II GZ 8/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Instytutu Reumatologii [...] w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 31 października 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1847/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Instytutu Reumatologii [...] w W. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] w przedmiocie przyznania dotacji z budżetu państwa postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym Postanowieniem z dnia 31 października 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1847/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Instytutowi Reumatologii [...] w W. Instytut Reumatologii [...] w W. (dalej jako Instytut), złożył w dniu 11 maja 2007 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskującego o pomoc wskazano, iż kapitał zakładowy wynosi 11.723.434,85 zł, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 54.016.996,08 zł. Nadto podano, że wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosi 2.546.351,25 zł, przychody netto ze sprzedaży wynoszą 25.455.465,77 zł, koszty działalności operacyjnej - 31.361.292,29 zł. Instytut posiada rachunek bankowy w Banku BPH S.A. ze stanem konta: 509.281,78 zł. Postanowieniem z dnia 3 października 2007 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w W. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Sąd I instancji stwierdził, że po dokonaniu analizy wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF z dnia 11 maja 2007 r. oraz zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego, oceniając możliwości majątkowe i finansowe strony i biorąc pod uwagę stan środków zgromadzonych przez skarżącą na rachunku bankowym, oraz porównując ich wysokość z ciążącymi na wnioskodawcy kosztami wpisu od skargi, nie sposób przyjąć, że Instytut nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na pogląd ugruntowany w orzecznictwie, wskazujący na równorzędny charakter kosztów sądowych z innymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot. Przede wszystkim, w ocenie Sądu I instancji, wpis sądowy jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Zdaniem Sądu wnioskodawca ubiegający się o pomoc ze strony państwa, powinien wykazać, iż mimo poczynionych oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie uczestniczyć w obowiązkowych opłatach sądowych. Skoro zatem Instytut posiada, co sam przyznaje, na rachunku bankowym środki pieniężne w kwocie 509.281,78 zł, to w ocenie Sądu nie można mówić o wykazaniu braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Twierdzenie, iż powyższe środki przeznaczone są na inne wydatki nie może zostać uwzględnione, bowiem opłaty sądowe winny być przez stronę skarżącą traktowane na równi z pozostałymi wydatkami. W zażaleniu na postanowienie z dnia 31 października 2007 r. Instytut zaskarżył powyższe orzeczenie w całości oraz wniósł o jego zmianę w całości poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od opłat sądowych i wydatków. Instytut powołując się na orzecznictwo zarzucił Sądowi I instancji oparcie swego rozstrzygnięcia na błędnym przekonaniu, jakoby strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna zaplanować wydatki związane z postępowaniem przed jego wszczęciem. Nadto strona skarżąca podkreśliła, że wskazana kwota na rachunku bankowym (509.281,78 zł) nie jest kwotą, która mogłaby zostać wykorzystana na prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego, biorąc pod uwagę, że miesięczne obroty Instytutu wynoszą ok. 4,5 mln złotych. Wskazano również na błędne w opinii skarżącej traktowanie przez Sąd I instancji kwoty wynikającej z należności krótkoterminowych w kategoriach źródła finansowania prowadzonego postępowania sądowego. Instytut podał, iż są to należności charakteryzujące się trudną ściągalnością, ponieważ obejmują one nieuregulowane świadczenia zrealizowane przez Instytut na rzecz znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej innych placówek służby zdrowia. Zdaniem Instytutu Sąd pominął również kwestię braku możliwości pokrycia wydatków związanych z postępowaniem z bieżących dochodów podmiotu, z uwagi na fakt, iż koszty bieżącej działalności przekraczają znacznie osiągane dochody. Nadto, Instytut stanowi jednostkę badawczo - rozwojową i jako taki, jest związany reżimem ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych. Konsekwentnie, jednostki sektora finansów publicznych mogą wydatkować środki