VI SA/Wa 552/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Protokolant Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2007 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. A. K. złożył dnia [...] czerwca 2006 r. wniosek o wpis na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w G.. Motywował go tym, że w 1996 r. złożył egzamin sędziowski, a w okresie od dnia 16 października 1998 r. do dnia 31 maja 2006 r. orzekał na stanowisku sędziego sądu rejonowego. Uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w G. wpisała wnioskodawcę na listę radców prawnych. W uzasadnieniu Rada wskazała, że przeprowadzone zostały czynności wyjaśniające w celu ustalenia, czy wnioskodawca spełniał wymogi określone w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059, ze zm.). W ramach tych czynności przeprowadzono z A. K. rozmowę kwalifikacyjną, z której przebiegu został sporządzony protokół. Na podstawie dokonanych ustaleń organ wpisowy stwierdził, że wnioskodawca spełniał przesłanki określone w art. 24 ust. 1 i art. 25 ustawy, co uzasadniało podjęcie wspomnianej uchwały. Powyższą uchwałę, przesłano Ministrowi Sprawiedliwości w trybie art. 311 ustawy o radcach prawnych i wpłynęła do tego organu dnia [...] stycznia 2007 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi A. K. na listę radców prawnych. Organ stwierdził, że stosunek służbowy A. K. na stanowisku sędziego Sądu Rejonowego uległ rozwiązaniu z powodu zrzeczenia się urzędu. Ponadto prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego w G. z dnia [...] 2006 r., sygn. akt [...], A. K. został uznany za winnego popełnienia przewinienia służbowego z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych ( Dz. U. Nr 98 poz. 1070 ze zm.), za które na podstawie art. 107 § 1 i art. 109 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy wymierzono mu karę dyscyplinarną upomnienia. Czyn, który przypisano wnioskodawcy tym wyrokiem polegał na tym, że w dniu [...] września 2004 r. w sprawie [...] wydał, bez udziału ławników, postanowienie o uwzględnieniu, w trybie art. 463 § 1 k.p.k., zażalenia na postanowienie o zastosowaniu wobec świadka kary porządkowej aresztowania, wpisując do treści postanowienia imiona i nazwiska ławników, przy czym jeden z ławników podpisał postanowienie w późniejszym terminie, natomiast drugi ławnik zakwestionował autentyczność swojego podpisu złożonego na tym postanowieniu. Minister Sprawiedliwości argumentował, że stwierdzenie, iż osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy, wymaga zastosowania pozaustawowych standardów ocennych, zarówno o charakterze moralnym, jak i zawodowym. Osoba taka powinna posiadać cechy, od których uzależniona jest "prawidłowość świadczenia pomocy prawnej", zaś jej dotychczasowe zachowanie powinno świadczyć o tym, że wypełni wysokie wymagania etyczne stawiane radcy prawnemu. W ocenie organu dotychczasowa służba A. K. nie pozwalała prognozować należytego świadczenia przez niego pomocy prawnej. Organ uznał bowiem, że wnioskodawcę cechował brak rzetelności, sumienności, odpowiedzialności i skrupulatności. Powołał się przy tym na stanowisko sądu dyscyplinarnego, wyrażone w uzasadnieniu wspomnianego wyżej wyroku w przedmiocie obrazy prawa oraz oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu. Sąd dyscyplinarny stwierdził bowiem, że złamanie przez sędziego bezwzględnego przepisu prawa (art. 463 § 1 k.p.k.) było oczywiste i rażące, zważywszy nie tylko na sam fakt naruszenia prawa, ale przede wszystkim na to, że świadomie narusza je sędzia, obowiązany do jego literalnego stosowania, jak również że znaczny stopień społecznej szkodliwości czynu przejawił się w demoralizującym wpływie postępowania obwinionego, polegającego na lekceważeniu przez sędziego przepisów prawa o charakterze