II OZ 1093/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. M. "[...]" w Ł. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 32/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. M. "[...]" w Ł. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia pozwolenia na obrót produktem biobójczym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. M. "[...]" w Ł. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia pozwolenia na obrót produktem biobójczym. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez skarżącego wynika, iż prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i utrzymują się z dochodów o łącznej wysokości około [...] zł. brutto (z tytułu emerytury żony - [...] zł. oraz z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej ok. [...] - [...] zł.). Skarżący we wniosku wskazał, że posiada dom o powierzchni [...] m2 oraz działkę rekreacyjną o powierzchni [...] m2. Dodatkowo we wniosku skarżący podał, że od [...] lat prowadzi rodziną firmę "[...]" zatrudniającą 5 osób, która osiąga roczny obrót ok. [...] zł., a w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą skarżący zaciągnął kredyty o łącznej wartości [...] zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, iż 40 decyzjami Ministra Zdrowia wygaszono udzielone mu pozwolenia na obrót produktami biobójczymi, co uniemożliwi mu prowadzenie dotychczasowej działalności gospodarczej. Obrót produktami biobójczymi, których dotyczą decyzje stanowi bowiem ok. 70 % obrotu uzyskiwanego z prowadzonej działalności. Stąd poniesienie kosztów związanych z samymi wpisami (8 000 zł.) w sprawach wygaszenia w/w pozwoleń przekracza możliwości skarżącego. Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd wskazał, że skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, a w odpowiedzi na to wezwanie skarżący nie wypełnił go w całości, nie nadsyłając wyciągów z kont bankowych - własnego, małżonki i firmy "[...]" z ostatnich trzech miesięcy, lecz jedynie wskazał, że konta obciążone są kredytami i od wielu miesięcy ich saldo jest ujemne, a żądanie dostarczenia wyciągów z trzech miesięcy do wszystkich spraw przekracza 3000 stron wydruków i nosi cechy "szykany biurokratycznej". W ocenie Sądu podane przez skarżącego informacje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, wobec nieuzupełnienia informacji, których podania Sąd zażądał nie pozwalają na dokonanie jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości oceny rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego, co powoduje brak podstaw do udzielenia prawa pomocy. Sąd nie może oprzeć rozstrzygnięcia na gołosłownych twierdzeniach strony o ograniczonych możliwościach płatniczych, tymczasem skarżący nie wykazał, że jego sytuacja uprawnia go do skorzystania ze szczególnego uprawienia, jakim jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zażaleniu na to postanowienie skarżący podniósł, że nie jest stanie ponieść kosztów związanych z koniecznością zaskarżenia wszystkich decyzji, a Sąd powinien połączyć wszystkie sprawy, które dotyczą tego samego zakresu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie oparte jest na usprawiedliwionych podstawach. Niezależnie od słusznych wskazań Sądu I instancji dotyczących prawa pomocy jako szczególnej instytucji stanowiącej odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę, zauważyć należy, że skarżący znalazł się w specyficznej sytuacji zmuszającej go do równoczesnego zaskarżenia 40 decyzji, które dotyczą bezpośrednio prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Sytuacja ta powoduje zatem, że możliwości finansowych skarżącego nie można rozpatrywać w odniesieniu do jednej sprawy, lecz należy mieć na uwadze także pozostałe skargi, w których skarżący został wezwany do uiszczenia wpisów. Takie spojrzenie wskazuje zaś, że skarżący jest zmuszony do uiszczenia wpisów o łącznej wysokości 8 000 zł., i konieczność poniesienia takich kosztów - już na wstępnym etapie postępowania sądowego należy rozważyć oceniając możliwości finansowe skarżącego. Jakkolwiek skarżący nie ma racji twierdząc, że Sąd powinien od wszystkich wniesionych przez niego skarg pobrać jeden wpis w wysokości 200 zł., to niewątpliwe jest, że skarżący nie ma wpływu na to, że w stosunku do każdego pozwolenia na obrót konkretnym produktem biobójczym zachodziła konieczność wydania odrębnej decyzji. Tymczasem jedynie zaskarżenie wszystkich tych decyzji zapewni skarżącemu rozpoznanie "jego sprawy", skoro, jak wskazał, decyzje o wygaszeniu pozwoleń na obrót produktami dotyczą 70 % obrotu osiąganego z prowadzonej działalności gospodarczej. Mając to na uwadze, nie sposób zgodzić się z rozstrzygnięciem Sądu I instancji. Wprawdzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie słusznie wskazał, że skarżący nie przedstawił kompletu żądanych dokumentów (wyciągów z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy), to nie można odmówić słuszności zarzutom, że takie żądanie Sądu - w każdej ze spraw wniesionych przez skarżącego - było nieuzasadnione i spowodowało u skarżącego przekonanie o złej woli Sądu i utrudnianiu wykazania sytuacji, w jakiej się on znajduje. Racjonalne działanie Sądu w sytuacji, w której równocześnie wpływa kilkadziesiąt spraw tego samego rodzaju od jednego skarżącego, a we wszystkich tych sprawach występują te same braki, do których uzupełnienia należy wezwać skarżącego, powinno polegać na zobowiązaniu do przedstawienia istotnych informacji do jednej sprawy i następnie sporządzenie kopii lub notatki do pozostałych spraw, tym bardziej gdy konieczność uzupełnienia dotyczy wniosku o przyznanie prawa pomocy i wiąże się z poniesieniem przez stronę dodatkowych kosztów związanych ze zgromadzeniem takich samych dokumentów we wszystkich sprawach. W przeciwnym razie trudno obarczać skarżącego zarzutem niewykazania sytuacji uprawiającej do skorzystania z prawa pomocy. Skarżący mógł bowiem sądzić, że przedstawienie dokumentów tylko w jednej ze spraw spowoduje, że w pozostałych sprawach dokumenty te nie zostaną uwzględnione. Rozważając okoliczności dotyczące prawa pomocy należy zwracać szczególną uwagę na konstytucyjne prawo strony do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, tymczasem okoliczności tej sprawy wskazują, że skarżący mógł nabrać wątpliwości, czy zasada ta została zachowana. Nadrzędność tej zasady powoduje zaś, że Sąd badając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności wskazywane przez skarżącego, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia. Sąd tymczasem nie odniósł się do wskazywanych przez skarżącego trudności w przesłaniu do wszystkich spraw kompletu tych samych dokumentów błędnie przyjmując, że jest to okoliczność świadcząca o tym, ze skarżący zaniechał wykazania sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Sąd powinien także mieć na względzie, że skoro w kilkunastu sprawach, w których skarżący dotychczas domagał się przyznania prawa pomocy, pomocy tej nie uzyskał, to zasadne może być przyznanie tego prawa w pozostałych sprawach, choćby w zakresie częściowym, czego nie uniemożliwia żądanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i choćby wiązało się to z koniecznością ponownego wezwania skarżącego do przedstawienia aktualnej sytuacji finansowej, która bez wątpienia uległa zmianie, jeżeli skarżący uiścił wpisy w sprawach, w których prawa pomocy mu nie przyznano. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji postanowienia.