I GZ 7/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażaleń: A. A. i Z. G. – wspólników spółki cywilnej S. G. w G. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 19 listopada 2007 r.; sygn. akt III SA/Gd 307/06 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. A. i Z. G. – wspólników spółki cywilnej S. G. w G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2006 r.; nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: 1. oddalić zażalenie A. A.; 2. oddalić zażalenie Z. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniami z 19 listopada 2007 r., wydanymi w sprawie sygn. akt III SA/Gd 307/06, odmówił przyznania prawa pomocy A. A. oraz Z. G. wspólnikom spółki cywilnej S. G. w G. w sprawie ze skargi wyżej wymienionych na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z [...] marca 2006 r. Nr [...]. W uzasadnieniu obu rozstrzygnięć wskazał, że przepisy przewidujące przyznanie prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Sąd podkreślił, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym spoczywa ciężar dowodu, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania i uprawnia do skorzystania z prawa pomocy. Sąd dokonał analizy nadesłanych przez skarżących dokumentów, tj. odpisu złożonego przez A. A. zeznania podatkowego PIT-36L za rok 2006, w którym zadeklarował on przychód z działalności gospodarczej w wysokości 748.976,49 zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości 736.949,81 zł, dochód w wysokości 12.026,68 zł oraz nadpłatę podatku VAT w kwocie 4.055 zł. Ponadto Sąd wskazał, że w deklaracjach podatku od towarów i usług VAT-7 złożonych przez spółkę cywilną S. G. – A. A., Z. G., w której udział A. A. wynosi 92%, wykazano podstawę opodatkowania w roku 2007: 92.252 zł (za maj), 110.091 zł (za czerwiec), 160.452 zł (za lipiec), oraz że z przedłożonego podsumowania zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów wynika, iż w okresie od 1 stycznia do 31 lipca 2007 r. spółka S. G. wykazała przychód w wysokości 504.249,23 zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie 489.898,55 zł, a także dochód w wysokości 14.350,68 zł. Ponadto w dodatkowym oświadczeniu z 13 września 2007 r. A. A. podał, że nie osiąga dochodów z innych tytułów niż działalność gospodarcza, nie posiada zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych oraz nie uiszcza żadnych kosztów miesięcznego utrzymania, gdyż na zasadzie użyczenia mieszka u siostry i nie ponosi wydatków. Również Z. G. w wykonaniu wezwania Sądu do przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego nadesłał odpis zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2006, w którym zadeklarował przychód z działalności gospodarczej w wysokości 65.128,39 zł, koszty uzyskania przychodów 64.082,81 zł oraz dochód w wysokości 1.045,80 zł, a także powołał się na te same co wspólnik dokumenty obrazujące wyniki działalności gospodarczej spółki S. G. Ponadto w dodatkowym oświadczeniu z 13 września 2007 r. Z. G. wyjaśnił, że nie osiąga dochodów z innych tytułów niż działalność gospodarcza, posiada samochód osobowy marki Alfa Romeo 155 – rok produkcji 1995 o wartości 3.000 zł, oraz że zamieszkuje u matki we W. partycypując w kosztach miesięcznego utrzymania w wysokości 1.500 zł. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności faktyczne, Sąd uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, że spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Za taką oceną przemawia, zdaniem Sądu, łączna wysokość przychodów oraz kosztów uzyskania przychodów prowadzonej przez nich spółki cywilnej, wykazanych za 2006 r. oraz od 1 stycznia do 31 lipca 2007 r., w stosunku do kosztów sądowych w sprawie, w tym wpisu od skargi kasacyjnej, który – zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) – wynosi połowę wpisu od skargi. Sąd uwzględnił przy tym fakt jednoczesnego wniesienia przez wnioskodawców skarg kasacyjnych w innych sprawach oraz powstałe w związku z tym koszty. Sąd uznał, że nie bez znaczenia pozostaje także okoliczność, iż skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z 4 lipca 2007 r. sygn. akt III SA/Gd 307/06 została wniesiona przez obydwu wspólników spółki cywilnej S. G. i podlega jednej opłacie. W zażaleniach na postanowienia z 19 listopada 2007 r. skarżący wnieśli o ich zmianę poprzez udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Powyższym postanowieniom zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na tym, że Sąd nie uwzględnił, iż niezbędne wydatki ponoszone przez skarżących równoważą się z uzyskiwanymi dochodami z działalności gospodarczej oraz faktu wniesienia przez skarżących kilku skarg kasacyjnych w różnych sprawach, co powoduje konieczność wniesienia kilku wpisów sądowych, które to okoliczności mają wpływ na ocenę, czy skarżący są w stanie ponieść pełne koszty postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia nie zasługują na uwzględnienie. Rozpatrując zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 174 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. dokonuje oceny, czy Sąd I instancji naruszył prawo przez uchybienie przepisom prawa materialnego w wyniku jego błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania lub też przez uchybienie przepisom postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji nie naruszył przepisów dokonując oceny, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy nie daje podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Prawo pomocy ma na celu wsparcie w dochodzeniu swoich praw przed sądem jednostek znajdujących się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. W związku z faktem, iż przyznanie prawa pomocy jest stosowane na zasadzie wyjątku od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), jego przyznanie jest uzależnione od wypełnienia przewidzianych ustawą przesłanek. Zawarte w treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji. Rozwiązanie takie związane jest z okolicznością, iż to wnioskodawca jest najbardziej zainteresowany w przyznaniu mu prawa pomocy i dlatego powinien podejmować wszelkie działania w celu udokumentowania swej trudnej sytuacji materialnej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż w niniejszej sprawie działanie Sądu I instancji mające swe oparcie w art. 255 p.p.s.a. zasługuje na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżących, tj. okoliczności mających znaczenie dla rozpatrzenia wniosków o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że skarżący nie wykazali, iż spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji słusznie zwrócił uwagę, że skarżący nie nadesłali wyciągów z rachunków bankowych obrazujących salda w wymaganym okresie. Z. G. nie nadesłał kopii dokumentów potwierdzających deklarowaną wysokość kosztów utrzymania prowadzonego gospodarstwa domowego, z kolei A. A. nie przedstawił dokumentów lub oświadczeń związanych z rzeczywistymi obciążeniami i stałymi wydatkami. Naczelny Sąd Administracyjny ponownie podkreśla, że co prawda Sąd I instancji dla dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych jest uprawniony do wezwania do nadesłania określonych dokumentów, co też zrobił, jednak to na skarżących spoczywał obowiązek wykazania, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Nienadesłanie przez A. A. i Z. G. wskazanych przez Sąd I instancji dokumentów spowodowało, iż niektóre deklarowane okoliczności dotyczące złej sytuacji materialnej skarżących pozostały dla Sądu nieudowodnione. W zażaleniu zarzucono Sądowi I instancji, że nie wziął pod uwagę toczących się wobec skarżących postępowań egzekucyjnych, a także faktu wniesienia kilku skarg kasacyjnych w różnych sprawach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji odniósł się do tych okoliczności, wyjaśnił powody ich nieuwzględnienia i ustalając rzeczywistą sytuację materialną skarżących dokonał prawidłowej oceny całości zebranego materiału dowodowego Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.