IV SA/Wa 1304/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Miron, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2007 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego -oddala skargę- Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców decyzją z dnia [...] maja 2007r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lipca 2006 r. o odmowie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez Z. L. W uzasadnieniu decyzji podano, że z oświadczenia Z. L. wynika, iż urodził się jako H. L., syn E. i S. z d. Z. w dniu [...] maja 1918r. w m. R. i do czasu wyjazdu w 1935 roku do I. z dziadkami - C. i M. małż. Z., mieszkał w gminie K. Wnioskodawca nie przestawił aktu urodzenia, a przeprowadzone przez organ poszukiwania zakończyły się niepowodzeniem, bowiem z informacji uzyskanych z Urzędu Stanu Cywilnego w K. wynika, iż w zachowanych w całości [...] aktach metrykalnych z 1918 roku nie figuruje H. L. Z przedłożonego przez pełnomocnika strony kserokopii paszportu wydanego przez Starostę Powiatowego M. w dniu [...] grudnia 1934r. na imię i nazwisko M. Z. - dziadka strony-wynika, że do paszportu zostali dopisani: żona - C. oraz dwoje dzieci T. i H. urodzony [...] maja 1918r. Organ wskazał, iż ponieważ przepisy paszportowe obowiązujące w dacie wydania ww. paszportu wydawane były obywatelom polskim i przewidywały wpisanie małoletnich do paszportów opiekunów, to w tych okolicznościach należało uznać, iż wnioskodawca posiadał obywatelstwo polskie. Organ zaznaczył, iż w oparciu o dane figurujące w paszporcie M. Z. nie można stwierdzić, jakim nazwiskiem posługiwał się wnioskodawca na terenie Polski, bowiem nie wpisano w nim jego nazwiska, a jedynie imię H.. Z zaświadczenia Agencji [...] w I. wynika, iż skarżący do P. przybył w dniu [...] stycznia 1935r. na pokładzie statku "[...]" jako H. Z. Obywatelstwo [...] nabył w dniu [...] maja 1948r. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców podał, że zgodnie z art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.), posiadanie i utratę obywatelstwa polskiego stwierdza wojewoda. Odmowa stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego lub jego utraty następuje w drodze decyzji administracyjnej. Stwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego dokonywane jest w formie decyzji zwanej "poświadczeniem posiadania obywatelstwa polskiego" lub "poświadczeniem utraty obywatelstwa polskiego". Decyzja powyższa ma charakter deklaratoryjny i jest w istocie swej oświadczeniem właściwego organu, tj. wojewody, z którego wynika, że według jego oceny stanu faktycznego i prawnego osoba zainteresowana ma lub nie ma obywatelstwo polskie. Należy również wyjaśnić, że dla ustalenia podstawy nabycia i utraty obywatelstwa polskiego miarodajne są przepisy obowiązujące w chwili zdarzenia lub czynności, na skutek których nastąpiło nabycie lub utrata obywatelstwa z mocy prawa lub decyzji właściwego organu. Organ wskazał, że dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy będą miały znaczenie przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego ( Dz. U. Nr 7, poz. 44), która to ustawa obowiązywała w chwili zaistnienia zdarzeń mających znaczenie dla stwierdzenia utraty lub posiadania obywatelstwa polskiego przez Z. L. Utratę obywatelstwa polskiego regulował art. 11 tej ustawy. Zgodnie z art. 11 pkt 2 cyt. ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, utrata obywatelstwa polskiego następowała z mocy prawa przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody, wyrażonej, w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej i w państwie obcym, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu. Przyjęcie bowiem przez obywatela polskiego urzędu publicznego, jak i wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, połączone jest w zasadzie ze złożeniem przysięgi wierności państwu obcemu, co jest ewidentnym naruszeniem obowiązku wierności wobec państwa polskiego. W tych przypadkach utrata obywatelstwa polskiego nie była uzależniona od podlegania obowiązkowi służby wojskowej w wojsku polskim. Z. L. w chwili nabycia obywatelstwa [...] miał 35 lat i podlegał obowiązkowi wojskowemu na mocy przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1938r. o powszechnym obowiązku wojskowym ( Dz. U. Nr 25, poz. 220 ze zm.), zgodnie z którą obowiązek wojskowy ciążył na mężczyznach do ukończenia 60 lat, a następnie na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1950r. o powszechnym obowiązku wojskowym ( Dz. U. nr 6, poz. 46), która weszła w życie w trakcie obowiązywania ustawy z dnia 20 stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. W