II SA/Kr 1380/05

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Grażyna Firek / spr. / AWSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2007 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji II S.A./Kr 1380/05 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] 2005 r. znak: [...] działając na zasadzie art.1, art. 2, art.3, art.4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art.5 ust.1, art.6, art. 8, art. 23, art. 25 ust. 1, art. 26, art. 28, art. 29, art. 30 ust. 1 i art. 47 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych / Dz.U. z 2003 r. Nr 228 poz. 2255 z późn.zm. / oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawie o świadczenia rodzinne / Dz.U. Nr. 105, poz. 881 / oraz art. 104, art. 107 § 4, art. 108 § l, art. 130 Kodeksu postępowania administracyjnego /t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm./ Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ciężkowicach odmówił M. O. przyznania: zasiłku rodzinnego na dzieci wnioskodawczyni M., A., Ł. oraz T. O., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka tj. M. i Ł. O., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego tj. M. O., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego , wnioskowanego na dzieci tj. M., A., Ł. i T. O. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do szkoły znajdującej się poza miejscem zamieszkania wnioskowanego na dzieci tj. M. i A. O. W uzasadnieniu Kierownik GOPS stwierdził, iż powodem odmowy przyznania świadczenia było przekroczenie kryterium dochodowego gdyż jak ustalił na podstawie przedłożonych dokumentów dochód rodziny wnioskodawczyni za 2004r. w przeliczeniu na osobę wyniósł kwotę 705,63 zł, zaś zgodnie z treścią art. 5 pkt 1 i 2 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00 zł lub 583,00 zł w przypadku, gdy w rodzinie jest osoba legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności. Odwołanie od wyżej powołanej decyzji złożyła M. O., zarzucając, że organ I instancji niewłaściwie obliczył dochód w jej rodzinie, uwzględniając dochód z odziedziczonego gospodarstwa rolnego, podczas gdy gospodarstwo to zostało oddane w dzierżawę na okres 10 lat aktem notarialnym. Nadto odwołująca wskazała, iż z Departamentu Świadczeń Socjalnych do, którego skierowała zapytanie otrzymała informację z której wynika , że spełnia warunki, wg których nie powinna doliczyć dochodu z gospodarstwa do dochodu rodziny. Decyzją z dnia [...] 2005r. sygn. akt: [...] na podstawie art.138 § 1ust.1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) i art. 5 ust.1, ust.3, ust. 8 i ust. 8a , art. 12 , art. 14 , art. 15, ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z 2003r. ze zm.) w związku z art. 28 ust.4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856), § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2003r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. z 2003r. Nr 198, poz. 1925) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że argumentacja zawarta w odwołaniu dotycząca w szczególności zasadności jak podaje strona " nie doliczania do dochodu rodziny gospodarstwa rolnego" w przedmiotowym wypadku nie znajduje potwierdzenia w przepisach prawa jak również orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W pierwszej kolejności organ odwoławczy stwierdził, iż stosownie do treści art. 5 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00 zł. W przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie najniższego zasiłku rodzinnego przysługującego w okresie na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Zgodnie zaś z treścią art. 5 ust.8 cyt. wyżej ustawy w przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego przyjmuje się że miesięczny dochód z 1ha przeliczeniowego ustala się w wysokości określonej w przepisach o pomocy społecznej. Ustalając zaś dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę za wyjątkiem : 1/oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego, 2/gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną, 3/gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. W nin. stanie faktycznym dochód na osobę w rodzinie odwołującej się za rok 2004r wyniósł 42337,86 zł, co dało miesięczny dochód rodziny w kwocie 3528,16 zł , a w przeliczeniu na osobę dało kwotę 705,63 zł miesięcznie, a zatem dochód na osobę w rodzinie przekroczył kwotę 504,00 zł, która stanowi kryterium dochodowe przewidziane w art. 5 ust.1 cyt. ustawy. Zdaniem organu odwoławczego przywołana kwota 705,63 zł tj. miesięczny dochód na osobę w rodzinie zasadnie uwzględnia dochód z gospodarstwa rolnego osiągnięty w 2004r. Odnosząc się do zarzutów strony odwołującej Kolegium stwierdziło, iż art. 28 ust.4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stał się przedmiotem interpretacji w przesłanej do M. O. informacji z dnia [...] 2005r. znak: [...] przez Ministerstwo Polityki Społecznej Departament Świadczeń Socjalnych nie znajduje zastosowania. