IV SA/Wa 1840/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie asesor WSA Marta Laskowska, asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu w dniu 31 października 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników p o s t a n a w i a odrzucić skargę IV SA/Wa 1840/07 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia (...) maja 2007 r. nr (...) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zwany dalej "Prezesem KRUS" odmówił wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez Palcówkę Terenową KRUS w P. z dnia (...) sierpnia 2004 r. nr (...) o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników dla S. B., zwanej dalej "skarżącą". Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie organ wskazał, iż w okresach od dnia 1 stycznia 1993 r. do dnia 31 marca 1997 r. oraz od dnia 1 października 1997 r. do dnia 30 czerwca 1998 r. skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników jako małżonek rolnika. W dniu 2 sierpnia 2004 r. wyszły na jaw nowe dowody istniejące w dacie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników a nieznane organowi, który wydał decyzję, a mające istotne znaczenie dla sprawy (zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 2 stycznia 2004 r., z którego wynika, iż skarżąca rozpoczęła taką działalność przed upływem roku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników). W tych okolicznościach należało wydać na podstawie art.36 ust.1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r. (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz.25 z późn.zm.), zwanej dalej "ustawą o ubezpieczeniu ..." decyzję o ustaniu ubezpieczenia. Taką też decyzję wydała Placówka Terenowa KRUS w P. w dniu (...) sierpnia 2004 r. W związku z brakiem przesłanek do stwierdzenia nieważności tej decyzji na podstawie art.156 k.p.a. wszczęcia postępowania w tym przedmiocie należy odmówić. W skardze na decyzję Prezesa KRUS skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego M.T. S. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 145 p.p.s.a. w związku z art.156§1 pkt 2 k.p.a. ewentualnie o uchylenie i stwierdzenie nieważności decyzji z dnia (...) sierpnia 2004 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników w stosunku do skarżącej od dnia 1 lipca 1998 r. Skarga zarzuca Prezesowi KRUS naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art.7, 77, 107§1 i 3, 146, 155, 156, 180 k.p.a. oraz naruszenie przepisu prawa materialnego, tj art.5a ustawy o ubezpieczeniu .... Konkretyzując zarzuty skargi skarżąca podniosła, iż podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od lat, na podstawie decyzji wydanej przez organ. W celu wyłączenia jej z ubezpieczenia należało najpierw uchylić decyzję o objęciu jej ubezpieczeniem. Uchylenie takie nie nastąpiło, co prowadzi do istnienia równocześnie dwu decyzji w sposób diametralnie odmienny określających status prawny skarżącej. Interes prawny skarżącej wymaga, aby jedna z tych decyzji została usunięta z systemu prawa. Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa KRUS był zatem w pełni uzasadniony. Kompetencja Prezesa KRUS do stwierdzania nieważności własnych decyzji wynika z art.83a ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz.887 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o systemie ... ". W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o oddalenie. Skargę należy w ocenie organu odrzucić, albowiem sąd administracyjny nie jest właściwy do jej rozpatrzenia. Jako iż decyzja Prezesa KRUS z dnia (...) maja 2007 r. dotyczy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, to zgodnie z art.36 ust.3 ustawy o ubezpieczeniu ... mogła zostać zaskarżona wyłącznie poprzez złożenie odwołania do sądu powszechnego. Na wypadek przyjęcia skargi do merytorycznego rozpoznania organ podniósł także jej niezasadność. Wbrew twierdzeniom skargi wydanie decyzji zaskarżonej niej było uzależnione od uchylenia decyzji, która skarżąca została objęta ubezpieczeniem, albowiem obie decyzje wydaje się w oparciu o różne podstawy prawne. Za prawidłowością decyzji zaskarżonej przemawia fakt, iż sądy powszechne (sądy I i II instancji oraz Sąd Najwyższy) negatywnie rozpatrzyły środki zaskarżenia, z jakich skarżąca skorzystała kwestionując decyzję o ustaniu ubezpieczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art.58§1 pkt 1 p.p.s.a. skarga podlega odrzuceniu jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Przesłanka ta zaszła w niniejszej sprawie, albowiem do właściwości sądu administracyjnego nie należy rozpatrzenie skargi na decyzję Prezesa KRUS, odmawiającą wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa KRUS, od której strona odwołała się do sądu powszechnego. Zgodnie z art.36 ust.1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes KRUS wydaje decyzje w sprawach ustania ubezpieczenia. Na tej podstawie w dniu (...) sierpnia 2004 r. z upoważnienia Prezesa KRUS wydano decyzję stwierdzającą ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w odniesieniu do skarżącej. Zgodnie z art.36 ust.3 ustawy od decyzji, o której mowa w art.36 ust.1 pkt 1 ustawy przysługuje odwołanie do sądu powszechnego w terminach i na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Na wskazanej wyżej podstawie decyzja z dnia (...) sierpnia 2004 r. została skontrolowana przez sądy powszechne. Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2004 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt VII U 5231/04 Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. Wydział VII oddalił odwołanie męża skarżącej od decyzji z dnia (...) sierpnia 2004 r. Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2006 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt III Aua 657/05 Sąd Apelacyjny w K. - Wydział III Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację męża skarżącej oraz skarżącej od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 30 grudnia 2004 r. Postanowieniem z dnia 12 marca 2007 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt I UK 357/06 Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej skarżącej. Z powyższego wynika, iż sąd powszechny uznał zasadność stwierdzenia ustania ubezpieczenia skarżącej przez organ administracji. Ustawa o ubezpieczeniu ... nie reguluje kwestii dopuszczalności prowadzenia administracyjnych postępowań nadzwyczajnych w odniesieniu do decyzji wydanych przez Prezesa KRUS w administracyjnym postępowaniu zwyczajnym (tego rodzaju decyzją jest decyzja z dnia (...) sierpnia 2004 r.). Zgodnie jednakże z art.52 ust.1 ustawy o ubezpieczeniu ... w sprawach w niej nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie .... Art.83a ust.2 ustawy o systemie ... stanowi, iż decyzje ostateczne Zakładu (odpowiednio Prezesa KRUS), od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład (Prezesa KRUS) uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes KRUS może prowadzić administracyjne postępowania nadzwyczajne (w tym postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej) tylko w odniesieniu do takich własnych decyzji, od których nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego, nie ma natomiast takich uprawnień w odniesieniu do decyzji, które sąd powszechny już skontrolował. Powyższe jest konsekwencją zastrzeżenia przez ustawodawcę, iż w sprawach ustania ubezpieczenia właściwy do kontroli orzeczenia administracyjnego jest sąd powszechny. Oznacza to bowiem, iż wraz z wniesieniem odwołania sprawa uzyskuje status sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 k.p.c. Nie może zatem ponownie podlegać ocenie przez organ administracji, a w konsekwencji kontroli sądu administracyjnego. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż nawet gdyby uznać właściwość sądu administracyjnego w sprawie (którego to poglądu Sąd nie podziela), skarga ulegałaby odrzuceniu z racji jej niedopuszczalności (art.58§1 pkt 6 p.p.s.a.). Zgodnie z art.52§1 i §2 p.p.s.a. skargę można wnieść dopiero po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Zgodnie z art.2 ust.2 ustawy o ubezpieczeniu ... Prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi. Zgodnie z art.5§2 pkt 4 k.p.a. ilekroć w przepisach k.p.a. mowa jest o ministrach, rozumie się przez to m.in. kierowników centralnych urzędów administracji rządowej podległych właściwemu ministrowi. Zgodnie z art.127§3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra (a zatem także od decyzji wydanej przez Prezesa KRUS) nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca nie zwróciła się do Prezesa KRUS o ponowne rozpatrzenie sprawy załatwionej decyzją z dnia (...) maja 2007 r., co oznacza, iż nie wyczerpała obligatoryjnego trybu zaskarżenia. Jej skarga jest zatem niedopuszczalna. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.58 ust.1 pkt 1 i 6 p.p.s.a.