względem prawnym- decyzji. Nie ulega wątpliwości, że umieszczenie osoby, której wymeldowania dotyczy postępowanie, w areszcie śledczym nie stanowi o spełnieniu przesłanki dobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu. O dobrowolnym opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w danym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stale a nieprzebywanie to nie jest wymuszone sytuacją niezależną od takiej osoby. ( tak też WSA w Warszawie w wyroku z dnia 4 października 2005 r. IVSA\Wa 1234\05 nie publ.). Z pewnością zatem opuszczenie lokalu przez M. B. – spowodowane aresztowaniem go – nie miało charakteru dobrowolnego. Nie przeczy takiemu ustaleniu fakt, że skarżący został skazany na 25 lat pozbawienia wolności z możliwością opuszczenia tegoż zakładu karnego w warunkach warunkowego przedterminowego zwolnienia dopiero po 20 latach. Należy wszak zwrócić uwagę, że jak wynika z oświadczenia pełnomocnika skarżącego złożonego na rozprawie, od wyroku Sądu Apelacyjnego została złożona kasacja, która nie została rozpoznana. Wyrok ten może zatem ulec zmianie. Po wtóre - fakt, że skarżący – nawet przy niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciu Sądu Najwyższego - nie będzie mógł skorzystać z dobrodziejstwa warunkowego przedterminowego warunkowego zwolnienia przez okres 20 lat nie oznacza, że nie będzie mógł wcześniej opuścić zakładu karnego z innych, szczególnych powodów. Kodeks karny wykonawczy nie zabrania w takich przypadkach korzystania z przerw w wykonaniu kary lub tzw. "przepustek". Nie można także uznać za trafnego argumentu organu, że okolicznością, którą należy wziąć pod uwagę jest konieczność ochrony życia prywatnego nowego najemcy lokalu zagwarantowane w art. 47 Konstytucji. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się jednolity pogląd, że wydanie decyzji w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ma na celu jedynie dostosowanie zapisów w ewidencji do rzeczywistego stanu zamieszkiwania poszczególnych osób. Innymi słowy- pełni rolę jedynie ewidencyjną. W konsekwencji zatem w postępowaniu tym organy administracji nie powinny zajmować się ochroną prawną osób, które w takim mieszkaniu zamieszkują. Do takiej ochrony prawo polskie przewiduje wiele innych środków procesowych, z których Spółdzielnia jako podmiot, który z pewnością posiada profesjonalną obsługę prawną ma możliwość skorzystać. W tej sytuacji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego - art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędne ustalenie, że opuszczenie lokalu przez M. B. – w okolicznościach niniejszej sprawy miało charakter dobrowolny i jako taką należało ją wyeliminować z obrotu prawnego. Natomiast na marginesie niniejszych rozważań wskazać należy, że organ nie dokonał oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Art. 107§3 kpa wskazuje wszak, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ nie wskazał, na jakiej podstawie przyjął, że skarżący do dnia aresztowania mieszkał w spornym lokalu. Wprawdzie za takimi ustaleniami przemawiają takie dowody jak informacja od Sądu Okręgowego, z której wynika że w tym właśnie lokalu oskarżony B. mieszkał tuż przed aresztowaniem jednakże w aktach sprawy znajdują się także dowody wskazujące na poparcie odmiennej tezy- to jest, że W. B., który był najemcą lokalu mieszkał sam i co więcej, że w lokalu tym nie było warunków do zamieszkiwania więcej niż 1 osoby. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. ( Dz.U. nr 1633, poz. 1349 ze zm.)