I FZ 95/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. Sp. z o. o. z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Sz 644/07 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Sp. z o. o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 6 lipca 2007 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za sierpień, wrzesień, październik 2005 r. oraz ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2008 r., sygn. akt I S.A./Sz 644/07, po rozpatrzeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2007 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny powtórnie odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Argumentując powyższe rozstrzygnięcie, sąd I instancji wskazał, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przedstawione dokumenty odnosiły się bowiem tylko do części sytuacji finansowej spółki, tj. do wysokości przychodów i dochodów. Nie został natomiast złożony, pomimo wezwania, bilans oraz rachunek zysków i strat według stanu na dzień 1 stycznia 2007 r. i 30 września 2007 r., które umożliwiłyby całościową ocenę sytuacji finansowej skarżącej. Pismem z dnia 4 lutego 2008 r. skarżąca spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Strona podniosła, że zarówno na etapie wniosku o zwolnienie od kosztów, jak i na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, wskazywała na to, że dokumentacja podatkowa spółki zabezpieczona została przez policję i nie została zwrócona, a ponadto większość dokumentów podatkowych i księgowych spółki została sfałszowana. Aby nie podpisywać się pod sfałszowanymi informacjami, prezes zarządu przedstawił oświadczenia o aktualnej sytuacji finansowej, pieniężnej i windykacyjnej, a także o aktualnych wynikach finansowych. Jak dalej wywodzi strona w zażaleniu, zabezpieczone dane dotyczące roku 2005 mają bezsprzecznie wpływ na prawidłowość sprawozdania finansowego za każdy następny okres obrachunkowy, w tym za 2007 r. Błędne albo nieprawdziwe dane czy też w ogóle brak dostępu do informacji, na podstawie których sporządza się sprawozdanie za okres mający być podstawą odniesienia dla następnych okresów, zdaniem spółki wyklucza możliwość sporządzenia prawidłowego i rzetelnego sprawozdania finansowego. Skarżąca stwierdziła, że zrobiła wszystko, co w zgodzie z przepisami mogła zrobić dla wykazania swojej trudnej sytuacji majątkowej. Z wyżej wymienionych względów spółka wniosła o zmianę postanowienia sądu I instancji poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą wynikającą z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - p.p.s.a.) jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może nastąpić w sytuacji wyjątkowej, o której mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższego przepisu bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Sąd jest władny wniosek strony uwzględnić jedynie wówczas, gdy ta samodzielnie udowodni, że spełnia przesłanki z przytoczonego przepisu. W każdym odmiennym wypadku, tj. w sytuacji, gdy z oświadczenia strony wynika, że jest w stanie ponieść koszty, ale także, gdy z niego nie wynika, że nie jest w stanie, sąd musi wniosek oddalić. Zatem ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie natomiast pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał sąd pierwszej instancji wzywając skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów mogących zobrazować jej sytuację majątkową oraz zdolności płatnicze, tj. m. in. bilansu oraz rachunku zysków i strat. Pomimo wezwania do przedłożenia ww. dokumentów, strona nie uczyniła tego. Należy zatem zgodzić się z oceną wyrażoną przez sąd I instancji, że skarżąca nie spełniła ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy – nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Brak aktywności skarżącej we wskazanym zakresie nie może być przy tym usprawiedliwiony okolicznością, że sporządzenie niektórych dokumentów było utrudnione ze względu na nierzetelność bądź nieprawdziwość danych przedstawianych za wcześniejsze okresy czy ze względu na zajęcie dokumentacji przez policję. Z treści wskazanego wyżej art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika bowiem jasno, że strona powinna wykazać, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, jeżeli chce uzyskać w tym zakresie prawo pomocy. Wykazanie, a więc udokumentowania trudnej sytuacji majątkowej, nie może być z kolei zastąpione przez próbę wykazania tejże sytuacji. Z drugiej strony, żadne okoliczności nie wskazują na to, że spółka faktycznie wszelkie kroki do sporządzenia wymaganej dokumentacji powzięła. W szczególności, skarżąca nie wykazała, że zwróciła się do policji z wnioskiem o udostępnienie dokumentacji za 2005 r. w celu sporządzenia bilansu za lata następne. Należy również mieć na uwadze, że ryzyko sporządzania oraz posługiwania się w przeszłości nieprawdziwymi danymi finansowymi obciąża tylko i wyłącznie skarżącą spółkę i nie może usprawiedliwiać bierności w zakresie sporządzania kolejnych prawidłowych bilansów. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zażalenie Strony - w oparciu o art. 184 w zw. zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. - oddalić.