iuris cogentis. W ocenie organu, stwierdzone orzeczeniem dyscyplinarnym naganne i rażące wykonywanie czynności o charakterze orzeczniczym pociągały za sobą stwierdzenie, że wnioskodawca nie posiadał dostatecznych umiejętności aby wykonywać zawód profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast brak odpowiedzialności za sprawowany urząd oraz brak wiarygodności przy wykonywaniu powierzonych czynności świadczyły o tym, że nie dawał on rękojmi wykonywania zawodu radcy prawnego jako zawodu zaufania publicznego, sprawowanego w interesie zarówno wymiaru sprawiedliwości, jak i klientów. W skardze na opisaną wyżej decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. K. domagał się uchylenia decyzji, wskazując jako podstawę swego żądania art. 145 § 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Skarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, to jest art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania poprzez zaniechanie zgromadzenia i oceny kompletnego materiału dowodowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący argumentował, że Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w G., po uprzednim zapoznaniu się z jego aktami osobowymi i dyscyplinarnymi, uznała że jego dotychczasowe zachowanie nie pozostaje w sprzeczności z przepisami korporacyjnymi, w tym z odnoszącymi się do wykonywania zawodu zasadami deontologicznymi. Znalazło to wyraz z uzasadnieniu uchwały Rady, w którym wskazano, że wnioskodawca spełnia wymogi określone w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. W ocenie skarżącego Rada przy podejmowaniu uchwały o wpisie wzięła pod uwagę wszelkie informacje zawarte w aktach osobowych i dyscyplinarnych. W dalszej części skargi podnoszono, iż sprzeciw Ministra Sprawiedliwości oparty został na dwóch błędnych założeniach. Pierwszym z nich było to, że "analiza cech wartościujących kandydata przeprowadzona pod kątem rękojmi prawidłowości wykonywania zawodu radcy prawnego, nie dała podstaw do uznania istnienia pozytywnej prognozy co do należytego świadczenia przez niego pomocy prawnej", na co miał wskazywać przebieg dotychczasowej służby oraz ujawniające się negatywne cechy charakterologiczne. Drugim błędnym założeniem organu było, że "stwierdzone w orzeczeniu dyscyplinarnym naganne i rażące wykonywanie czynności o charakterze orzeczniczym" były podstawą do uznania, że wnioskodawca nie posiada dostatecznych umiejętności do wykonywania zadania profesjonalnego pełnomocnika. Kwestionując te założenia, skarżący argumentował, że określona w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych przesłanka ma charakter ocenny. Ocena ta musi opierać się na ustalonych faktach i podlega kontroli administracyjnej co do jej zgodności z prawem. Zdaniem skarżącego rzetelna analiza wszystkich dokumentów dotyczących jego służby w zawodzie sędziego prowadziła do wniosku, że był osobą bardzo zaangażowaną, pracowitą, rzetelną, sumienną i systematyczną, pogłębiającą wiedzę, dbającą o sprawność postępowania i wysoki poziom orzecznictwa, jak również kulturalną zarówno w stosunku do współpracowników, jak i uczestników postępowania. Taka ocena wynikała z opinii Prezesa Sądu Rejonowego G. czy zawartej w protokole przesłuchania opinii Przewodniczącej Sądu Rejonowego w G.. Znajdowała także odzwierciedlenie w pozostałych opiniach znajdujących się w jego aktach osobowych, w tym z okresu aplikacji i asesury. Potwierdzeniem jej było delegowanie go do orzekania w Sądzie Okręgowym w E. i w Sądzie Okręgowym w G. oraz powierzenie mu w tym sądzie funkcji zastępcy przewodniczącego wydziału. Skarżący zaznaczył, że Minister Sprawiedliwości przed wydaniem decyzji nie zwrócił się do Sądu Okręgowego w G. o udostępnienie akt osobowych dotyczących jego osoby, ani nie wskazał w uzasadnieniu