I GZ 3/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażaleń A. A. i Z. G. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 19 listopada 2007 r. sygn. akt III SA/Gd 313/06 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. A., Z. G. – "S. G." s. c. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: 1. oddalić zażalenie A. A., 2. oddalić zażalenie Z. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniami z 19 listopada 2007 r., wydanymi w sprawie sygn. akt III SA/Gd 313/06, odmówił przyznania prawa pomocy A. A. oraz Z. G. w sprawie ze skargi A. A. i Z. G., wspólników spółki cywilnej "S. G." w G., na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2006 r., nr [...]. W uzasadnieniu obu rozstrzygnięć Sąd I instancji wskazał, iż przepisy przewidujące przyznanie prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Nadto podkreślił, że poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny nie oznacza tego, że strona skarżąca ma przeznaczać na koszty postępowania tylko "nadwyżkę" posiadanych przez siebie środków, a oznacza konieczność poniesienia przez nią pewnych wyrzeczeń. Dopiero, gdy wyrzeczenia te przekraczają granicę uszczerbku utrzymania koniecznego możliwe jest uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie wykazali, do czego byli zobowiązani, by zostały spełnione przesłanki do przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał analizy nadesłanych przez skarżących dokumentów, tj. odpisu zeznania podatkowego PIT-36L za 2006 r., w którym zadeklarował przychód z działalności gospodarczej w wysokości 748.976,49 zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości 736.949,81 zł, i dochód w wysokości 12.026,68 zł, deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 oraz podsumowania zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów, z której wynika, iż w okresie od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 lipca 2007 r. spółka wykazała dochód w wysokości 14.350,68 zł. Nadto Sąd wskazał, iż do dnia wydania postanowień wnioskodawcy nie przedłożyli wskazanych w wezwaniu Sądu z dnia 31 sierpnia 2007 r. wyciągów z rachunków bankowych, obrazujących historię i salda w okresie ostatnich trzech miesięcy. Nadesłana przez skarżących kopia wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego dla "S. G." s. c. zawiera jedynie informację o operacjach przeprowadzonych na koncie, wysokości zgromadzonych środków w dniu 31 sierpnia 2007 r. (140.161,84 zł) oraz informację, że są one zablokowane. Skarżący oświadczyli, że nie posiadają nikogo na utrzymaniu, nadto A. A. zadeklarował, iż nie ponosi żadnych kosztów utrzymania związanych z mieszkaniem. Ponadto Sąd podał, iż miał na uwadze fakt jednoczesnego wniesienia skarg kasacyjnych w innych sprawach oraz powstałe w związku z tym koszty oraz wskazał, że nie bez znaczenia jest fakt, że skargi kasacyjne od wyroków WSA w G. z dnia 4 lipca 2007 r. zostały wniesione również przez drugiego skarżącego i podlegają jednej opłacie. W zażaleniach na postanowienia z dnia 19 listopada 2007 r. skarżący wnieśli o ich zmianę poprzez udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Powyższym postanowieniom zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na tym, że Sąd nie uwzględnił, iż niezbędne wydatki ponoszone przez stronę równoważą się z uzyskiwanymi dochodami z działalności gospodarczej oraz faktu wniesienia przez stronę kilku skarg kasacyjnych w różnych sprawach, co powoduje wniesienie kilku opłat za ww. skargi, które to fakty mają wpływ na ocenę, czy strona jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a także faktu, że wysokość kwoty deklarowanej przez skarżącego jako dochód dotyczy okresu kilkumiesięcznego lub rocznego (w zależności od rodzaju deklaracji). