II GZ 37/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Cz. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 19 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Ol 842/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Cz. na decyzję Dyrektora W.-M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Ol 842/07 odmówił A. C. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że ze złożonego przez A. C. wniosku wynikało, że jedynym jego dochodem i źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 650 zł. Z kolei z akt administracyjnych wynikało, że skarżący jest także dzierżawcą gospodarstwa rolnego i hodowcą zwierząt. W związku z tym Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w szczególności o informacje dotyczące prowadzonej działalności rolniczej. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący podał, że dzierżawi 66,31 ha gruntów, ponadto posiada inwentarz w postaci 24 sztuk bydła hodowlanego o wartości ok. 25 tyś. zł. Skarżący przedłożył informację o ponoszonych comiesięcznych opłatach oraz wyciągi z rachunku bankowego za miesiąc październik 2007 r., protokół komisji i strat powstałych wskutek suszy w 2005 r. Zdaniem Sądu nieujawnienie przez skarżącego własnej sytuacji materialnej w pełnym zakresie może być uznane za działanie zmierzające do świadomego wprowadzenia Sądu w błąd, a okoliczność tę Sąd powinien wziąć pod uwagę i ocenić jako ewentualnie uzasadniającą odmowę przyznania prawa pomocy z powodu braku możliwości rzetelnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Przede wszystkim zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał dochodu lub straty związanej z prowadzoną działalnością rolniczą w 2006 r., nie wykazał przychodu oraz wysokości i rodzaju kosztów za rok 2007, nie złożył oświadczenia o wysokości, rodzaju i terminach wypłaty przyznanych dotacji i płatności ze środków publicznych w związku z działalnością rolniczą za rok 2007. W ocenie Sądu nie jest wystarczającym usprawiedliwieniem dla niewykazania wszystkich niezbędnych danych argument podnoszony przez skarżącego, że nie prowadzi on ksiąg rachunkowych, a także jego przekonanie, że dopłaty bezpośrednie nie pochodzą ze środków publicznych. Skarżący dzierżawi 66,31 ha łąk i pastwisk, jest także hodowcą bydła, a zatem posiada potencjalną możliwość uzyskiwania dochodów z działalności rolniczej, zaś ich wysokość należałoby uznać za mającą istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych skarżącego. Ponadto w ocenie Sądu analiza wyciągu z rachunku bankowego wskazuje, że środki uzyskiwane co miesiąc z tytułu emerytury nie są jedynymi, którymi dysponuje skarżący. A. C. wniósł zażalenie na to postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. - następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w opisanej w przepisach sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przyjmuje się, że gdy fakty, które strona podała we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o sytuacji majątkowej strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie strona została wezwana do nadesłania dokumentów i oświadczeń wykazujących aktualną sytuację majątkową skarżącego. W szczególności wezwanie Sądu zmierzało do ustalenia jakie dochody, bądź straty skarżący ponosi w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, dzierżawieniem użytków rolnych i hodowlą bydła. W tym stanie rzeczy zgodzić należy się z Sądem I instancji, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Twierdzenia skarżącego o złej sytuacji majątkowej nie zostały bowiem niczym poparte. Według ustaleń WSA skarżący prowadzi działalność rolną i hodowlaną, o czym świadczy fakt dzierżawienia gruntów i posiadania 24 sztuk bydła hodowlanego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że skarżący w pierwotnie złożonym wniosku fakty te przemilczał i dopiero na wezwanie Sądu przedstawił wyjaśnienia w tej sprawie. Wobec powyższego uprawnione było stwierdzenie, że złożone oświadczenia nie są wiarygodne i na ich podstawie ocena aktualnej sytuacji majątkowej strony nie była możliwa. Zgodzić należy się także z wywodem Sądu I instancji, że z racji prowadzonej działalności rolnej i hodowlanej skarżący musiał posiadać dochód bądź stratę, której nie wykazał argumentując to nieprowadzeniem ksiąg rachunkowych. Z kolei wyciąg z rachunku bankowego wskazuje, że skarżący poza środkami pochodzącymi z emerytury w wysokości 650 zł otrzymuje środki także z innych źródeł. Taka okoliczność może świadczyć, jak prawidłowo wskazał WSA, że skarżący posiada inne źródła dochodu, których nie przedstawił na wezwanie Sądu. Skoro strona nie przedstawiła wiarygodnych dokumentów to istotnie Sąd nie dysponował materiałem, który uzasadniałby przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, gdyż strona uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie, mimo pouczenia o spoczywającym na stronie ciężarze wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.