decyzji na jakich dowodach się oparł przy jej wydawaniu. Odnosząc się do drugiego założenia, A. K. powołał się na treść uzasadnienia sądu dyscyplinarnego, który poczytał na korzyść skarżącego okoliczności, w których doszło do popełnienia czynu i jego ostateczny skutek oraz podkreślił bardzo pozytywną opinię, jaką cieszył się skarżący. Na potwierdzenie swych wywodów wskazał również, że w postępowaniu dyscyplinarnym wymierzono mu karę najłagodniejszą z przewidzianych ustawą. Orzeczenie dyscyplinarne nie uniemożliwiało dalszego sprawowania urzędu sędziego, z czego skarżący wywodził, że nie powinno być także przeszkodą do wpisu na listę radców prawnych. W dalszej części A. K. wywodził, że poprzestając na ustaleniu faktu jednokrotnego przewinienia służbowego, organ nie wywiązał się z określonego w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. obowiązku zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Natomiast uzasadnienie decyzji nie odpowiadało wymogom art. 107 § 3 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, określając zarzuty skargi jako polemikę z tym stanowiskiem. Ponadto organ argumentował, że orzeczenie dyscyplinarne zapadło po zgłoszeniu przez obwinionego wniosku o dobrowolne poddanie się karze. Natomiast sam fakt podrobienia podpisu ławnika na orzeczeniu sądowym według organu podawał w wątpliwość nieskazitelność A. K.. Minister Sprawiedliwości stwierdził także, że sąd dyscyplinarny nie miał kompetencji do oceny pozytywnych przymiotów charakteru skarżącego w aspekcie pełnienia zawodu radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna. Stosownie do art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059, ze zm.) na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Organ administracji, dokonując analizy cech wartościujących skarżącego, pod kątem rękojmi prawidłowości wykonywania zawodu radcy prawnego stwierdził, że brak jest pozytywnych prognoz co do należytego świadczenia przez niego pomocy prawnej. Stanowisko to opierał na przebiegu dotychczasowej służby kandydata na stanowisku sędziego podczas pełnienia czynności orzeczniczych. W dalszej części sprzeciwu uzasadniał swoje stanowisko okolicznościami świadczącymi na niekorzyść skarżącego wskazanymi przez Sąd Apelacyjny - Sąd Dyscyplinarny w G. w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] marca 2006 r. (sygn. [...]). W konsekwencji, zdaniem organu administracji, A. K. nie posiadał dostatecznych umiejętności do wykonywania zawodu radcy prawnego. Przesłanka, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, z uwagi na jej ocenny charakter wymaga w każdej sprawie odniesienia nie tylko do określonych następstw, lecz także do powodujących je okoliczności. Albowiem przy odmowie wpisania konkretnej osoby na listę radców prawnych, dokonanej na podstawie tego przepisu, należy wskazać i udowodnić okoliczności lub powody, które faktycznie nie dadzą możliwości wykonywania przez nią zawodu radcy prawnego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 maja 1992 r. - sygn. akt II SA 1143/91 - oraz z dnia 4 października 1999 r. - sygn. akt II SA 1134/99). W świetle powołanych orzeczeń uzasadnienie sprzeciwu narusza art. 107 § 3 k.p.a. Organ administracji pominął istotne motywy Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego w G. uzasadniające orzeczenie w stosunku do skarżącego najniższej kary dyscyplinarnej, jaką jest kara upomnienia. Sąd ten na korzyść strony poczytał okoliczności, w jakich doszło do popełnienia czynu i jego ostateczny skutek, którym było niezwłoczne uchylenie negatywnych skutków wadliwego postanowienia o zastosowaniu środka karnego. Zdaniem tego sądu nie usprawiedliwiało to skarżącego co do naruszenia przepisów postępowania, jednakże łagodziło negatywny wydźwięk popełnionego czynu. Sąd Dyscyplinarny wskazał także na inne okoliczności przemawiające na korzyść A. K.