I GZ 81/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. K. – Firma Handlowa "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 kwietnia 2007 r. sygn. akt I SA/Go 409/06 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. – Firma Handlowa "[...]" na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...]lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Go 409/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przyznania T. K. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Orzeczenie to zostało wydane w wyniku uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny dnia 17 października 2006 r. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2006 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Po wezwaniu przez Sąd I instancji do nadesłania przez skarżącego dokumentów i oświadczeń wykazujących jego obecną sytuacje majątkową, T. K. w złożonym oświadczeniu wskazał, iż oboje z żoną nie posiadają oszczędności ani majątku. Wobec faktu tymczasowego aresztowania nie prowadził także działalności gospodarczej (a żona pozostaje na jego utrzymaniu), a zatem nie uzyskiwał żadnych dochodów. Jednocześnie wskazał, iż miesięczny koszt utrzymania rodziny wynosi 3.489,44 zł. W złożonym oświadczeniu skarżący nie był w stanie jednoznacznie stwierdzić ilości spraw zawisłych przed sądami administracyjnymi oraz wynikających z nich kosztów sądowych, podał jedynie, iż przed Sądem I instancji zakończyło się 28 spraw a wpisy w nich to koszty określane przez skarżącego na "...kilkanaście tysięcy złotych...". Skarżący wskazał także, że nie ponosi kosztów zastępstwa procesowego, gdyż reprezentujący go przed sądem J. C. jest jego pracownikiem, natomiast pełnomocnik r. pr. I. Ł. będzie miał wypłacone wynagrodzenie z tytułu zastępstwa procesowego po wydaniu rozstrzygnięć przez sąd drugiej instancji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał niemożności poniesienia kosztów postępowania w zakresie częściowym. Wskazał, iż na konkretne pytania zmierzające do wyjaśnienia aktualnej sytuacji majątkowej skarżący odpowiedział bardzo ogólnikowo (ilość spraw sądowych i związanych z tym rzeczywistych obciążeń). Według Sądu treść oświadczenia złożonego przez skarżącego nie przekonuje o zasadności jego wniosku, gdyż wynikają z niego wykluczające się sprzeczności (nieuzyskiwanie jakichkolwiek dochodów przez gospodarstwo domowe a miesięczny koszt utrzymania rodziny), które uniemożliwiają ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Zażalenie na powyższe postanowienie w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych złożył skarżący T. K.. Podał, że wykazał, iż nie jest w stanie dokonać zapłaty wpisu sądowego. Stwierdził, że przed sądem toczy się kilkadziesiąt spraw, "które pozostają nie bez znaczenia do współistniejących kosztów", gdyż kosztów takich nie byłby w stanie ponieść żaden przedsiębiorca. Niewłaściwe jest zatem stanowisko Sądu I instancji w zakresie konieczności gromadzenia środków finansowych koniecznych do obsługi finansowej ewentualnych sporów z organem celnym. Skarżący podkreślił ponadto, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. W ocenie skarżącego, odmowa przyznania mu prawa pomocy jest równoznaczna z pozbawieniem go prawa do rzetelnej oceny przez Sąd dowodów i faktów oraz okoliczności uznanych przez organy celne za dostatecznie udowodnione. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o zmianę wydanego postanowienia przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gorzowie Wielkopolskim, co ma stanowić o zapewnieniu stronie jej podstawowego prawa do sądu, bowiem w przeciwnym wypadku pozbawienie strony tego prawa sprzeczne będzie z Konstytucją RP oraz orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości dotyczącym prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest bezzasadne. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jeżeli podane przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie zostały przez nią należycie uzasadnione lub uprawdopodobnione, to sąd (bądź referendarz sądowy), na mocy art. 255 cytowanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego. Tak też się stało w rozpoznawanej sprawie, w której Sąd zarządzeniem z dnia 17 stycznia 2007 r. uznał dane zawarte we wniosku za niewystarczające i zobowiązał skarżącego m. in. do : 1) przedłożenia wykazu i wyciągów ze wszystkich rachunków bakowych za ostatnie 3 miesiące; 2) określenia rzeczywistych kosztów obciążających skarżącego w związku z prowadzonymi postępowaniami sądowymi (ilość spraw, wysokość należnych opłat oraz z jakiego tytułu, inne koszty – np: zastępstwo procesowe); 3) złożenia oświadczenia co do aktualnych źródeł utrzymania skarżącego i rodziny (dochody osiągnięte w ciągu ostatnich 6 miesięcy – odrębnie za każdy miesiąc: ich wysokość, tytuł) oraz podanie czy skarżący bądź jego rodzina, czy poszczególni jej członkowie korzystali w wymienionym okresie ze świadczeń pomocy społecznej (rodzaj, wysokość), otrzymywali świadczenia rodzinne i w jakiej wysokości, zasiłek pielęgnacyjny, itp.; 4) podania dokładnego okresu, w którym skarżący był tymczasowo aresztowany ze wskazaniem, jak fakt ten wpłynął na sytuację majątkową oraz finansową skarżącego i jego rodziny, w tym również podanie okoliczności dotyczących prowadzenia w tym czasie działalności gospodarczej; 5) złożenia oświadczenia o wysokości miesięcznych wydatków rodziny (wszystkich osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym), z wyszczególnieniem kwot przeznaczonych na żywność, opłaty stałe (m.in. za energię elektryczną, gaz, wodę, abonament za korzystanie z telewizji kablowej/cyfrowej, itp.) oraz inne potrzeby (np. paliwo do samochodu, prasa, papierosy). Podnieść jeszcze należy, że w zarządzeniu pouczono skarżącego, że nie nadesłanie dokumentów i oświadczeń spowoduje rozpoznanie wniosku wyłącznie na podstawie dotychczasowych danych. Na konieczność aktualizacji danych dotyczących sytuacji materialnej skarżącego zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 października 2006 r. zapadłym w tej sprawie. Mimo tego wezwania strona skarżąca nie przedstawiła żądanych dokumentów, a ograniczyła się jedynie do nadesłania oświadczenia, które w ocenie Sądu I instancji zawiera informacje niewiarygodne lub sprzeczne. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, iż z treści uzasadnienia kontrolowanego postanowienia wynika, że zaniechanie przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń przez skarżącego skutkowało nieuwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tej okoliczności nie zauważa wnoszący zażalenie. Nie kwestionuje tego, że nie przedłożył żądanych dokumentów i oświadczeń, skarżący polemizuje z Sądem I instancji w kwestiach przez sąd nie podnoszonych. Dotyczyły one chociażby tego, że według skarżącego sąd stwierdził, że "...niezrozumiałe i pozbawione uzasadnionej konieczności jest utrzymywanie działalności gospodarczej...". W innym miejscu z kolei skarżący twierdzi, że żądanie od niego informacji o dochodach ojca i teściów jest wysoce krzywdzące. Tymczasem Sąd I instancji nie wypowiadał się w tych kwestiach, ani też nie żądał dokumentów, dotyczących dochodów ojca i teściów skarżącego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.