IV SA/Gl 431/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2007r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych – zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...], nr [...] Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta K. odmówił całkowitego zwolnienia M. K. z opłaty za pobyt jej matki M. R. w Domu Pomocy Społecznej – Dom [...] w L. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia powołano się na analizę budżetu domowego strony wskazującą na jej możliwości płatnicze. Na skutek odwołania strony decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium dopatrzyło się w postępowaniu tego organu uchybień proceduralnych, zwłaszcza w zakresie zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie. Nakazało też dokonanie ponownej analizy budżetu strony. Kolejną decyzją z dnia [...] r. Prezydent K. ponownie odmówił całkowitego zwolnienia wnioskodawczyni z przedmiotowej opłaty. Decyzję tą oparto na przepisach art. 60, 61 i 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.). W jej motywach natomiast wskazano, że po odliczeniu stałych, koniecznych wydatków, rodzina strony dysponuje kwotą [...] zł. Uwzględniając nadto spłacane przez stronę długi, rodzinie tej pozostaje kwota [...] zł, która może być przeznaczona na pokrycie kosztów pobytu matki w domu pomocy społecznej. Organ orzekający nie uwzględnił na korzyść strony deklarowanych przez nią zwiększonych wydatków na zakup żywności, opłaty za telefon komórkowy, za telewizję kablową, kosztów ubezpieczenia drugiego samochodu i spłaty ceny zakupu drzwi antywłamaniowych, nie uznając ich za niezbędne w odniesieniu do sytuacji materialnej tej rodziny i ciążących na niej zobowiązaniach finansowych. W odwołaniu M. K. zakwestionowała pomniejszenie zakresu niezbędnych wydatków jej rodziny wskazując na okoliczności uzasadniające ponoszenie wydatków nie uwzględnionych przez organ administracyjny. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Kolegium ustaliło, że dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wynosi [...] zł, a zatem przekracza [...] kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, które wynosi [...] zł. W świetle art. 61 ustawy o pomocy społecznej strona jest więc zobowiązana do ponoszenia przedmiotowych opłat. Kolegium zaaprobowało przedstawione w I instancji wyliczenia niezbędnych wydatków rodziny strony, przy czym uznało, iż organ podstawowego stopnia nie miał nawet obowiązku odejmować od dochodu strony wydatków ponoszonych na spłatę kredytów. Odnośnie wydatków na dojazdy do pracy oraz dojazdy do lekarza i na badania Kolegium wskazało, że strona podpisała się pod analizą budżetu, w której nie potrafiła określić wysokości tych wydatków. W skardze M. K. zarzuciła, że poprzednio była całkowicie zwolniona z omawianej opłaty, a od tego czasu nie wystąpiły istotne zmiany w sytuacji dochodowej jej rodziny. Taki stan rzeczy powodował także i to, że nie gromadziła faktur i rachunków dokumentujących ponoszone przez nią wydatki. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga musiała odnieść skutek, aczkolwiek zasadniczo z innych przyczyn niż w niej podniesione, które jednak Sąd wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związany zarzutami skargi – stosownie do art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.). Otóż w zakresie koniecznym do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy nie została ona należycie wyjaśniona, co stanowi naruszenie przepisów art. 7 i 77 § 1 Kpa. Zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewiduje art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Już niezależnie od treści tego przepisu narzuca się rozumowanie, że zwolnienie może dotyczyć sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Zwolnienie takie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Nie znając zakresu takiego obowiązku strona nie może przecież nawet stwierdzić, czy mu podoła, czy też winna wystąpić z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie z nieustalonej jeszcze opłaty. Mogłoby dojść nawet do paradoksalnej sytuacji, w której strona domagałaby się zwolnienia z wyższej kwoty opłaty, niż opłata, którą organ dopiero zamierza ustalić. Tymczasem art. 64 potwierdza powyższe rozumowanie, gdyż mówi o zwolnieniu osób wnoszących opłatę, a więc, gdy opłata ta co najmniej została prawnie ustalona. Organy obu instancji nie poczyniły ustaleń wskazujących, że w niniejszym przypadku to nastąpiło. Art. 61 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy stanowi, że m.in. zstępni mieszkańca domu pomocy społecznej wnoszą opłatę zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 tej ustawy. Według tego ostatniego przepisu ustalenie przedmiotowej opłaty w drodze umowy jest obligatoryjne, w związku z czym dopóki umowa taka nie zostanie zawarta, dopóty po stronie owego zstępnego nie istnieje wymagalny obowiązek ponoszenia opłaty, a w konsekwencji przedwczesne jest rozpatrywanie kwestii zwolnienia z takiej opłaty. Chociaż skarżąca oświadczyła na rozprawie sądowej, że żadnej umowy nie podpisała, a akta administracyjne zdają się to potwierdzać, jednak brak ustaleń organów administracyjnych nie pozwala na zajęcie w tej kwestii jednoznacznego stanowiska. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy zatem wyjaśnić w pierwszym rzędzie, czy opłata za pobyt w domu pomocy społecznej została w stosunku do skarżącej prawnie ustalona, a w szczególności czy doszło do zawarcia w tym przedmiocie umowy z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. O ile to nie nastąpiło postępowanie o zwolnienie z opłaty jako bezprzedmiotowe winno ulec umorzeniu (art. 105 § 1 Kpa). Można w tym miejscu zauważyć, że w razie odmowy podpisania umowy przez krewnego mieszkańca domu pomocy społecznej właściwy podmiot może wystąpić do sądu powszechnego z roszczeniem opartym na przepisie art. 64 Kc. Natomiast jeżeli omawiana umowa została zawarta, to należy przy załatwieniu sprawy wziąć pod uwagę zarzuty skarżącej. W szczególności wyjaśnienia będzie wówczas wymagać, czy rzeczywiście w poprzednich okresach skarżąca korzystała z całkowitego zwolnienia z przedmiotowej opłaty. Decyzja wydana na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej nosi wprawdzie charakter uznaniowy, jednakże nie oznacza to dowolności organów administracyjnych w posługiwaniu się kryteriami decydującymi o rozstrzyganiu danej kategorii spraw. Dlatego też w takim przypadku organ winien wskazać okoliczności uzasadniające zmianę jego stanowiska, a zwłaszcza czy w sytuacji życiowej (materialnej, rodzinnej, itp.) strony nastąpiły takie zmiany, które pozwalają jej choćby na częściową partycypację w odpłatności za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej. Dotychczas takie ustalenia nie zostały poczynione, w związku z czym właściwe jest uchylenie decyzji obu instancji, które dotknięte są tymi samymi uchybieniami proceduralnymi, wskazującymi jednocześnie na błędne stosowanie wymienionych wcześniej przepisów prawa materialnego. Dlatego też na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych wywodów. SJ/