- dotychczasową niekaralność za przewinienia służbowe oraz na bardzo pozytywną opinię prezesa sądu i przewodniczącej wydziału o jego pracy. W opiniach tych podkreślano wyróżniające, na tle innych sędziów wydziału, zaangażowanie i sumienność A. K. w wykonywaniu obowiązków służbowych. W ocenie Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego w G. czyn skarżącego należało potraktować jako epizod w jego zawodowej aktywności jako sędziego, co uzasadniło przyjęcie przez ten sąd wniosku, że w przyszłości czynu takiego nie popełni. Okoliczności te legły u podstawy przyzwolenia Sądu Dyscyplinarnego na dobrowolne poddanie się karze upomnienia przez obwinionego, którą to uznano za karę adekwatną do stopnia zawinienia i społecznej szkodliwości czynu, a jednocześnie spełniającą cele wychowawcze i stanowiącą, w wymiarze awansu płacowego, wystarczającą dolegliwość dla sędziego. Minister Sprawiedliwości, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., nie wziął tych okoliczności pod uwagę i nie odniósł się do nich zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a., nie przedstawiając jakichkolwiek innych dowodów na poparcie swojego stanowiska. W związku z powyższym Sąd orzekający w sprawie został pozbawiony możliwości oceny prawnej zaskarżonej decyzji. Organ administracji nie oceniał przydatności skarżącego do służby na stanowisku sędziego, jednakże rozpatrując sprawę w aspekcie dawania rękojmi przez kandydata do wykonywania zawodu radcy prawnego opierał się na tych samych danych o nim, które miał na uwadze Sąd Dyscyplinarny i Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w G. Jeżeli zatem, na podstawie tego samego materiału zgromadzonego w sprawie doszedł do przekonania o nieprzydatności skarżącego do zawodu radcy prawnego, powinien odnieść się do wszystkich tych okoliczności jako mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie pozostaje również bez znaczenia, w świetle stwierdzenia zawartego w sprzeciwie o braku rękojmi kandydata do wykonywania zawodu zaufania publicznego i ta okoliczność, że wyrok sądu dyscyplinarnego nie pozbawiał A. K. zajmowania stanowiska sędziego. Orzeczona kara dyscyplinarna była najniższą z kar dyscyplinarnych wymienionych w art. 109 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.). Nadto jej wymierzenie nie pozbawiało ówczesnego sędziego możliwości awansowania na wyższe stanowisko sędziowskie, udziału w kolegium sądu czy w orzekaniu w sądzie dyscyplinarnym. Można również w tym miejscu podkreślić, iż nikt z uprawnionych, w tym Minister Sprawiedliwości, nie złożył odwołania od wyroku sądu dyscyplinarnego, co wskazuje na uznanie, iż wymierzona kara dyscyplinarna odpowiadała, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, prawu. Bez znaczenia bowiem dla jej wymiaru był fakt sfałszowania podpisu na postanowieniu będącym przedmiotem rozpoznania Sądu Dyscyplinarnego, bowiem ta okoliczność nie była przedmiotem zarzutu stawianego skarżącemu. Stąd niezrozumiałym staje się stwierdzenie przez organ administracji w odpowiedzi na skargę o zachowaniu skarżącego "polegającym na podrobieniu podpisu ławnika na orzeczeniu sądowym", gdyż dokonując takiej konstatacji organ administracji nie przedstawił żadnych dowodów na jej poparcie. Nie jest zrozumiały, zawarty również w odpowiedzi na skargę, zarzut o zrzeczeniu się przez skarżącego stanowiska sędziego, gdyż powody, dla których podjął taką decyzję, nie wynikały z konieczności ustąpienia ze służby w sądzie, co wynika chociażby z wyroku i ustaleń Sądu Dyscyplinarnego, a zatem nie powinny być podstawą do wyciągania wniosków na poparcie decyzji o odmowie wpisu do korporacji radców prawnych. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.