II SA/Ol 626/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 lutego 2026 r. sprawy ze skargi I. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia dodatkowej opłaty za nieterminowe wniesienie opłaty rocznej za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu na rzecz I. D. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z 14 sierpnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 219 oraz art. 169a ustawy z dnia 29 czerwca 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111 - O.p.), po rozpatrzeniu zażalenia I. D. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą "[...]" (skarżąca, strona) od postanowienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] (Burmistrz, organ I instancji) z dnia 23 czerwca 2025 r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia opłaty dodatkowej, o której mowa w art. 18 ust. 12b ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi – utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Zakwestionowane postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych sprawy: W dniu 17 czerwca 2025 r. do organu I instancji wpłynęło podanie, w którym strona, na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p., zwróciła się o umorzenie opłaty dodatkowej w kwocie 2101,70 zł, o której mowa w art. 18 ust. 12b ustawy dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, której to obowiązek zapłaty powstał w związku z nieterminową zapłatą drugiej raty opłaty za zezwolenie na sprzedaż alkoholu. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2025 r. organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia opłaty dodatkowej, o której mowa w art. 18 ust. 12b ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Jako podstawę wydanego rozstrzygnięcia wskazał przepisy art. 165a w związku z art. 217 O.p. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 2 § 1 pkt 1 O.p. przepisy ustawy stosuje się do podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe. Wskazał, że opłata o której mowa w art. 18 ust. 12b ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie należy do żadnej z kategorii należności wskazanych w przywołanym przepisie Ordynacji podatkowej, przez co nie mają do niej zastosowania przepisy O.p., w tym również Dział III Rozdział 7a, gdzie uregulowane kwestie umorzenia zaległości podatkowej. Stąd też nie jest możliwe wszczęcie postępowania o umorzenie przedmiotowej opłaty. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że organ niezasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia opłaty dodatkowej w wysokości 2101,70 zł, ponieważ opłata ta ma charakter publicznoprawny i podlega przepisom ustawy Ordynacja podatkowa. Wskazała, że opłatę uiściła warunkowo by nie stracić ważności zezwolenia, nie oznacza to jednak utraty prawa do jej umorzenia. Dodała również, że przez wiele lat opłaty za zezwolenia regulowane były przez nią terminowo i rzetelnie, a to opóźnienie miało charakter incydentalny. W uzasadnieniu własnego postanowienia Kolegium podniosło, że podziela stanowisko Burmistrza w zakresie tego, że opłata, o której mowa w art. 18 ust. 12b ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie należy do żadnej z kategorii należności wskazanych w przywołanym przepisie Ordynacji podatkowej. W związku z powyższym nie mają do niej zastosowania przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, w tym również Dział III Rozdział 7a, gdzie uregulowane są m.in. kwestie umorzenia zaległości podatkowej. Stąd też nie jest możliwe wszczęcie postępowania o umorzenie przedmiotowej opłaty zgodnie z wnioskiem strony. Zgodnie art. 165a § 1 O.p. gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Powyższe oznacza, że organ I instancji wydając rozstrzygnięcie w sprawie zasadnie odmówił wszczęcia postępowania. Organ prawidłowo uznał, że żądanie skarżącej nie może zostać załatwione w trybie jakiego domagała się strona. Nie zmienia tego charakter opłaty będącej świadczeniem publicznoprawnym. Powyższe oznacza bowiem, że jest ona formą daniny publicznej pobieranej przez gminę i wydatkowanej na gminny program zwalczania alkoholizmu. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na postanowienie Kolegium skarżąca podniosła, że błędne jest założenie, że opłata dodatkowa nie podlega przepisom O.p. W rzeczywistości spełnia ona rolę daniny publicznej – jest świadczeniem pieniężnym, przymusowym, związanym z zezwoleniem administracyjnym. Natomiast zgodnie z art. 2 O.p. jej przepisy stosuje się do tego rodzaju opłat. Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia jak też uchylenie postanowienia Burmistrza. