IV SA/Po 391/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) As.sąd Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 listopada 2007r. przy udziale sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] r. nr [...] w części, w której nie orzeczono o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] r. do dnia [...] r. /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/D.Rzyminiak-Owczarczak Wnioskiem z dnia 25 października 2006 r. Z. C. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką K. C. , ur. 17 grudnia 1989 r. Do wniosku załączyła wyrok Sądu Rejonowego w K. – [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2006 r. sygn. akt [...], który zmienił zaskarżone przez nią orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] r. nr [...] poprzez zaliczenie córki wnioskodawczyni do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. wraz ze wskazaniem spełnienia wymogów w zakresie stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współdziałania na co dzień opiekuna w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza K. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w K. na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17ust. 1 - 4, art. 23, art. 24, art. 26, art. 30 ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.) orzekł o przyznaniu wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką K. C. na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, rodzina spełnia kryterium dochodowe określone w art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stąd świadczenie przyznano od miesiąca, w których wpłynął wniosek, do końca okresu zasiłkowego. Składając w terminie odwołanie od powyższej decyzji Z. C. zakwestionowała przyznanie świadczenia od daty złożenia wniosku, z pominięciem określonej przez Sąd daty powstania niepełnosprawności córki. W ocenie odwołującej się wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać jej przyznane od dnia [...] r. Wniosła o wypłacenie świadczenia z wyrównaniem od tej daty. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 105, art. 127 §2 i art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. wyjaśniając, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeni pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, co w tym przypadku miało miejsce w dniu [...] r. W skardze na powyższą decyzję Z. C. wniosła o jej uchylenie, przytaczając argumentację, którą zawarła w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo wyjaśniła, iż wniosek miała złożony na okres zasiłkowy 2005/2006, a niekorzystne orzeczenie o niepełnosprawności uruchomiło procedury odwoławcze, co spowodowało zwieszenie wniosku. Wyjaśniła także, iż od roku 2004 otrzymywała na [...] zasiłek stały, zamieniony na świadczenie pielęgnacyjne, które otrzymywała do grudnia 2005 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium podkreśliło, iż w skardze przytoczono te same zarzuty, co w odwołaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd bada, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawa materialnego i procesowego. Jednocześnie Sąd ma na uwadze, iż z dniem wejścia w życie Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U.78/97/483) sądy utraciły kompetencje do wydawania niekonstytucyjnych wyroków (art. 8 ust.1 i 2 w zw. z art. 178 ust.1 Konstytucji). Prawo do sądu – także w zakresie rzetelności proceduralnej- określone zostało w art. 45 ust.1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust.1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską (Dz.U. 61/94/61, 36/94/175 i 176, 36/95/177, 147/98/692; art.: 9, 87 ust.1, 89 ust.1 pkt 2 Konstytucji RP). Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 25 stycznia 1995 r.- OTK I/95/219 wskazał, że na prawo do sądu składa się także element materialny - możność prawnie skutecznej ochrony praw strony na drodze sądowej w ramach odpowiednio ukształtowanej procedury; sądy mają obowiązek stosować Konstytucję wprost, chyba że Konstytucja stanowi inaczej, a obowiązkiem sądu jest badanie w każdym przypadku zgodności stosowanego prawa z Konstytucją (art. 8 ust.1 i 2, art.178 ust.1 Konstytucji RP; uzasadnienie wyroku TK z 12.3.2002- P 9/01- OTK A 2/02/14; wyrok SN z 29.8.2001-III RN 189/00-OSNAP 6/02/130). Obowiązek stosowania przez sądy Konstytucji wprost przejawia się w szczególności w tym, by kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe- wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie, spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją - zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (uzasadnienie wyr. TK z 8.11.2000-SK 18/99-OTK ZU 7/00 s.1273). Jeśli Sąd nie osiągnąłby w procesie dekodowania normy prawnej z uwzględnieniem przepisów Konstytucji pomyślnego rezultatu, wówczas