I OSK 1819/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz Jan Paweł Tarno (spr.) Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 6 września 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Gd 262/04 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II S.A./Gd 262/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę E.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...], która utrzymała w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] Nr [...] z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu podano, iż wbrew podnoszonym zarzutom, zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Wskazano, iż w dacie wydania decyzji obowiązywała ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) zgodnie z art. 43 ust. 4 której w razie rażących dysproporcji pomiędzy wysokością dochodu udokumentowaną przez rodzinę ubiegającą się o pomoc a rzeczywistą sytuacją majątkową stwierdzoną przez pracownika socjalnego, kierownik ośrodka pomocy społecznej może odmówić przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Wskazano, iż przepis art. 43 ust. 5 tejże ustawy stanowi ponadto, iż pracownik socjalny przeprowadzający wywiad rodzinny (środowiskowy) może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Sąd Wojewódzki podał dalej, iż stosownie do przepisów kpa (art. 7 i 77) organy administracji publicznej mają obowiązek dokładnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. W przypadku, gdy celem postępowania jest przyznanie pomocy społecznej ze środków publicznych organ obowiązany jest dokładnie ustalić sytuację rodzinną i majątkową osoby ubiegającej się o pomoc. Tym celom służy zarówno przeprowadzenie wywiadu rodzinnego, jak również przesłuchanie strony. Stwierdzono, że wbrew twierdzeniom skarżącej udzielone przez nią organowi informacje na temat jej sytuacji materialnej nie były wystarczające do przyznania zasiłku. Z analizy materiału dowodowego wynika, iż pomiędzy rzeczywistą a wykazywaną sytuacją skarżącej zachodzi dysproporcja. Nie są wystarczające ani wiarygodne twierdzenia skarżącej, iż utrzymuje się z pomocy znajomych wobec faktu, gdy jak sama twierdzi, sytuacja taka trwa od wielu lat. Podano, że organ w takim stanie faktycznym miał zarówno uprawnienie jak i obowiązek ustalenia osób, które od kilku lat utrzymują skarżącą. Kontynuując wskazano, że w trakcie przesłuchania skarżąca oświadczyła pracownikowi socjalnemu, iż na bieżąco opłaca miesięczne świadczenia, zaś wszystkie wydatki związane z rachunkami, receptami, zakupem żywności pokrywają jej znajomi. Z protokołu przesłuchania wynika, iż skarżąca odmówiła podania ich danych. Sąd stwierdził, że oficjalnie wykazywany przed organem dochód w postaci dodatku mieszkaniowego w wysokości 159, 80 zł i brak zatrudnienia nie jest wystarczający do przyznania pomocy społecznej. Stwierdzono wobec powyższego, iż skarżąca nie ujawniła wszystkich źródeł. Jak wskazał Sąd, osoba ubiegająca się o przyznanie pomocy społecznej jest zobowiązana wyczerpująco i rzetelnie przedstawić informacje dotyczące jej sytuacji życiowej i materialnej. Organ natomiast prowadzący postępowanie jest nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany do ich zweryfikowania. Odmowa udzielenia tych informacji podważa wiarygodność twierdzeń skarżącej dotyczących jej trudnej sytuacji materialnej. Sąd stwierdził, iż w zaistniałym stanie faktycznym organ oceniając wyjaśnienia skarżącej nie przekroczył zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 kpa. W skardze kasacyjnej na powyższy wyrok zarzucono Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji mimo, iż zdaniem strony została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazano, iż organ odwoławczy nie przeprowadził na podstawie art. 136 kpa dodatkowego postępowania wyjaśniającego w oparciu o art. 136 kpa. Mimo tego z naruszeniem przepisu art. 80 kpa dokonał własnych ustaleń faktycznych nieopartych na zebranym w sprawie materiale dowodowym. Podano, iż organ II instancji z oczywistym naruszeniem artykułu 107 § 3 i art. 8 kpa nie odniósł się do przywoływanych przez skarżącą zarzutów dotyczących decyzji organu I instancji. W szczególności organ nie odniósł się w żaden sposób do zarzutu, że organ I instancji całkowicie bezpodstawnie stwierdził, iż skarżąca miała składać w przeszłości nieprawdziwe oświadczenia co do swojej sytuacji materialnej, co