I SA/Wa 199/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz asesor WSA Sławomir Antoniuk asesor WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant Bożena Dąbkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz M. T. kwotę 10 000 (dziesięć tysięcy) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania M. T., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...], o ustaleniu na rzecz M. T. odszkodowania za nieruchomość [...], położoną w W. przy ulicy [...], ozn. hip. "[...]", działka nr [...] o pow. [...] m2, w kwocie [...] złotych (słownie: [...]). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Po rozpoznaniu wniosku M. T., jedynego spadkobiercy poprzedniego właściciela nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], Prezydent W. decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.; dalej powoływana jako ugn), ustalił odszkodowanie za utraconą nieruchomość [...] w kwocie [...] złotych (słownie: [...] złotych). W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 215 ust. 2 ugn, a wysokość odszkodowania ustalona została na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawców majątkowych B. C. oraz A. W. w dniu 15 maja 2005 r. Od decyzji tej odwołał się M. T., kwestionując prawidłowość określenia wartości nieruchomości i w związku z tym zaniżenia wysokości ustalonego odszkodowania. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu powołanego odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2005 r. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż bezspornym jest, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] spełnia przesłanki z art. 215 ust. 2 ugn, umożliwiające ustalenie odszkodowania. Natomiast oceniając prawidłowość ustalenia odszkodowania, co było istotą odwołania, uznał że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił odszkodowanie według stanu nieruchomości z dnia 21 listopada 1945 r., kiedy to nastąpiła utrata przez poprzedniego właściciela prawa własności ww. nieruchomości. Sam operat szacunkowy spełnia warunki wynikające z wymienionych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. 2004 Nr 207, poz. 2109, ze zm.). Ponadto Wojewoda stwierdził, że zarzuty strony odwołującej się dotyczące nieprawidłowego zastosowania przez organ pierwszej instancji oraz rzeczoznawców majątkowych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami zmienionej ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492 ze zm.) są chybione, ponieważ organy administracji publicznej obowiązane są orzekać przy uwzględnieniu aktualnego stanu prawnego. Powyższa decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2005 r. stała się przedmiotem skargi M. T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucono bezkrytyczną ocenę opinii biegłych rzeczoznawców majątkowych oraz przyjęcie operatu naruszającego art. 4 pkt 16 ugn poprzez przyjęcie nieruchomości położonych w dzielnicach peryferyjnych [...] i [...] jako nieruchomości podobnych oraz § 56 ust. 4 rozporządzenia z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości. Kolejny zarzut dotyczył nieustosunkowania się do stanowiska strony, w którym kwestionowała ona ustalenie odszkodowania według stanu na dzień 21 listopada 1945 r. Skarżący wskazuje, że zarzuty co do operatu przedstawił już w piśmie z dnia 30 maja 2005 r., ale nie zostały one w ogóle uwzględnione ani przez organ pierwszej instancji ani przez Wojewodę [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] czerwca 2005 r. zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz prawa procesowego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawców majątkowych B. C. oraz A. W. nie ustala w sposób wymagany przez prawo materialne wartości nieruchomości dla potrzeb ustalenia odszkodowania, a zatem nie spełnia celu w jakim ten operat został wykonany. Jak słusznie wskazuje organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z treści przepisu art. 130 ust. 2 ugn wynika, iż obowiązkiem organów administracji publicznej jest ustalenie wysokości odszkodowania po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, w której zostaje określona wartość nieruchomości. Oznacza to, że opinia rzeczoznawcy majątkowego jest podstawą do ustalenia przez właściwy organ administracji publicznej wysokości odszkodowania przysługującego podmiotowi, który utracił prawo własności nieruchomości na skutek wywłaszczenia oraz podmiotowi, co do którego znajduje zastosowanie przepis art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ustalenie wartości nieruchomości w ramach operatu szacunkowego przesądza zatem w