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu "(...)"uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem lub posiadaczem) gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego nie uwzględniając: 1) gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie nie będącej: a/małżonkiem emeryta lub rencisty, b/jego zstępnym lub pasierbem, c/osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, d/małżonkiem osoby o której mowa w lit. b lub c. (...)", a zatem dotyczy wyłącznie osób legitymujących się statusem emeryta bądź rencisty. Zd. organu odwoławczego potwierdzeniem bezzasadności twierdzeń strony odwołującej się jest też wykładnia przepisów zaprezentowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. w wyroku z dnia [...] 2004r. Sygn.[...], w treści którego Sąd wskazał, że "ilekroć w ustawie jest mowa o gospodarstwie rolnym oznacza to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym" a w dalszej części WSA przywołując treść art. 3 ust.3 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym stwierdził, iż "przewiduje on możliwość wyłączenia z opodatkowania wydzierżawionych w całości gruntów gospodarstwa rolnego na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w celach emerytalne - rentowych, ujawnionej w ewidencji gruntów i budynków". Z powyższego, wskazał organ odwoławczy, Sąd wyprowadził wniosek , iż "z uwagi na odesłanie zawarte w ustawie o zasiłkach rodzinnych do ustawy o podatku rolnym, dla ustalenia dochodów, będzie miała znaczenie dzierżawa zawarta na gruncie tej ustawy, wówczas bowiem można mówić o zaprzestaniu działalności rolniczej i uzyskiwaniu z niej dochodów". Organ odwoławczy wskazał także, iż zbieżny z powołanym wyżej pogląd zaprezentowany został w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego , który w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] 2002r. Sygn. [...] podkreślił, że umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego nie wywołuje skutków w postaci obniżenia powierzchni gospodarstwa rolnego stanowiącego podstawę do doliczania wysokości dochodu rodziny. Jedynie zawarcie umowy dzierżawy dla celów emerytalno - rentowych i zgłoszenie jej do ewidencji gruntów powoduje zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. Kolegium wskazało, że odwołująca się nie posiada statusu zarówno emeryta jak i rencisty i w tym stanie rzeczy umowa dzierżawy, którą M. O. spisała w dniu [...] 2004r. nie spełnia wymogów dających podstawę do zakwalifikowania jej jako umowy zawartej w oparciu o przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w celach emerytalne – rentowych, co w konsekwencji musiało prowadzić do uwzględnienia do dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego, skutkiem czego kryterium dochodowe zastało przekroczone, a to uzasadniało odmowę przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. M. O. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przytoczyła zarzuty uprzednio zgłoszone w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i przytoczył ponownie argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U.Nr 153 poz.1270 ze zm./ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania , nie będąc przy tym związanym granicami skargi / art. 134 ustawy/. Zgodnie zaś z treścią art. 145 § 1 pkt 1/ a/ tej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do treści art. 135 cyt. ustawy sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga jest uzasadniona. Stosownie do treści art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. z 2006 r.Nr 139 poz.992 ze zm./ zasiłek rodzinny przysługuje osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł., a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583,00 zł. Zgodnie zaś z treścią ust.8a art.5 cyt. ustawy ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Stosownie do treści art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym /Dz.U. z 2006 Nr 136 poz.969/ w wersji obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji jeżeli grunty gospodarstwa rolnego zostały w całości lub w części wydzierżawione na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, podatnikiem podatku rolnego jest dzierżawca. Analiza przytoczonych wyżej przepisów prowadzi do wniosku, że obliczając wysokość dochodu rodziny o którym mowa w cyt. art. 5 ust. 1 i ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uwzględnia się do powierzchni gospodarstwa rolnego stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego obszary rolne oddane w dzierżawę na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz nie wlicza się do dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Zasadnicze znaczenie w nin. sprawie miało zatem ustalenie czy umowa dzierżawy z dnia [...] 2004 r. na którą powołała się skarżąca stanowi taką dzierżawę o jakiej mowa w treści art. 5 ust. 8a tj. czy jest to dzierżawa zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Organ odwoławczy uznał, że organ I instancji zasadnie , obliczając dochód rodziny skarżącej, uwzględnił dochód z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego. Zdaniem organu odwoławczego jedynie zawarcie umowy dzierżawy dla celów emerytalno-rentowych i zgłoszenie jej do ewidencji gruntów powoduje zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, a skarżąca nie posiada statusu emeryta, ani rencisty. Organ odwoławczy powyższy wniosek wyprowadził z treści art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a nadto powołał się na stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. w wyroku z dnia [...] 