II OZ 682/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, , po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 741/06, o oddaleniu wniosku "[...] Sp. z o.o. z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E.S. i T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. i T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wydanego na skutek wniesionego przez skarżącą Spółkę sprzeciwu wobec wydanego uprzednio postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 stycznia 2008 r. stwierdził, że ze złożonego przez Spółkę oświadczenia majątkowego wynika, iż kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, zaś ostatni rok obrotowy zamknął się dla niej stratą w wysokości [...] zł. Spółka wskazała, że na dwóch rachunkach bankowych posiada środki pieniężne w kwocie [...] zł (stan na dzień 31 października 2007 roku), nadto jest właścicielem nieruchomości, na których rozpoczęto realizację inwestycji - działki o wartości [...] zł oraz współwłaścicielem innej działki - wartość jej udziału wynosi również około [...] zł. Oddalając wniosek Sąd I instancji podniósł, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym - odmiennie niż rzecz się ma w przypadku osób fizycznych (art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), nie jest uzależnione od tego, czy poniesienie kosztów sądowych oraz opłacenie fachowego pełnomocnika będzie stanowiło uszczerbek dla ich utrzymania czy działalności. Jedyną przesłanką, o jakiej mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., jest brak jakichkolwiek bądź przynajmniej dostatecznych środków na poniesienie kosztów prowadzonej sprawy. W przypadku Spółki, wnioskującej o przyznanie prawa pomocy w niniejszym postępowaniu, nie sposób mówić o braku środków, skoro w oświadczeniu zostały wykazane znaczne kwoty pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych. Wielokrotnie przewyższają one zarówno wysokość strat, objętych oświadczeniem Spółki, ale również wysokość wynagrodzenia fachowego pełnomocnika procesowego. Składając zażalenie na powyższe postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 246 § 2 p.p.s.a., poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata 2. art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a., poprzez zbyt skrótowe uzasadnienie okoliczności faktycznych i prawnych, które nie wyjaśnia w wystarczający sposób motywów podjętego rozstrzygnięcia W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrzona w dwóch aspektach tzn. z uwzględnieniem z jednej strony obciążeń, spoczywających na stronie w konkretnym postępowaniu oraz z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Spółka jest firmą prowadzącą działalność inwestycyjną, która posiadane środki pieniężne na bieżąco inwestuje. Wynika to z treści wniosku, gdzie wskazano obecnie prowadzone inwestycje o dużej wartości. Sąd I instancji, jak podniesiono dalej w zażaleniu, nie uwzględnił w przedmiotowej sprawie znacznych kosztów postępowania jakie wnioskodawca ponosi w sprawie. Niezbędne środki pieniężne pochodzą z kwot przeznaczonych pod inwestycje, co oznacza, że spółka ponosi dodatkowe straty ze względu na toczące się postępowanie. Ponadto w ocenie skarżącego Sąd I instancji nie wziął w wystarczającym stopniu pod uwagę, bardzo dużych kosztów usług prawnych świadczonych przez profesjonalnego pełnomocnika, którego uczestnictwo w sprawie jest niezbędne z punktu widzenia złożoności sprawy. Wpływ na wysokość kosztów ma przede wszystkim duża zawiłość sprawy oraz skomplikowane zagadnienie prawne, które wymagają od pełnomocnika dużego zaangażowania, co determinuje znaczne koszty świadczonych przez niego usług prawnych. W dalszej części uzasadnienia Spółka zarzuciła sporządzenie uzasadnienia postanowienia w sposób bardzo skrótowy, bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. W szczególności Sąd I instancji poprzestał jedynie na przywołaniu majątku spółki nie badając faktycznych kosztów toczącego się postępowania związanego z koniecznością poniesienia kosztów sądowych oraz bardzo wysokich kosztów zastępstwa procesowego. Brak ustalenia przez Sąd przybliżonych kosztów związanych z prowadzoną sprawą jest istotnym brakiem postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na wniesione zażalenie E. i T. S. wnieśli o jego oddalenie, podnosząc, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma charakter wyjątkowy i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Spółka wnosząca o przyznanie prawa pomocy ani w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, ani też w zażaleniu nie wskazuje przekonujących dowodów, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Sąd I instancji, rozpatrując wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wyczerpująco odniósł się do przytoczonych w nim okoliczności i dostatecznie wyjaśnił, z jakich względów wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, wobec czego, w ich ocenie, nie znajduje uzasadnienia zarzut Spółki, iż Sąd I instancji, wbrew art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. zbyt skrótowo uzasadnił okoliczności prawne i faktyczne, nie wyjaśniając w wystarczający sposób motywów podjętego rozstrzygnięcia. Trudnym do zaakceptowania jest również fakt, iż osoba prawna dysponująca majątkiem rzędu kilku milionów złotych nie jest w stanie ponieść kosztów opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Z konstrukcji przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji poddał wskazane we wniosku okoliczności i załączoną dokumentację wnikliwej i wyczerpującej analizie, a zaskarżone orzeczenie nie nosi znamion dowolności i tym samym wypełnia dyspozycję art. 141 § 4 w zw. art. 166 i powołanego wyżej art. 246 § 2 p.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 2 p.p.s.a., osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma jakichkolwiek, bądź przynajmniej dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Zasadą jest bowiem ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 p.p.s.a.). Przy tym, uznaniu Sądu pozostawił ustawodawca ocenę przytoczonych przez wnioskodawcę okoliczności, uzasadniających jego zdaniem wyjątkowe traktowanie wynikające z art. 246 p.p.s.a.. Ocena ta jest swobodna jednak nie dowolna. Sąd rozpatrując wniosek musi zatem przeanalizować wszystkie przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności i wyjaśnić z jakich względów wniosek zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, uznające iż skarżąca spółka nie spełnia przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a.. Słusznie wskazano na wysokość majątku spółki, środki zgromadzone na rachunkach bankowych oraz posiadane nieruchomości Na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także spełnienia ustawowych przesłanek w tym przedmiocie. Spółka winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W związku z tym nie jest tak jak twierdzi spółka, że Sąd I instancji powinien ustalić przybliżone koszty związane z prowadzoną sprawą. Wszystko co wątpliwe, Spółka powinna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego i kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Błędne jest przy tym mniemanie Spółki, że realizacja przez nią określonego celu gospodarczego powinna mieć pierwszeństwo przed uiszczeniem należności związanych ze wszczęciem i prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Mając na uwadze treść powołanego art. 246 § 2 p.p.s.a. oraz okoliczności przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca Spółka nie wykazała zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. We wniesionym zażaleniu skarżąca także nie wykazała takich okoliczności, które pozwalałyby, na skuteczne zakwestionowanie oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, co do sytuacji materialnej strony. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.