miało być podstawą odmowy udzielenia zasiłku. Jak wskazano, kwestia ta narusza zasadę zaufania do organów władzy publicznej wyrażoną w art. 8 kpa. Kontynuując wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, iż poruszana przez skarżącą w odwołaniu i w skardze kwestia powoływania się przez organ I instancji na jej rzekome fałszywe oświadczenia, składane w innych postępowaniach, ma zasadnicze znaczenie dla oceny zebranego materiału dowodowego, dokonywanej w oparciu o przepis art. 80 kpa. Z treści decyzji organu I instancji można wywodzić, iż podstawą ustaleń faktycznych są nie tyle dowody zebrane w sprawie, ile negatywna ocena strony postępowania związana z rzekomo nieprawdziwymi oświadczeniami złożonymi w innych postępowaniach. Podano dalej, iż z naruszeniem wynikających z art. 7, art. 77 § 1 kpa organ II instancji nie próbował uzupełnić przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania dowodowego. Stwierdzono, że należało przeprowadzić dowody z przesłuchania matki skarżącej w charakterze świadka i samej skarżącej w charakterze strony. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ podniesione w niej zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a nie mają usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. To w toku postępowania wyjaśniającego ma on obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do prawidłowego ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Jest to bowiem warunek sine qua non prawidłowego, a więc zgodnego z istniejącym stanem faktycznym i obowiązującymi przepisami prawa, rozstrzygnięcia sprawy. Na organach prowadzących postępowanie spoczywają zatem dwa obowiązki: po pierwsze, określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i - po drugie – obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów (z urzędu lub wskazanych przez stronę). Wskazane obowiązki organu nie przeczą tezie, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. W sytuacji, kiedy ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, wypływający z zasady prawdy obiektywnej obowiązek organu administracji ogranicza się do wezwania jej, aby przedstawiła stosowne dowody na okoliczność, która warunkuje korzystne dla niej rozstrzygnięcie sprawy w stosownym terminie. Niedopełnienie tego obowiązku przez stronę uzasadnia wyciągnięcie w stosunku do niej negatywnych skutków określonych w ustawie. Jeżeli zaś okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nie były znane organowi administracji nie z powodu jego zaniedbań, lecz z powodu zatajenia ich przez stronę, to takie postępowanie strony wyłącza możliwość skutecznego podnoszenia przez nią zarzutu, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Opisana wyżej sytuacja miała właśnie miejsce w rozpoznawanej sprawie. W trakcie przesłuchania przez pracownika socjalnego skarżąca oświadczyła, iż na bieżąco opłaca miesięczne świadczenia, zaś wszystkie wydatki związane z rachunkami, receptami, zakupem żywności ponoszą jej znajomi. Odmówiła jednak podania ich danych. Tym samym uniemożliwiła organom administracji zweryfikowanie podanych przez siebie informacji. Już wystąpienie tej okoliczności zezwalało Sądowi I instancji na przyjęcie, że stwierdzenie przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu skarżącej, a jej sytuacją majątkową, wskazującą, że osoba ta jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe zostało poczynione zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zasadnie stwierdził Sąd I instancji, że oficjalnie wykazywany dochód w postaci dodatku mieszkaniowego w wysokości 159, 80 zł i brak zatrudnienia nie jest wystarczający do przyznania pomocy społecznej oraz wobec powyższego, iż skarżąca nie ujawniła wszystkich źródeł. Sąd pragnie w tym miejscu przypomnieć, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawania wyżej wymienionym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 1 i art. 2 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r., Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Z przepisów tych jednoznacznie zatem wynika, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych – w postaci np. zasiłku celowego lub okresowego – na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny (art. 4 ustawy o pomocy społecznej) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, ponieważ nie zasługiwała ona na uwzględnienie.