winien odmówić zastosowania owego przepisu ustawy w konkretnej sprawie (wyroki SN z dnia: 7.4.1998- I UKN 90/98- OSNAP 1/00/6 z częściowo aprobującą glosą A. Józefowicza- Przegląd Sejmowy 2/01/88; 29.8.2001- III RN 189/00- OSNAP 6/02/130; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 5.X.2000- III Aua 1494/99- OSA 4/01/18; W.Skrzydło "Konstytucja RP-komentarz" Zakamycze 1998 s.188-9), bądź winien zadać pytanie prawne (art.193 Konstytucji). W wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 niekonstytucyjnym okazał się powołany jako materialnoprawna podstawa zaskarżonej decyzji art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 i Nr 222 poz. 1630 oraz z 2007 r. Nr 64 poz. 427, Nr 105 poz. 720 i Nr 109 poz. 747) w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Trybunał uznał iż wskazana regulacja jest niezgodna z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku, dostępnym na stronach internetowych Trybunału, podkreślono, iż zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę przede wszystkim cel zasiłku pielęgnacyjnego, a ponadto tryb orzekania o niepełnosprawności, który zgodnie z przewidzianymi prawem terminami może trwać kilka miesięcy, ustanowiony w kwestionowanym przepisie termin (prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami) jest niezgodny z Konstytucją, narusza bowiem wynikający z zasady państwa prawnego nakaz przestrzegania przez ustawodawcę zasad poprawnej legislacji. Przepis ten, w systemie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, jest nielogiczny i niekonsekwentny w stopniu uniemożliwiającym realizację celu wynikającego z konstytucji. Trybunał wskazał, iż niekonstytucyjny przepis ma zastosowanie także w sprawach o ustalenie praw do innych świadczeń uregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, a związanych z niepełnoprawnością. W takich przypadkach zdaniem Trybunału sądy dokonują stosownej wykładni prawa wykorzystując art. 8 Konstytucji. Obowiązek prokonstytucyjnej wykładni prawa spoczywa nie tylko na sądach lecz i na organach administracji publicznej (art. 7, art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji; art. 6 kpa). Podstawą orzekania nie jest przepis lecz norma prawna dekodowana w drodze wykładni (operacji myślowej, w której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów – Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s. 230; M. Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM 1972 s. 26 i nast.; "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" PWN 2002 s. 48). Wykładnia systemowa i wzgląd na spójność systemu prawa nakazują w tej sytuacji brać pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia wyłącznie przepis art. 24 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę skutki prawne wynikające z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 w drodze wykładni systemowej prawa rozciągają się także na treść orzeczeń wydawanych w oparciu o przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższa okoliczność stanowi samodzielną podstawę do odmowy zastosowania w niniejszej sprawie wskazanego przepisu w zakresie, w jakim uzależniono przyznanie uprawnień od daty wpłynięcia wniosku. Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, iż z informacji zawartej w skardze wynika, iż skarżąca otrzymywała zasiłek stały przyznawany na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 z 1998 r. poz. 414 ze zm.), która utraciła moc prawną z dniem 1 maja 2004 roku wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 poz. 593 ze zm.). Po tej dacie, do dnia 1 grudnia 2005 r. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne przyznane na podstawie nowej ustawy. W treści pouczeń zawartych we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zamieszczono informacji o treści art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia. Tym samym skarżąca nie mając wiedzy w tym zakresie, nie zgłosiła organowi I instancji, iż w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką otrzymywała zasiłek stały, który następnie uległ konwersji w świadczenie pielęgnacyjne określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zważywszy na treść art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych powyższe stanowiłoby samodzielną przesłankę do wznowienia postępowania w sprawie w oparciu o przepis art. 145 §1 pkt 5 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] r. nr [...] w części, w której nie orzeczono o przyznaniu świadczenia od dnia 18 grudnia 2005 r. do dnia 30 września 2006 . Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobligowany jest rozpatrzyć wniosek skarżącej za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku. /-/ I. Kucznerowicz /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski AT