III SA/Po 568/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak ( spr.) As.sąd. Szymon Widłak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2007 przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w P. sprawy ze skargi Borówki W. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na rzecz skarżącej spółki kwotę (...) złotych, tytułem zwrotu kosztów sądowych, I. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/Sz.Widłak /-/B.Sokołowska /-/ M.Ławniczak WSA/wyr.1 – sentencja wyroku W dniu 02 listopada 2005r. R. S., reprezentujący Sp. z o.o. "A" wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. We wniosku zadeklarowano realizację pakietu PO1b utrzymanie łąk ekstensywnych - półnaturalne łąki dwukośne na powierzchni 3 ha oraz pakietu SO2 rolnictwo ekologiczne na powierzchni 14,80 ha (w wariantach SO2b01 trwałe użytki zielone, bez certyfikatu zgodności – 3 ha, SO2d01 uprawy sadownicze, w tym jagodowe, bez certyfikatu zgodności – 11,80 ha). W dniu [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] wydał decyzję Nr [...] o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. W dniu 18 września 2006r. w gospodarstwie Spółki przeprowadzono kontrolę i w związku z uzyskanymi podczas inspekcji wynikami wznowiono postępowanie. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o rolnictwie ekologicznym (Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 898) oraz art. 51 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, § 11 ust. 1, § 15, § 16, § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004r. Nr 174, poz. 1809 ze zm.) uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] Nr [...] i przyznał płatność z tytułu realizacji pakietu P01b – półnaturalne łąki dwukośne (pow. 3ha), pakietu SO2b01 – trwałe użytki zielone (bez certyfikatu zgodności) (pow. 3ha), pakietu SO2d01 – uprawy sadownicze w tym jagodowe (bez certyfikatu zgodności) (pow. 0,00 ha) w łącznej kwocie 4.356,00 zł, w tym ze środków krajowych: 873,00 zł, ze środków UE: 3. 483,00 zł. Ponieważ żądania dotyczące płatności z tytułu realizacji pakietu PO1b – półnaturalne łąki dwukośne i pakietu SO2b01 – trwałe użytki zielone (bez certyfikatu zgodności) zostały uwzględnione odstąpiono od uzasadnienia na podstawie art. 107 § 4 Kpa. Natomiast odnośnie pakietu SO2d01 wyjaśniono, iż w wyniku kontroli na miejscu ustalono, że powierzchnia uprawniona do płatności wynosi 5,38 ha, a nie jak podał producent we wniosku 11,80 ha. W związku z tym, że procentowa różnica w powierzchni działek zgłoszonych we wniosku i stwierdzonych w czasie kontroli na miejscu przekracza 50%, należna w roku bieżącym kwota płatności została odmówiona. Zgodnie z protokołem kontroli nr [...] ustalono, że działka rolna A i B, których powierzchnia deklarowana we wniosku wyniosła łącznie 11,80 ha, posiada powierzchnię 5,38 ha, wystąpiło więc przedeklarowanie o 6,42 ha (119,33%). Ponadto wskazano, iż sankcje naliczono na podstawie art. 51 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów wsparcia dla rolników. W odwołaniu od powyższej decyzji wskazano, iż "A" Sp. z o.o. jako osoba prawna jest producentem rolnym realizującym działania rolnośrodowiskowe m. in. w zakresie pakietu SO2d01 – uprawy sadownicze, w tym jagodowe (bez certyfikatu). Realizację powyższego pakietu rozpoczęto w marcu 2006r. i deklarację powierzchni plantacji dokonano po wykonaniu nasadzeń wg rzeczywiście obsadzonej powierzchni. Ze względu na surowe warunki zimy 2005/2006 znaczna powierzchnia plantacji uległa wymarznięciu, co stwierdziła także kontrola jednostki certyfikującej wizytująca przedmiotowe gospodarstwo w dniu 10 czerwca 2006r. zalecając jednocześnie uzupełnienie nasadzeń. Nasadzeń dokonano bardziej mrozoodpornymi odmianami za