2004 r. sygn. [...] oraz przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia [...] 2002 r. sygn. [...]. Sąd w składzie rozpoznającym nin. skargę przytoczonego wyżej poglądu organu odwoławczego nie podzielił. Analizując przesłankę określoną w cyt. wyżej przepisach /art. 5 ust.8a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 3 ust. 3 ustawy o podatku rolnym/ tj. co oznacza zwrot "dzierżawa zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników", zd. Sądu, należy mieć na uwadze nie tylko treść art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /t.j. z 1998 r. Dz.U. Nr 7 poz. 25 z późn.zm./, z której wynika, że wydzierżawienie gospodarstwa rolnego na podstawie umowy zawartej na okres co najmniej 10 lat, z zachowaniem formy pisemnej oraz wpisanie tej umowy do ewidencji gruntów i budynków stwarza podstawy do odstąpienia od zawieszenia wypłaty emerytury rolniczej lub renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Analizując znaczenie przytoczonej wyżej przesłanki należy mieć bowiem także na uwadze inne zasady wynikające z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, które jakkolwiek wprost nie posługują się sformułowaniem o umowie dzierżawy, jak przytoczony przepis art. 28 ust. 4, ale które pozwalają wyprowadzić wniosek, że dzierżawa zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników to nie tylko dzierżawa zawarta dla celów emerytalno-rentowych. I tak z treści art. 6 ust. 1 cyt. ustawy wynika, że ilekroć w tej ustawie jest mowa o rolniku to przez to pojęcie rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Stosownie zaś do treści art. 7ust.1 i art. 16 ust.1 pkt 1tej ustawy ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy m.in. rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, zaś ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy m. in. także rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. Zgodnie z treścią art. 38 ust.1 i 2 ustawy przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników domniemywa się, że właściciel gruntów zaliczonych do użytków rolnych lub dzierżawca takich gruntów, jeżeli dzierżawa jest zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków, prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach oraz, że podatnik podatku rolnego lub podatku od dochodu z działów specjalnych prowadzi działalność rolniczą w rozmiarze wynikającym z zakresu opodatkowania. Analiza przytoczonych zasad prowadzi do wniosku, że obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników nie będzie podlegał właściciel gospodarstwa rolnego, który zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej poprzez jego wydzierżawienie i dzierżawa ta jest zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków; obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu podlega wówczas taki dzierżawca. Przechodząc zatem na grunt nin. sprawy Sąd stwierdził, że przesłanka "dzierżawa zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników" odnosi się do umowy dzierżawy zawartej przez właściciela gospodarstwa rolnego, w warunkach określonych w ustawie, który po zawarciu takiej umowy nie będzie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz do umowy dzierżawy zawartej dla celów emerytalno-rentowych, skutkiem, której nie dojdzie do zawieszenia wypłaty emerytury lub renty rolniczej. Okolicznością bezsporną w nin. sprawie było, że skarżąca aktem notarialnym z dnia [...] 2004 r. zawarła umowę dzierżawy gruntów rolnych o pow. 6,1900 ha na okres 10 lat, bez ustalenia kwoty czynszu i umowa ta została zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków, a zatem przedmiotowa umowa spełniła wskazane wyżej warunki z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i tym samym zd. Sądu stanowi dzierżawę zawartą stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zatem zgodnie z treścią art 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych przy ustalaniu prawa skarżącej do zasiłku rodzinnego na jej dzieci i dodatków do tego zasiłku dochód z gospodarstwa rolnego skarżącej nie podlegał uwzględnieniu do dochodu rodziny. Organy obu instancji dochód ten jednak uwzględniły czym , zd. Sądu, naruszyły zasadę wyrażoną w tym przepisie, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy tj. ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków organy obliczając dochód rodziny skarżącej winny nie uwzględniać dochodu z gospodarstwa rolnego skarżącej, które zostało wydzierżawione w warunkach określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, a nadto, winny uwzględnić, że córka skarżącej Marta legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności przez co kryterium dochodowe stosownie do treści art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest wyższe niż przyjął to organ odwoławczy. Mając na uwadze przytoczone wyżej względy Sąd orzekł jak w sentencji wyroku