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia nie zasługują na uwzględnienie. Rozpatrując zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), dokonuje oceny, czy Sąd I instancji naruszył prawo przez uchybienie przepisom prawa materialnego w wyniku przeprowadzenia jego błędnej wykładni lub niewłaściwe zastosowanie lub też przez uchybienie przepisom postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. nie uchybił przepisom dokonując oceny zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto art. 255 p.p.s.a., stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Prawo pomocy ma na celu wsparcie w dochodzeniu swoich praw przed sądem jednostek znajdujących się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. W związku z faktem, iż przyznanie prawa pomocy jest stosowane na zasadzie wyjątku od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), jego przyznanie jest uzależnione od wypełnienia przewidzianych ustawą przesłanek. Zawarte w treści art. 246 § 1 pkt 2 określenie "gdy osoba wykaże", oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji. Rozwiązanie takie związane jest z okolicznością, iż to wnioskodawca jest najbardziej zainteresowany w przyznaniu mu prawa pomocy i jako taki powinien podejmować wszelkie działania dla udokumentowania swej trudnej sytuacji materialnej. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż w niniejszej sprawie działanie Sądu I instancji mające swe oparcie w art. 255 p.p.s.a. zasługuje na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazali, że spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ m. in. nie nadesłali wyciągów z rachunków bankowych obrazujących historię i salda w okresie wymaganych trzech miesięcy, a wynikający z wyciągu z rachunku bankowego fakt zablokowania zgromadzonych na nim środków w dniu 31 sierpnia 2007 r. nie stanowił dla Sądu wystarczającego dowodu na potwierdzenie zadeklarowanej ciężkiej sytuacji finansowej. Ponadto Z. G. nie nadesłał kopii dokumentów potwierdzających deklarowaną wysokość kosztów utrzymania prowadzonego gospodarstwa domowego, z kolei A. A., który oświadczył, iż nie posiada nikogo na utrzymaniu, również nie przedstawił dokumentów lub oświadczeń związanych z rzeczywistymi obciążeniami i stałymi wydatkami. Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, iż co prawda Sąd I instancji dla dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych jest uprawniony do wezwania do nadesłania określonych dokumentów, co też zrobił, jednak to na skarżących spoczywał obowiązek wykazania swojej ciężkiej sytuacji materialnej poprzez wypełnienie treści wezwania. Nienadesłanie przez A. A. i Z. G. wskazanych przez Sąd I instancji dokumentów spowodowało, iż niektóre deklarowane okoliczności dotyczące złej sytuacji materialnej skarżących pozostały dla Sądu nieudowodnione. W związku z tym Sąd I instancji zasadnie przyjął, że skarżący nie wykazali trudnej sytuacji uniemożliwiającej poniesienie częściowych kosztów postępowania. Odnosząc się do kolejnego zarzutu, zauważyć należy, że skarżący nie mogą domagać się przyznania prawa pomocy tylko dlatego, że spowodowałoby to uszczerbek w dochodach lub środkach, które miałyby zostać przeznaczone na utrzymanie odpowiedniego standardu prowadzonej restauracji. Konieczność ograniczenia innych wydatków w celu pokrycia kosztów postępowania nie stanowi uzasadnienia do przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż koszty sądowe są wydatkiem, który powinien być traktowany na równi z innymi wydatkami, tak długo, jak nie powoduje on wykazanego przez wnioskodawcę uszczerbku w utrzymaniu koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca nie przewidział żadnej innej przesłanki dla udzielenia osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym. Stąd też twierdzenie skarżących jakoby ewentualne poczynienie oszczędności w kosztach uzyskania przychodu byłoby nieekonomiczne i wiązało się z obniżeniem standardu usług prowadzonej działalności, nie stanowi dla Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentu. W zażaleniu zarzucono Sądowi niewzięcie pod uwagę toczonych wobec skarżących szeregu postępowań egzekucyjnych oraz licznych zobowiązań, na które przeznaczane są ich niskie dochody, a także faktu wniesienia kilku skarg kasacyjnych w różnych sprawach. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż Sąd I instancji odniósł się do wszystkich wskazanych w zażaleniu okoliczności oraz dokładnie wyjaśnił powody ich nieuwzględnienia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji ustalając rzeczywistą sytuację materialną skarżących oparł się na całości zebranego materiału dowodowego oraz dokonał jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji orzeczenia.