II FZ 70/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA (del.) Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 listopada 2008 r. sygn. I SA/Gd 649/07 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. F. i J. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 13 kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2008 . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił H. i J. F. przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że skarżący w dniu 23 lipca 2008 r. złożyli w przepisanej prawem formie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez przyznanie im zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 26 września 2006 r. referendarz sądowy odmówił im przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Skarżący złożyli sprzeciw od tego postanowienia. Sąd, rozpoznając wniosek po sprzeciwie , przywołał treść art. 246 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Stwierdził, iż prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z 29 listopada 2007 r. wnioskodawcy zostali zwolnieni od kosztów sądowych. Obecnie zatem do rozpoznania pozostał ich wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd wskazał, iż ze złożonego przez skarżących oświadczenia i dokumentów wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Mają stałe dochody – świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 2 297,26 zł netto miesięcznie ( po uwzględnieniu dokonywanych w ramach egzekucji potrąceń). Mieszkają w lokalu mieszkalnym na podstawie umowy dożywocia, ponosząc koszty jego utrzymania (518,62 zł miesięcznie). Inne stałe wydatki ( spłata pożyczki, opłaty za usługi telekomunikacyjne, za energię elektryczną) wynoszą 615 zł miesięcznie. Nie posiadają oszczędności , nieruchomości i rzeczy ruchomych o wartości przekraczającej 3000 EUR. Ciąży na nich zaległość podatkowa( 346 325 zł) , na samochodzie ich ustanowiony jest od 2003 r. zastaw skarbowy. Na rachunkach bankowych skarżącej odnotowano w okresie od 15 maja do 1 sierpnia 2008 r. wpływy łącznie w wysokości 9 580,44 zł, z czego kwota 7 500 zł dotyczyć miała zapłaty za garaż. Na dzień przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy ( 22.07. 2008 r.)stan rachunku wynosił 12 407,55 zł, zaś już 1 sierpnia 2008 r. – tylko 853,95 zł. Na rachunku skarżącego znajdowało się 603,48 zł. W ocenie Sądu sytuacja finansowa skarżących nie wskazuje na to, aby poniesienie kosztów pomocy prawnej wiązało się dla nich z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Wyrok w tej sprawie został ogłoszony 27 maja 2008 r. Od tej daty musieli się oni zatem liczyć w koniecznością ich opłacenia z uwagi na przymus adwokacki obowiązujący przy składaniu skargi kasacyjnej. W dacie złożenia wniosku o przyznanie pomocy posiadali środki na opłacenie pomocy prawnej. Mają też obecnie stałe źródło dochodu w postaci emerytur. Art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie zaś zastosowania do osób osiągających dochody lub majątek, nawet jeżeli poniesienie kosztów stanowi poważny wydatek w miesięcznym budżecie rodziny. W obszernym zażaleniu na to postanowienie J. F. wniósł o jego uchylenie. Podniósł, iż sytuacja finansowa jego i jego małżonki uległa dalszemu pogorszeniu, bowiem ich zadłużenie wzrosło o koszty postępowania w sprawie II FSK 1373/06. Wyjaśnił, iż próbowali uzyskać pomoc prawną pełnomocnika w wyboru, rynkowe stawki za tego typu usługi są jednak znaczenie wyższe od określonych w przepisach i wynoszą w takiej sprawie od 3000 do 12000 zł netto. Takimi środkami skarżący nie dysponują. Reprezentujący ich poprzednio za minimalną stawkę za sporządzenie skargi kasacyjnej pełnomocnik- radca prawny odmówił im dalszego prowadzenia sprawy, a później zachorował i zmarł. Strona podniosła także zarzuty odnoszące się do prawidłowości przebiegu postępowań podatkowych i sądowoadministracyjnych w jej i żony sprawach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznany zaskarżonym postanowieniem wniosek skarżących dotyczył w istocie przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym- strona uzyskała bowiem wcześniej zwolnienie od kosztów sądowych w całości, obecnie zaś rozpoznano jej wniosek o ustanowienie dla niej fachowego pełnomocnika ( art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobom fizycznym w zakresie całkowitym określa art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Jest nią wykazanie niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie ma żadnych środków, które mogłaby przeznaczyć na koszty sądowe, a nie tylko - jak przy prawie pomocy w zakresie częściowym – że pokrycie tych kosztów spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego jej i jej rodziny. Trafnie w tym przypadku Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie wykazali, iż w stosunku do nich zachodzą wskazane wyżej przesłanki. Skarżący posiadają bowiem stałe źródło przychodów w postaci emerytur, których wysokość (po potrąceniu kwot egzekwowanych przymusowo) przekracza podaną przez stronę kwotę stałych wydatków. Ponadto składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym strona skarżąca dysponowała znacznymi środkami finansowymi, pozwalającymi na pokrycie kosztów pomocy prawnej. W momencie tym wiedziała też, że chcąc złożyć skargę kasacyjną będzie musiała skorzystać z pomocy fachowego pełnomocnika. Nie wyjaśniła, dlaczego środków tych wyzbyła się po złożeniu wniosku o prawo pomocy i na jaki cel je przeznaczyła. Zauważyć zaś należy, że strona, która ubiega się o prawo pomocy, zobowiązania jest przede wszystkim wykazać, że ograniczyła swoje wydatki tylko do niezbędnych. W zażaleniu skarżący nie podważył przytoczonych ustaleń Sądu I instancji odnośnie stanu finansowego skarżących. Wskazał jedynie na nową, niepodnoszoną wcześniej okoliczność o zwiększeniu jego i jego żony zadłużenia o koszty postępowania, których zwrot na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej zasądzono od skarżących w sprawie FSK 1373/06. Okoliczność ta nie ma jednak wpływu na ocenę zasadności zażalenia, Sąd oceniał bowiem wniosek na podstawie oświadczeń strony, w których zadłużenie to nie zostało wskazane, ponadto strona nie twierdziła nawet, że wszczęcie egzekucji tych kosztów faktycznie spowodowało obniżenie miesięcznych dochodów skarżących. Zauważyć także należy, iż przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy wśród kryteriów jej przyznania nie wymieniają innych niż związane z sytuacją finansową strony ( art. 246 p.p.s.a.) i – przy odmowie jej przyznania- oczywistej bezzasadności skargi ( art.247 p.p.s.a.). Podnoszone w zażaleniu argumenty, odnoszące się do zaszłych ( w ocenie strony skarżącej) nieprawidłowości w postępowaniach podatkowych i sądowoadministracyjnych, nie mają i nie mogą mieć zatem wpływu na ocenę jego zasadności. Sąd nie mógł zatem się do nich odnieść, przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego nie był bowiem wyrok wydany w sprawie skarżącego czy też decyzje organów podatkowych. Z tych względów zażalenie należało oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.