zgodą Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa z dnia 07 września 2006r. Jednakże po surowej zimie czynnikiem powodującym dalsze straty w uprawie było upalne lato 2006r i na skutek suszy powierzchnia strat powiększyła się. W listopadzie 2006r. zakupiono 3 tys. sztuk sadzonek i uzupełniono nasadzenia. Ponadto zakupiono torf i trociny, aby zapewnić korzystniejsze warunki rozwoju sadzonek. Odwołująca Spółka była przekonana, że niniejsze wsparcie w ramach pakietu SO2d01 – uprawy sadownicze w tym jagodowe (bez certyfikatu) pozwoli jesienią 2006r., a w pozostałej części wiosną 2007r. na uzupełnienie nasadzenia do powierzchni deklarowanej we wniosku. W świetle powyższego, jej zdaniem, brak jest podstaw do stwierdzenia winy, która uzasadniałaby wykluczenie płatności – Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 w części przyjmującej rozporządzenie (57), (67), (71) oraz Rozdział III Art. 68 pkt 1. Ocena "trwałości" art. 41 cytowanego rozporządzenia winna być korzystna dla spółki, gdyż wyeliminować skutki niezgodności "za pomocą rozsądnych środków" można tylko z zachowaniem terminów agrotechnicznych dla określonej uprawy. Ponadto podkreślono, iż w art. 50 pkt 7 cytowanego rozporządzenia wskazano, iż rolnikowi przysługuje prawo do pomocy do obszaru kwalifikowanego w czasie wystąpienia zdarzenia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. u. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) w związku z art. 5a ust. 3 i 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005r. Nr 31, poz. 264 ze zm.) oraz na podstawie art.5 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej z dnia 28 listopada 2003r. (Dz. U. z 2003r. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, iż podpisując wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt "A" Sp. z o.o. zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, przedłużenie, pobieranie lub wypłacanie płatności z tytułu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. Wynika to z faktu złożenia przez R. S., reprezentującego spółkę, podpisu i akceptacji treści przedstawionej w sekcji XI Oświadczenia i Zobowiązania, zawartej w przedmiotowym wniosku. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy, na które powołuje się odwołująca spółka m. in. na art. 41 i art. 50 pkt 7 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, bowiem nie zgłoszono do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wystąpienia wyjątkowych okoliczności na piśmie wraz ze stosownymi dowodami zgodnymi z wymogami właściwego organu w terminie wskazanym w art. 72 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 tj. w terminie dziesięciu dni roboczych od daty wystąpienia tych okoliczności. W skardze na powyższą decyzję podniesiono argumenty tożsame z zawartymi w odwołaniu, a ponadto zarzucono, iż Spółka nie miała obowiązku zgłaszania w terminie 10 dni zaistniałej sytuacji, tym bardziej, że w tym terminie nie można było stwierdzić jaki wpływ na uprawę plantacji wywoła mróz i susza. Na dowód wymarznięcia plantacji załączono do odwołania protokół z kontroli przedstawicieli jednostki certyfikującej. Natomiast dowodem wystąpienia suszy jest protokół z oszacowania strat spowodowanych klęską suszy z dnia 24 lipca 2006r. Skarżąca spółka podniosła, iż nie zamierzała likwidować plantacji, zobowiązała się bowiem do jej utrzymania przez co najmniej pięć lat. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W toku postępowania swój udział w sprawie zgłosiła prokurator Prokuratury Apelacyjnej w P. wnosząc o oddalenie skargi, podnosząc, iż skarżąca nie dopełniła obowiązku zawiadomienia ARiMR o skutkach suszy i wymarznięcia roślin. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art.1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr153, poz. 1269 ) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy w dniu wydania zaskarżonego aktu. Specyfiką niniejszego postępowania było to, iż praktycznie postępowanie wyjaśniające toczyło się dopiero po wydaniu decyzji z dnia 28 lipca 2006 r. korzystnej dla strony i zasądzającej płatności; tym samym strona argumenty przemawiające za jej twierdzeniami mogła podnieść dopiero w odwołaniu od decyzji organu I instancji, wydanej na skutek postępowania wznowieniowego. To postępowanie międzyinstancyjne było etapem, w którym strona przedstawiła swoje twierdzenia i dowody na ich poparcie. Tym bardziej więc organ II instancji winien zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej i swobodną oceną dowodów dokonać kompleksowej oceny materiału dowodowego, a nie ograniczać się do poparcia stanowiska organu I instancji, poszerzając je jedynie o omówienie wyników kontroli oraz wskazanie obowiązków skarżącego w rozumieniu art. 72 Rozporządzenia komisji (WE) nr 796/2004 i obowiązków wynikających z podpisania pouczenia w druku wniosku o przyznanie płatności. Organ I instancji jako podstawę prawno-materialną wydanej decyzji po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego wskazał między innymi paragrafy 15,16 i 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich(Dz. U. z 2004r. Nr 174 poz. 1809 ze zmianami). Uchylając ostateczną decyzję z dnia 28 lipca 2006 roku i stwierdzając wystąpienie jednej z podstaw wyliczonych w art.145 § 1 - nie przywołał jednak konkretnej podstawy wznowienia, a rozstrzygając co do istoty wskazał następstwa wyniku pierwszej kontroli na miejscu tj. § 15 i 16 cyt. rozporządzenia oraz zmniejszenie powierzchni użytków rolnych określone w § 17 rozporządzenia. W uzasadnieniu tejże decyzji organ I instancji wskazał jedynie, iż nastąpiło "przedeklarowanie powierzchni", co czyni nieuzasadnionym przywołanie podstawy § 15 i 16 rozporządzenia. Składając odwołanie strona dowodziła, iż zarówno składając wniosek o przyznanie płatności, jak i jego korektę nie zawyżyła wielkości plantacji, a po dokonaniu kontroli i ocenie skutków mrozu dokonała zakupu 3 tys. sztuk nowych sadzonek oraz przygotowała plantację do nasadzeń, co potwierdziły wyniki kolejnej kontroli z 28 października 2006 roku. Sąd zwraca uwagę, iż w wyniku kontroli przeprowadzonej w dniu 10 czerwca 2006r. przez Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S.A w Warszawie stwierdzono konieczność dosadzenia sadzonek borówki na obszarze 3 ha. Powyższe pozostaje w sprzeczności z treścią protokołu przeprowadzonego w lipcu 2006 roku przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z którego wynikało, iż na pozostałości działek a i b stwierdzono "pozostałości borówek" i uwzględniając jej wynik uznano, iż "przedeklarowanie" nastąpiło na obszarze 6,42 ha. Organ I instancji winien więc w świetle przeprowadzonych kontroli kompleksowo wyjaśnić, czym była w istocie uprawa na pozostałym terenie, zwłaszcza wobec powołania § 15, 16 jak i 17 cytowanego rozporządzenia i nie zweryfikowania tej podstawy prawnej. Skoro bowiem jedynie z uzasadnienia decyzji wynika fakt przedeklarowania powierzchni upraw, a z § 17 pkt c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 roku wynika, iż chodzi o zmniejszenie użytków rolnych-to organ winien wyjaśnić podstawy zastosowania tegoż paragrafu do stwierdzonych w wyniku kontroli "pozostałości borówek", także w świetle definicji zawartych w Rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 796 /2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników. Organ winien w sposób nie budzący wątpliwości dokonać ustaleń czy i w jakim zakresie nastąpiło zawyżenie powierzchni realizacji wariantu S02d01, czy też zmniejszenie już