świetle tych uregulowań prawnych skarżący obywatelstwo obce mógł nabyć po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego. Organ zaznaczył, iż z przedłożonego przez pełnomocnika skarżącego zaświadczenia z dnia [...] listopada 2005r. wynika tylko i wyłącznie, iż Z. L. w okresie od dnia [...] stycznia 1949r. do dnia [...] sierpnia 1967r. odbywał obowiązkową służbę rezerwową, natomiast dokument nie zaświadcza, czy skarżący służył albo nie służył w obowiązkowej lub zawodowej służbie wojskowej. Organ podkreślił, iż przedłożone zaświadczenie nie zostało zgodnie z przepisami Konwencji sporządzonej w dniu 5 października 1961r. w Hadze znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych ( Dz. U. z 2005r., Nr 112 , poz. 938) opatrzone klauzulą apostile przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych I. Zaznaczono, iż z uwagi na brak podstaw prawnych do uzyskania przez organ zaświadczenia o służbie wojskowej skarżącego, trzykrotnie zwracał się do pełnomocnika strony o jego przedłożenie. Pełnomocnik skarżącego nie przedłożył tegoż zaświadczenia, informując, iż nie ma żadnych prawnych możliwości uzyskania od Wojsk Obrony I. innego od złożonego zaświadczenia. Pełnomocnik podał, iż w rejestrach wojskowych znajduje się wyłącznie informacja o służbie rezerwowej skarżącego. Brak jest zapisów co do jego służby czynnej. Organ zaznaczył, iż te informacje nie zostały potwierdzone żadnym zaświadczeniem. Organ zauważył, iż pełnomocnikowi skarżącego, dobrze są znane zasady wydawania tego rodzaju zaświadczeń, gdyż występując w innych postępowaniach jako pełnomocnik stron, przedkładał zaświadczenia wydawane przez Wojska Obrony I., w których stwierdzono, iż dana osoba nie figuruje w rejestrach wojskowych lub wydawana zaświadczenie o obowiązkowej służbie rezerwowej, w którym jednocześnie podano, iż nie odbywała czynnej służby wojskowej. Zdaniem organu w oparciu o przedłożone zaświadczenie nie można przyjąć, czy skarżący odbył, czy też nie odbył zasadniczej służby wojskowej w obcym wojsku. W ocenie organu odwoławczego okoliczności, iż skarżący zamieszkiwał na terytorium przyszłego państwa I. w okresie jego powstania, w latach 1948 -1949 obywała się wzmożona mobilizacja w I. w związku z toczącą się wojną o niepodległość, odmowa przedłożenia zaświadczenia o służbie wojskowej lub pisemnego potwierdzenia przez Wojsko Obrony I. odmowy wydania tego rodzaju dokumentu, nie dają podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji Wojewody Mazowieckiego. Na poparcie swojego stanowiska organ przywołał wyrok WSA z dnia 28 czerwca 2006r. sygn. IV SA/Wa 2361/05. Organ odwoławczy stwierdził, iż obywatelstwo [...] nie zostało skarżącemu narzucone lecz nabył je zgodnie z własną wolą jako osoba pełnoletnia, wiedział więc, że będzie musiał wypełniać obowiązki wynikającego z obywatelstwa [...], w tym obowiązek służby wojskowej. Wobec dokonanych ustaleń organ odwoławczy zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] lipca 2006 r., którą odmówiono stwierdzenia poświadczenia obywatelstwa polskiego przez skarżącego. Skargę na powyższą decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców wniósł pełnomocnik Z. L., podnosząc zarzut naruszenia: 1) art. 7 i 77 kpa poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i wyciągnięcie negatywnych skutków prawnych dla strony w związku z niemożliwością przedłożenia przez nią zaświadczenia z Wojska Obrony I. o przebiegu czynnej służby wojskowej, 2) art. 3 i 4 Konwencji sporządzonej w dniu 5 października 1961r. w Hadze znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych ( Dz. U. z 2005r. Nr 112, poz. 938) oraz art. 7 i 77 kpa poprzez uznanie, że załączone do wniosku zaświadczenie z Wojska Obrony I. zostało zalegalizowane niezgodnie z postanowieniami Konwencji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W obszernym uzasadnieniu podkreślono, iż organowi drugiej instancji znana jest z urzędu okoliczność, iż Wojsko Obrony I. w stosunku do osób, które zaraz po wojnie wyjechały z Polski do I., wystawia różne zaświadczenia wojskowe zarówno do formy i treści, kierując się pierwotnymi danymi zawartymi w swoich rejestrach. Prezes mając wątpliwości co do prezentowanego przez stronę stanowiska mógł skorzystać z możliwości przesłuchania skarżącego w trybie art. 86 kpa przez polską placówkę dyplomatyczną. W dalszej części uzasadnienia m.in. podniesiono, iż Państwo I. powstało w momencie trwania na jego terytorium wojny. Władze [...] w dniu 15 maja 1948r., opierając się na uchwale Narodów Zjednoczonych z 1947 roku., proklamowały powstanie suwerennego państwa i osobom przebywającym na terytorium nowo utworzonego państwa nadano obywatelstwo [...]