II SA/Gl 642/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk,, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant st. sekr. Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2007 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Wojewody S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...] i orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 2. zasądza od Wojewody S. na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006r., Nr 139 poz. 993 z późn. zm.) Prezydent Miasta B., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego na wniosek obecnie skarżącej H. K. orzekł o odmowie wymeldowania J. K. z pobytu stałego w B. przy ulicy [...]. W motywach rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności kontrola meldunkowa przeprowadzona przez Komisariat II Policji w B. oraz przesłuchania świadków i wyjaśnienia stron, nie wykazały jednoznacznie, że J. K. trwale i dobrowolnie opuścił miejsce pobytu stałego w B. przy ulicy [...]. Tym samym, zdaniem organu, uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Odwołanie od tej decyzji złożyła skarżąca wskazując, iż J. K. przychodzi do domu tylko na noc, zazwyczaj po spożyciu alkoholu. Wówczas wszczyna awantury, grozi jej pozbawieniem życia. Ponadto utrudnia jej zamieszkiwanie poprzez nie wpuszczanie jej do kuchni, łazienki czy piwnicy oraz ogranicza jej kontakty ze znajomymi, poprzez utrudnianie przyjmowania ich w domu. W wyniku wniesionego odwołania, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podnosząc zgodność wydanej przez organ pierwszej instancji decyzji z przepisami prawa w niej wskazanymi. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił twierdzenia zawarte w decyzji organu pierwszej instancji dodając, iż meldunek jest tylko rejestracją pobytu osoby w danym lokalu. Ewidencja ludności ma bowiem odzwierciedlać stan rzeczywisty, a nie pozorowany, odnoszący się do przebywania określonej osoby pod oznaczonym adresem. Nie jest formą kontroli legalności sytuacji prawnych, nie rozstrzyga o statusie prawnym danej nieruchomości, ani o ewentualnych roszczeniach cywilnoprawnych powstałych na tle zajmowania bądź opuszczenia tego lokalu mieszkalnego. W tych sprawach bowiem rozstrzygają sądy powszechne. Dodał nadto, iż decyzja administracyjna uwzględnia stan faktyczny i prawny obowiązujący w dniu jej wydania, bez względu na istniejące konflikty rodzinne, zaś organ administracyjny nie jest uprawniony do rozstrzygania innych spraw niż te, które zostały określone przepisami konkretnego materialnego prawa administracyjnego, w tym przypadku przez dyspozycje ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z takim rozstrzygnięciem organu odwoławczego nie zgodziła się skarżąca, kwestionując zasadność zaskarżonej decyzji. Podkreśliła, iż J. K. praktycznie całymi dniami nie przebywa w lokalu przy ulicy [...]. Ponadto wskazała na bardzo trudne warunki wspólnego życia z byłym mężem, przede wszystkim jego alkoholizm oraz wszczynane pod jego wpływem awantury. Dodała też, iż w sprawie znęcania się oraz utrudniania zamieszkiwania przez jej byłego męża nie jest bierna, albowiem ciągle podejmuje działania, poprzez kierowanie wniosków do Prokuratury, do Sądu czy Policji, jednak czuje się już bezradna, bo wszystkie jej działania pozostają bezskuteczne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i odwołał się do argumentacji jaką zaprezentował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów aniżeli podniesione przez skarżącą. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie są w ocenie składu orzekającego zgodne z prawem, albowiem wydane zostały bez dostatecznego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, co z kolei mogło doprowadzić do naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Na wstępie wskazać przyjdzie, że zgodnie z art. 15 ust. 2 powołanej ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zasadniczą zatem sprawą w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie wymeldowania jest ustalenie, czy osoba, która ma zostać wymeldowana faktycznie opuściła miejsce dotychczasowego pobytu. W kontrolowanym w niniejszej sprawie postępowaniu prowadzonym przez organy obu instancji nie wykazano w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, że taka przesłanka zaistniała. Postępowanie dowodowe ograniczono do zeznań świadków, wyjaśnień stron i kontroli policyjnej. Zaznaczyć przyjdzie, że zarówno zeznania świadków, jak i wyjaśnienia składane przez strony nie są ze sobą spójne i jednoznaczne. Taka sytuacja w ocenie Sądu nakazywała organom, a w szczególności organowi pierwszej instancji dalsze prowadzenie postępowania dowodowego zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W świetle powyższego przeprowadzone przez Sąd badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego je rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Zdaniem Sądu oba orzeczenia wydane zostały bowiem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a), a więc przy podjęciu wszelkich kroków koniecznych do jednoznacznego wyjaśnienia okoliczności sprawy, jako warunku niezbędnego wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści (por. wyrok NSA z 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99). W odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym należy też podkreślić, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ ten obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją lub postanowieniem organu pierwszej instancji, a stan faktyczny winien ustalić nie tylko w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu pierwszoinstancyjnym lecz także rozszerzając granice postępowania dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne pominięte przez organ pierwszej instancji. W konsekwencji, w myśl art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić nie tylko na żądanie strony lecz także z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który w pierwszej instancji wydał decyzję lub postanowienie. Odnosząc powyższe uwagi do przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego przed organami obu instancji stwierdzić należy, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie był wyczerpujący i klarowny, a w konsekwencji nie zezwalał na to by na jego podstawie wydać ostateczną decyzję rozstrzygającą sprawę co do istoty. W szczególności organy w celu wyjaśnienia wątpliwości i w celu wszechstronnego zbadania sprawy miały obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Zgodnie z art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Powołany przepis jedynie przykładowo wymienia środki dowodowe, ale już z samego tego wyliczenia wynika, że do podstawowych dowodów należą oględziny. W niniejszej sprawie organy pominęły przeprowadzenie tego dowodu. Jest on o tyle istotny w postępowaniu meldunkowym, że na jego podstawie możliwe byłoby ustalenie, czy w przedmiotowym lokalu (budynku) znajdują się takie rzeczy, jak przedmioty codziennego użytku, rzeczy osobiste, dokumenty osoby będącej podmiotem postępowania o wymeldowanie, albowiem one pozwoliłyby na ustalenie, czy właśnie tam koncentruje się jego centrum życiowe, czy też nie. Również środkiem dowodowym w sytuacji niejednoznacznych zeznań i wyjaśnień mogłaby być konfrontacja stron lub świadków. Dodatkowo wskazać przyjdzie, że pomimo sygnalizowania przez skarżącą innego miejsca, w którym rzekomo przebywa J. K., nie podjęto zweryfikowania tej informacji w drodze zebrania dodatkowych dowodów. Sąd podziela natomiast stanowisko organów, będące zarazem wynikiem utrwalonego przez doktrynę i orzecznictwo poglądu, że kwestie wzajemnych relacji pomiędzy stronami, a także ochrona ich dóbr osobistych, czy też praw pozostających poza sferą zainteresowania prawa administracyjnego, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy meldunkowej. Ta ostatnia służy bowiem realizacji rejestracji stanu faktycznego, nie zaś prawnego. Przedstawione wyżej uchybienia organów przemawiają zatem za koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.s.a., w związku z art. 7, 75 § 1 i 77 § 1 kpa Brak bowiem należytego wyjaśnienia sprawy, jak i wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.s.a., a zwrocie kosztów postępowania na zasadzie art. 200 p.s.a. Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.