istniejącej powierzchni użytków rolnych. Nadto Dyrektor ARiMR utrzymując w mocy decyzję I instancyjną pominął całkowicie argumenty strony w zakresie wyników kontroli; organ przytacza głównie opis ustaleń inspektorów przeprowadzających kontrole, cytuje treść decyzji I instancyjnej oraz przepisy prawne mogące znaleźć zastosowanie w sprawie. Organ w ogóle nie rozważył okoliczności zaplanowanego nasadzenia sadzonek i podjęcia wszelkich kroków dla utrzymania plantacji, nie bez znaczenia są też argumenty strony opierające się na stwierdzeniu, iż nie sposób mówić o zniszczeniu sadzonek borówki po niespełna pół roku od jej nasadzenia. Uwzględniając też nieścisłości i nieprecyzyjne ustalenia kontroli z dnia 18 września 2006 roku rozważyć należy także wiarygodność jej wyników. W tym zakresie zasługuje na uwzględnienie argument skarżącego, iż po wystąpieniu najpierw mrozów, a następnie klęski suszy- czynniki te uniemożliwiły obiektywne stwierdzenie warunków upraw, ale także stwierdzenie upraw w ogóle. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie ujawnia ustaleń organu co do rzeczywistego stanu rzeczy i nie wskazuje jednoznacznie, jakie są ustalenia organu w świetle powstałych wątpliwości. Wątpliwości budzi też stanowisko organu w kwestii zastosowania art. 72 Rozporządzenia Komisji(WE)796 2004, gdyż w świetle twierdzeń skarżącego oszacowano straty związane z klęską suszy już 24 lipca 2006 roku, której terminu trwania, bądź ustania jednakże nie sprecyzowano, a organ takich ustaleń również nie poczynił. Dodać należy, iż protokół z oszacowania strat sporządzony został jeszcze przed wydaniem decyzji zasądzającej płatności z dnia 28 lipca 2006 roku, natomiast kwestie skutków wymarznięcia roślin stwierdzone zostały już w protokole z 10 czerwca 2006 roku i pomimo stwierdzenia tego faktu została przyznana płatność w ramach pakietu SO2d01. Nie sposób więc jednoznacznie uznać, iż producent nie dochował zobowiązań zawartych w rozdziale XI wniosku pomocowego. Tym samym organ winien ponownie rozważyć okoliczności związane z nieprawidłowym zdaniem organu złożeniem wniosku pomocowego, a w szczególności uwzględniając argumenty zawarte w odwołaniu oraz skardze - czy zdezaktualizował się on od czasu złożenia, bądź czy rolnik był winien nieprawidłowości. Organ odwoławczy nie odniósł się do kwestii podniesionych przez stronę skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a wskazujących zarówno na fakt błędnego ustalenia przez organ I instancji stanu faktycznego sprawy, jak i na ewentualny brak winy strony skarżącej w złożeniu i uzupełnieniu wniosku pomocowego. Nie odniesienie się przez organ odwoławczy do przedstawionych przez skarżącego okoliczności, w ocenie Sądu narusza art. 7, 77 , 80 i 107 Kpa-co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto podkreślić należy, iż artykuł 10 § 1 Kpa ustanawia ogólna zasadę czynnego udziału strony na każdym etapie postępowania. Z zasady tej wnikają dla organu administracji publicznej obowiązki, a mianowicie zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Tymczasem z akt sprawy nie wnika, iż strona została pouczona o tych uprawnieniach zarówno przed wydaniem decyzji przez organ I jak i II instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organ winien zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu, czynny udział strony przejawia się w szczególności w postępowaniu wyjaśniającym, co ma dla ochrony praw strony istotne znaczenie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U nr 153,poz 1270 ze zmianami) orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 200 i 152 cytowanej ustawy orzeczono natomiast o kosztach sądowych i wykonalności zaskarżonej decyzji. /-/Sz. Widłak /-/B. Sokołowska /-/ M. Ławniczak D.W.d