istocie o wysokości odszkodowania. Dlatego też ustalenie odszkodowania przez organ na podstawie powołanej opinii doprowadziło do naruszenia prawa materialnego tj. art. 215 ust. 2 ugn. Stosownie bowiem do treści przepisu art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zmianami), w stosunku do działek gruntu objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zmianami), które spełniały przesłanki określone w treści wymienionego wyżej przepisu prawa, w zakresie odszkodowania znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oznacza to, że w zakresie dotyczącym odszkodowania za grunt spełniający ustawowe przesłanki wymienione w art. 215 ust. 2 ugn, organy administracji publicznej mogą odpowiednio stosować przepisy rozdziału 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołany wyżej przepis posiada szczególny charakter i jako taki wymaga ścisłej wykładni. Gramatyczna wykładnia art. 215 ust. 2 in fine prowadzi do wniosku, że odszkodowanie za działkę gruntu może sprowadzać się do przyznania pieniężnego odszkodowania bądź do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego jednej działki gruntu pod budowę domu jednorodzinnego. Odszkodowanie, o którym wyżej mowa będzie przysługiwało wówczas, gdy działka gruntu była położona na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta Warszawy, przed datą wejścia w życie dekretu była przeznaczona lub mogła być wykorzystana pod budownictwo jednorodzinne i właściciel bądź jego następca prawny został pozbawiony faktycznego władztwa nad działką po dniu 5 kwietnia 1958 roku. Z tych względów należy uznać, iż w stosunku do nieruchomości objętych działaniem wyżej wymienionego dekretu z 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy "odpowiednie stosowanie" przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oznacza przyjęcie metody polegającej na ustaleniu wysokości odszkodowania według stanu nieruchomości w dacie jej przejęcia przez właściwą gminę, to znaczy w dacie pozbawienia poprzedniego właściciela możliwości faktycznego władania nieruchomością (po 5 kwietnia 1958 r.), a nie jak to wskazał Wojewoda w decyzji z [...] grudnia 2000 r. według stanu z chwili wywłaszczenia (vide wyrok NSA z 27.03.2003 r. I S.A. 537/02 niepublikowany, wyrok NSA z 18.04.2002 r. I S.A. 1143/01 niepublikowany). Tymczasem na str. 5 operatu biegli stwierdzają, "iż zgodnie z przyjętymi zasadami wartość nieruchomości zostaje określona na podstawie stanu zagospodarowania z daty wejścia w życie dekretu". Nie wiadomo jakimi "zasadami" kierowali się w tym przypadku biegli, ale tym samym nastąpiło ustalenie stanu nieruchomości na dzień 21 listopada 1945 r. który to dzień nie ma żadnego znaczenia dla ustalenia utraty władania nieruchomością w ramach art. 215 ust. 2 ugn. Na marginesie wskazać należy, że przyjęcie daty utraty własności nieruchomości tj. 21 listopada 1945 r. rodzi konieczność wzajemnych rozliczeń z tytułu nakładów poniesionych przed utratą faktycznego władztwa i z tytułu pożytków pobranych przez władającego. Tym samym poprzez wydanie decyzji w oparciu o powołaną opinię biegłych – rzeczoznawców majątkowych doszło do naruszenia art. 215 ust. 2 ugn i już z tego powodu zaskarżona decyzja jak również poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. muszą być uchylone. Za słuszny należy również uznać zarzut nie wyjaśnienia istotnych wątpliwości strony zgłaszanych w trakcie postępowania, wskazać tu należy pismo z dnia 31 maja 2005 r. Obowiązkiem organu pierwszej instancji było w tym przypadku szczegółowe wyjaśnienie wszystkich wątpliwości zgłaszanych przez stronę. W tym celu organ powinien był rozważyć zastosowanie art. 89 § 2 Kpa i przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem biegłych, którzy sporządzili powołany operat szacunkowy. Dodatkowo wskazać należy, że w operacie szacunkowym (str. 14 operatu) jako nieruchomości podobne do nieruchomości będącej przedmiotem wyceny podaje się 6 nieruchomości, które były przedmiotem obrotu po dniu 1 stycznia 2004 r. a przeznaczenie tych nieruchomości biegli ustalają na podstawie Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego zatwierdzonego uchwałą Rady Miasta W. z dnia [...] września 1992 r. Przy czym sami na str. 7 operatu wskazują, że plan ten utracił ważność. Organy obu instancji w ogóle nie rozważyły czy nieruchomości nie objęte planem miejscowym stanowią nieruchomości podobne w rozumieniu art. 4 pkt 16 ugn do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania odszkodowawczego. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2002 Nr 163, poz. 1348 ze zm.).