. Jednocześnie powstało Wojsko Obrony I., któremu władze udzieliły zezwolenia na wcielanie do armii wszystkich osób zdolnych do służby wojskowej, którym nadano obywatelstwo, pod rygorem wyciągania w przypadku nieposłuszeństwa konsekwencji prawnych. Zdaniem pełnomocnika w świetle art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego utrata obywatelstwa uzależniona była od spełnienia dwóch przesłanek: pierwszej - świadomości wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, drugiej- nie uzyskania zezwolenia właściwych władz polskich na wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym. Jedynie świadome wstąpienie do obcej armii bez uzyskania zgody właściwej władzy w Polsce mogło spowodować utratę polskiego obywatelstwa. Skoro utrata obywatelstwa następowała z mocy prawa to niedopuszczalne było udzielanie zezwolenia ex post. Interes państwa Polskiego nie stał, zdaniem pełnomocnika , w sprzeczności z wstąpieniem skarżącego do Wojska I., gdyż Polska nie prowadziła żadnych działań wojennych, a jej bezpieczeństwo nie było zagrożone. Pełnomocnik podkreślił, iż NSA w wyroku z dnia 20 grudnia 1994r., V SA 2237/93, niepubl. oraz WSA w wyroku z dnia IV SA/Wa 969/06, niepubl., uzależniły utratę obywatelstwa polskiego, pomimo wystąpienia przesłanek z art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920r., od ustalenia, czy dana osoba w momencie wystąpienia tych zdarzeń podlegała w Polsce powszechnemu obowiązkowi wojskowemu. Nie tracił obywatelstwa ten kto podlegał powszechnemu obowiązkowi wojskowemu, mimo zajścia zdarzeń powodujących utratę obywatelstwa. Skarżący zgodnie z ustawą z dnia 9 kwietnia 1938r. o powszechnym obowiązku wojskowym ( Dz. U. R.P. Nr 25, poz. 220) w momencie zapisania go do służby w armii [...] podlegał powszechnemu obowiązkowi wojskowemu. Dlatego też skarżący nie mógł utracić obywatelstwa polskiego. Zakwestionowanie przez organ organu właściwego w I. do wydania klauzuli apostille i sposobu je dokonania, zdaniem pełnomocnika, stoi w sprzeczności z postanowieniami prawa wewnętrznego I. i postanowieniami Konwencji Haskiej, bowiem zgodnie z art. 6 ust.1 tej Konwencji organem właściwym zarówno Ministerstwo Spraw Zagranicznych Państwa I., jak też "Registars of Magistrates Courts" oraz urzędnicy służby cywilnej wyznaczeni przez Ministra Sprawiedliwości na mocy ustawy o notariuszach z 1976r. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. I ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, chyba że ustawa stanowi inaczej. Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Prawidłowo organ administracji publicznej przyjęły, że do rozpoznania wniosku skarżącego o stwierdzenie posiadania bądź utraty przez niego obywatelstwa polskiego będą miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7 poz. 44 ze zm.) Nie ulega wątpliwości, że rozpoznając sprawę w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez określoną osobę na podstawie art. 17 ust. 4 obecnie obowiązującej ustawy o obywatelstwie polskim (z dnia 15 lutego 1962 r.) trzeba odnieść się do zdarzeń, których skutkiem jest nabycie i utrata obywatelstwa polskiego. Kwestia utraty obywatelstwa polskiego została uregulowana w art. 11 ww. ustawy. Zgodnie z jego treścią utrata obywatelstwa polskiego następowała: 1) przez nabycie obcego obywatelstwa; 2) przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody, wyrażonej, w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu. Osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej, nabyć mogły obywatelstwo obce nie inaczej,- jak po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestaną być uważane za obywateli polskich. Trafnie przyjęły organy orzekające obu instancji, iż dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma - w związku z treścią art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 o obywatelstwie państwa polskiego (Dz. U. RP nr 7, poz.44), która to ustawa obowiązywała w chwili zaistnienia zdarzeń mających znaczenie dla stwierdzenia utraty lub posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego - ustalenie, czy wstąpił on do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody. Z materiału dowodowego sprawy wynika, iż organ odwoławczy w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności co do ustalenia czy r--skarżący odbywał czy też nie odbywał zasadniczą służbę wojskową, kilkakrotnie pismami z dnia [...] sierpnia 2006r. z dnia [...] października 2006.r, z dnia [...] grudnia 2006r., i z dnia [...] lutego 2007r. zwracał się do pełnomocnika