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 - p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty kontroli wynika bowiem, że zasadność zaskarżonego postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego postanowienia, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny w przedmiotowej sprawie był niesporny: skarżąca prowadzi sprzedaż napojów alkoholowych na podstawie stosownych zezwoleń. Natomiast istota sporu dotyczyła kwestii umorzenia opłaty dodatkowej za nieterminowe uiszczenie II raty opłaty rocznej za korzystanie z tych zezwoleń, z uwagi na fakt, że opłata ta została dokonana po terminie. Zgodnie z art. 11¹ ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2023 r. poz. 2151 – dalej: ustawa) w celu pozyskania dodatkowych środków na finansowanie zadań określonych w art. 41 ust. 1 gminy pobierają opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, o których mowa w art. 18. Opłatę, o której mowa w ust. 1, wnosi się na rachunek gminy, przed wydaniem zezwolenia, w wysokości: 1) 525 zł na sprzedaż napojów zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa; 2) 525 zł na sprzedaż napojów zawierających powyżej 4,5% do 18% alkoholu (z wyjątkiem piwa); 3) 2100 zł na sprzedaż napojów zawierających powyżej 18% alkoholu (ust. 2). Przedsiębiorcy, prowadzący sprzedaż napojów alkoholowych w roku poprzednim, są obowiązani do złożenia, do dnia 31 stycznia, pisemnego oświadczenia o wartości sprzedaży poszczególnych rodzajów napojów alkoholowych w punkcie sprzedaży w roku poprzednim (ust. 4). Opłata, o której mowa w ust. 1, wnoszona jest na rachunek gminy w każdym roku kalendarzowym objętym zezwoleniem w trzech równych ratach w terminach do 31 stycznia, 31 maja i 30 września danego roku kalendarzowego lub jednorazowo w terminie do 31 stycznia danego roku kalendarzowego (ust. 7). W myśl art. 18 ust. 12 ustawy zezwolenie na sprzedaż alkoholu wygasa w przypadku: 1) likwidacji punktu sprzedaży; 2) upływu terminu ważności zezwolenia; 3) zmiany rodzaju działalności punktu sprzedaży; 4) zmiany składu osobowego wspólników spółki cywilnej; 5) niedopełnienia w terminach obowiązku: a) złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 11¹ ust. 4, lub b) dokonania opłaty w wysokości określonej w art. 11¹ ust. 2 i 5. Zgodnie z art. 18 ust. 12b ustawy w przypadku, o którym mowa w ust. 12 pkt 5 lit. b, zezwolenie wygasa z upływem 30 dni od dnia upływu terminu dopełnienia obowiązku dokonania opłaty w wysokości określonej w art. 11¹ ust. 2 i 5, jeżeli przedsiębiorca w terminie 30 dni od dnia upływu terminu do dokonania czynności określonej w ust. 12 pkt 5 lit. b nie wniesie raty opłaty określonej w art. 11¹ ust. 2 albo 5, powiększonej o 30% tej opłaty. Nie ulega wątpliwości, że opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu ma niewątpliwie charakter publicznoprawny. W uchwale z dnia 31 grudnia 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, przewidziana w art. 11¹ ustawy o wychowaniu w trzeźwości, jest opłatą o charakterze publicznoprawnym, o której mowa w art. 3 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 86, poz. 960 ze zm.) (por. uchwała NSA FPK 11/02). Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. 2024 r., poz. 1572) dochodami jednostek samorządu terytorialnego są m. in. dochody własne. Źródłami dochodów gminy są natomiast m. in. wpływy z innych niż wymienione w przepisie opłat stanowiących dochody gminy, uiszczanych na podstawie odrębnych przepisów. Opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu stanowi zatem dochód własny gminy, który jest przeznaczony na prowadzenie działań związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych oraz integracji społecznej osób uzależnionych od alkoholu, które należą do zadań własnych gmin. Zgodnie z art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483) środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Definicję niepodatkowych należności budżetowych zawiera również art. 3 pkt 8 O.p., zgodnie z którym są to niebędące podatkami i opłatami należności stanowiące dochód budżetu państwa lub dochód budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wynikające ze stosunków publicznoprawnych. Natomiast art. 2 § 1 pkt 1 O.p. stanowi, że przepisy ustawy stosuje się do podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe Mając na względzie powyższe, w ocenie Sądu opłata za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż alkoholu jest niepodatkową należnością budżetową pobieraną przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie odrębnych ustaw. Zgodnie natomiast z art. 67 ustawy o finansach publicznych do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. W rezultacie, do opłat za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a także odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej. Dalej należy zauważy, że opłata za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż alkoholu, jak i opłata dodatkowa (powiększona opłata za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż alkoholu - art. 18 ust. 12b ustawy) za nieuiszczenie w terminie opłaty za korzystanie z zezwoleń powstają z mocy samego prawa – ich konkretyzacja nie wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji administracyjnej. Opłata dodatkowa związana jest zatem funkcjonalnie z opłatą za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż alkoholu. Obowiązek jej ponoszenia powstaje w momencie nieuiszczenia w terminie opłaty za korzystanie z zezwoleń. W świetle powyższego nie może budzić wątpliwości zastosowanie Ordynacji podatkowej w odniesieniu do opłat za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu, a zatem również do opłaty dodatkowej. Mając na względzie powyższe, należy stwierdzić, że nieprawidłowo przyjęto w zakwestionowanych postanowieniach, że przepisów O.p. (w tym działu III) nie stosuje się opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż alkoholu. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów orzeczono na zasadzie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.