II FZ 561/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 15 grudnie 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. [...] "P. P." Sp. zo.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 września 2008 r. sygn. akt I SA/Gl 1500/06 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. [...] "P. P." Sp. zo.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 sierpnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 1500/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. [...] "P. P." Sp. zo.o. w Z. (zw. dalej w skrócie: Spółką) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 sierpnia 2006 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowym od osób prawnych. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym w odpowiedzi na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu od skargi Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazano na brak możliwości wniesienia wpisu z uwagi na zablokowanie wszystkich kont bankowych Spółki. Według oświadczenia o majątku i dochodach wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych stanowi kwota 1 700 000 zł, a wartość środków trwałych Spółki to 4 362 182,77 zł. Ostatni rok obrotowy Spółka zakończyła stratą w wysokości 5 169 319,24 zł. Nadto strona wskazała, że posiada rachunki bankowe w I. [...] oraz w Banku M. Stan na obu tych kontach wynosi 0 zł. Referendarz Sądowy wezwał do uzupełnienia wniosku o następujące dokumenty m.in. o przedłożenie: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące, deklaracji VAT, wyciągów z kont bankowych, zaświadczeń o zajęciu kont, ostatniej ewidencji środków trwałych, aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez Spółkę. W piśmie z dnia 7 sierpnia 2008 r. prezes Spółki oświadczył, że nie może przedstawić aktualnej ewidencji środków trwałych z uwagi na to, że została ona skradziona przez "zorganizowaną grupę przestępcza z C.". Ponadto ze względów finansowych nie jest w stanie przedstawić aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2008 r. Referendarz Sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W dalszej części uzasadnienia Sąd pierwszej instancji podkreślił, że strona, pomimo wyraźnie sprecyzowanego wezwania, nie nadesłała żądanych dokumentów w tym raportów kasowych, deklaracji na podatek od towarów i usług oraz ostatniej ewidencji środków trwałych. Mało przekonujące wydaje się oświadczenie strony o braku wiedzy odnośnie istnienia jej rachunków bankowych. Nie sposób również ocenić pozytywnie postawy strony, która pomimo wyraźnego wezwania o aktualne tj. uzyskane po dniu otrzymania wezwania, odpisy z ksiąg wieczystych przedstawia "skany" obejmujące stan na 2003 i 2005 r. Niemniej jednak z nadesłanych do akt dokumentów wynika, że strona posiada kompleks biurowo hotelowy w B., o wartości 5 300 000 zł oraz stację paliw w J. o wartości 5 200 000 zł. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zgodnie z treścią odpisu z ksiąg wieczystych nieruchomości obciążone są hipotekami o znacznej wysokości, to jednak po pierwsze odpisy te są nieaktualne, gdyż przedstawiają, co uniemożliwia dokonania bieżącej oceny sytuacji Spółki, a po drugie obciążenie nie pozbawia możliwości osiągania przez Spółkę dochodów. Nadto należy odnotować, że strona pominęła odpis księgi wieczystej stacji paliw w Z. o wartości 28 000 000 zł, obciążonej hipoteką do kwoty 1 219 283,29 zł. Odnotować trzeba, że ze złożonych przez Spółkę kopii odpisów ksiąg wieczystych wynika, że obciążenia hipoteczne w wypadku nieruchomości, na których posadowione były stacje benzynowe, były niższe od sporej wartości tych nieruchomości. Dlatego też koniecznym jest ustalenie czy i w jaki sposób ten stan rzeczy uległ zmianie, a brak aktualnych odpisów ksiąg wieczystych uniemożliwia w konsekwencji dokonanie tej oceny. Negatywnie należy więc ocenić postawę strony, która nie tylko nie przedstawiła stosownych dokumentów. Odnosząc się natomiast do złożonego do sprawy postanowienia Komornika Sądowego z 8 grudnia 2006 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego Sąd podkreślił, że pochodzi on sprzed ponad 1,5 roku, a zatem jego wartość dowodowa nie może mieć znaczenia przesądzającego w sprawie. Strona skarżąca nie wykonała skierowanego do niej wezwania, a tym samym nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Nadto strona miała świadomość tego, że niewykonanie wezwania może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Nadto należy w tym miejscu podkreślić, że w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zażalenie na postanowienie z dnia 15 września 2008 r. złożyła Spółka wnosząc o uchylenie orzeczenia i zwolnienie z kosztów sądowych. Podkreślono, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej i funkcjonuje dzięki pożyczkom jednego z wierzycieli. Powołano się na postanowienie Komornika Sądowego z dnia 8 grudnia 2006 r. o umorzeniu postępowania wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji wobec Spółki. Dodatkowo podkreślono, że przed WSA toczy się kilkadziesiąt spraw dotyczących prawa pomocy i w trzynastu sprawach, na podstawie tych samych dowodów i argumentów, które przedstawiła Spółka również w pozostałych sprawach, została zwolniona od wpisów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przy tym ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy leży na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z możliwości tej skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącą Spółkę o nadesłanie: raportów kasowych, deklaracji VAT, wyciągów z rachunków bankowych, ostatniej ewidencji środków trwałych oraz aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości Spółki. Z materiału dowodowego wynika, że skarżąca Spółka nie zastosowała się do zaleceń tego wezwania. Dokumenty w nim określone nie zostały złożone również na etapie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez Referendarza Sądowego. Wskazać należy, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy również zauważyć, że okoliczność przyznania Spółce prawa pomocy przez Sąd pierwszej instancji w innych sprawach nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Należy mieć bowiem na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje sprawę pod kątem zarzutów zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy i ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie. Mając na uwadze, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.