skarżącego o przesłanie zaświadczenia wydanego przez właściwe władze [...] o nieodbywaniu przez stronę zasadniczej ( czynnej , regularnej) służby wojskowej w Armii I. lub o odmowie wydania takiego zaświadczenia. Jednocześnie organ wskazał, iż przedłożone zaświadczenie z dnia [...] listopada 2005r. jest niewystarczające, ponieważ z jego treści wynika jedynie, iż skarżący w okresie od dnia [...] stycznia 1949r. do dnia [...] sierpnia 1967 r. należał do sił rezerwowych. Pełnomocnik skarżącego, pomimo tych wezwań, żądanego zaświadczenia nie przedłożył, jak również nie wykazał chociażby tego czy skarżący w ogóle występował z pismem do właściwych władz [...] o wydanie tego rodzaju zaświadczenia. Pełnomocnik w pismach z dnia [...] września 2006r., z dnia [...] listopada 2006r. i [...] lutego 2007r., ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż skarżący nie może uzyskać innego zaświadczenia od tego, które przedłożył. W takim przypadku wbrew twierdzeniom skargi nie można zarzucić organowi odwoławczemu naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 § 1 kpa, a wręcz przeciwnie, w ocenie Sądu, organ należycie wywiązał się z obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jak również z obowiązku wynikającego z treści art. 9 kpa. Przepis ten nakłada na organy administracji publicznej obowiązek "należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego", jak również zobowiązuje je, by czuwały nad tym, żeby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu "nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek". Trafnie podniósł organ odwoławczy, iż w tej sprawie na skarżącym, który ubiega się o określone uprawnienia, spoczywa ciężar przedstawienia dowodu na okoliczności uzasadniające uzyskanie prawa, a to dlatego ,że obowiązujące w I. przepisy dotyczące ochrony danych osobowych nie przewidują wydania zaświadczenia na żądanie organu, a tylko na wniosek zainteresowanej osoby. Zatem inicjatywa dowodowa musi być w tym zakresie przejawiana przez stronę postępowania. Skoro skarżący pomimo wezwań nie przedłożył zaświadczenia w przedmiocie czynnej służby wojskowej, lub domowy wydania zaświadczenia w tym zakresie, to tym samym organ prawidłowo odmówił stwierdzenia posiadania przez niego obywatelstwa polskiego. Sąd nie podziela stanowiska skarżącego wyrażonego w odwołaniu oraz skardze co do wykładni przepisu art. 11 pkt. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, iż tylko dobrowolne i w pełni świadome rozpoczęcie służby w wojsku obcym skutkowało utratą obywatelstwa polskiego na podstawie ww. przepisu. Powyższe nie wynika ani z literalnej, ani z celowościowej wykładni tego przepisu, w którym mowa jest o wstąpieniu do służby wojskowej. Ustawodawca nie rozgraniczył bowiem przypadków dobrowolnego i obowiązkowego odbywania tej służby (w kontekście utraty obywatelstwa polskiego) a jedynie sytuacje służby w wojsku za zgodą lub bez zgody właściwego organu. Przyjęcie obywatelstwa P., a następnie niewątpliwie dobrowolnie państwa I. w 1948 r. pociągało za sobą określone obowiązki wobec tych Państw jako ich obywatela, w tym również służby wojskowej, zwłaszcza w okresie działań wojennych. O ile samo nabycie obywatelstwa państwa obcego - wobec treści art. 11 zd. 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego nie powodowało utraty przez skarżącego obywatelstwa polskiego, o tyle ewentualne wstąpienie do czynnej służby wojskowej bez zgody właściwych władz polskich, powodowało utratę obywatelstwa polskiego. Zbędne są w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, rozważania odnośnie charakteru wstąpienia do wojska obcego państwa, a więc czy miało charakter dobrowolny, czy też przymusowego wcielenia, w sytuacji, gdy skarżący nie wykazał; czy był w czynnej służbie wojskowej, czy też nie był w czynnej służbie wojskowej, jak również, czy występował do władz polskich o stosowne zezwolenie na wstąpienie do Armii I. . Trafnie podniesiono w skardze, iż zgodnie z art. 6 ust.1 Konwencji znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych sporządzonej w Hadze dnia 5 października 1961r. ( Dz. U. z 2005r. Nr 112, poz. 938) każde państwo wyznaczy w nawiązaniu do ich urzędowych funkcji, organy, które są właściwe do wydawania apostille, o której mowa w artykule 3 ustęp 1. Zatem organ mając wątpliwości co do prawidłowości klauzuli apostille dotyczącej zaświadczenia z dnia [...] listopada 2005r.powinien wyjaśnień , jakie organy państwa I. są wyznaczone do jej wydawania. Nie wyjaśnienie tej kwestii w ocenie Sądu nie miało jednakże wpływu na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.