publiczne jedynie na cele i w wysokości ustalonej w planie finansowym tejże jednostki. Fakt ten uniemożliwia traktowanie przez Instytut nieplanowanych wydatków na opłaty sądowe na równi z wydatkami znajdującymi się w planie finansowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 2 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy, osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która posiada pewne środki, jednakże niedostateczne na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o ile wykaże istnienie powyższych okoliczności, Sąd może udzielić prawa pomocy w zakresie częściowym. W niniejszej sprawie Instytut podał, iż sam fakt, że na rachunku bankowym posiada środki w wysokości ok. 500.000 zł, nie oznacza zdolności poniesienia pełnych kosztów sądowych, w tym możliwości uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 19.003 zł, jako że obroty miesięczne wynoszą ok. 4,5 mln zł, a nadto plan finansowy, któremu Instytut jako jednostka badawczo - rozwojowa podlega, nie pozwala na traktowanie nieplanowanych wydatków opłaty sądowej na równi z wydatkami znajdującymi się w planie finansowym. Plan ten uniemożliwia wykorzystanie środków zgromadzonych na rachunku na cele inne niż te w planie przewidziane. Jako planowe wydatki Instytut wskazał leczenie chorych i związaną z tym działalność naukową. Nadto Instytut podał, iż obecnie nie posiada wystarczających środków nawet na pokrycie wydatków znajdujących się w planie finansowym. Na początku rozważań Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, iż przyjęta przez Sąd I instancji argumentacja dotycząca obowiązku wykazania przez wnioskodawcę, iż mimo poczynionych oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest on w stanie uczestniczyć w obowiązkowych opłatach sądowych, jest ze wszech miar słuszna w odniesieniu do typowych podmiotów działających na rynku gospodarczym, które to podmioty mogą swobodnie dysponować swoimi środkami. Jednakże w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze specyficzną formą podmiotu wnoszącego o przyznanie mu prawa pomocy. Wnioskodawcą jest Instytut stanowiący jednostkę badawczo - rozwojową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższa okoliczność powoduje konieczność weryfikacji założeń wyjściowych dotyczących wyznaczenia granic dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednostka badawczo - rozwojowa należy do sektora finansów publicznych (art. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. - o finansach publicznych, Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.). Zgodnie z art. 35 ustawy o finansach publicznych wydatki publiczne mogą być ponoszone na cele i w wysokości ustalonych w ustawie budżetowej, uchwale budżetowej jednostki samorządu terytorialnego i w planie finansowym jednostki sektora finansów publicznych. Powyższy zapis ustawowy wyklucza dla jednostki rozwojowo - badawczej dowolność w dysponowaniu środkami, natomiast wprowadza wymóg planowego nimi gospodarowania. Jednostki sektora finansów publicznych obowiązuje dyscyplina finansowa przejawiająca się wymogiem przestrzegania ram planów finansowych, czyli planów procesów gromadzenia oraz wydatkowania publicznych środków pieniężnych. Ta okoliczność odróżnia omawiane podmioty od tych, które działając na rynku gospodarczym mogą swobodnie dysponować własnymi środkami. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym szczególnym kontekście należałoby rozważyć twierdzenie Instytutu, iż w ustalonym planie finansowym nie posiada on wystarczających środków na pokrycie nieplanowanych wydatków w postaci opłaty sądowej, a w związku z tym, sam fakt posiadania przez Instytut środków na rachunku bankowym w wysokości 509.281,78 zł nie przesądza o posiadaniu wystarczających środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż w związku z istniejącą w budżecie jednostki pozycją obejmującą należności krótkoterminowe, należałoby także rozważyć podnoszoną przez Instytut kwestię realnej możliwości ściągnięcia tych należności objętej wierzytelnościami. Przedwczesne byłoby w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnięcie powyższego zagadnienia poprzez przyjęcie w oderwaniu od realiów, że istnienie nieuregulowanych jeszcze należności pieniężnych gwarantuje Instytutowi istnienie środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Wobec powyższych ustaleń, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 orzekł, jak w sentencji.