III SA/Gl 1680/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Asesor WSA Krzysztof Targoński (spr.), Protokolant Staż. ref. Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2007 r. przy udziale - sprawy ze skargi "A" spółka jawna w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie weryfikacji zgłoszeń celnych co do klasyfikacji taryfowej towaru oddala skargę. Na podstawie zgłoszenia celnego dokonanego przez Spółkę Cywilną "A" z siedzibą w W. w dniu [...] r., nr [...] objęto procedurą dopuszczenia do obrotu m.in. wyroby [...], dla których Spółka zadeklarowała kodu PCN [...] (poz. [...] zgłoszenia celnego). Pismem z dnia [...] r., zatytułowanym "wniosek o rozpoznanie wniosku o zwrot cła", skierowanym do Ministerstwa Finansów, pełnomocnik Spółki wniósł o rozpoznanie wniosku zawartego w piśmie z dnia [...] r., w którym strona żądała nie tylko odpowiedniego zaklasyfikowania importowanych towarów, ale również zwrotu niesłusznie pobranego cła (z winy organu celnego) za okres od dnia [...] r. do dnia złożenia niniejszego pisma tj. do dnia [...] r.. Wymienił przy tym stosowne dokumenty SAD. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniono, że: - organem właściwym do załatwienia sprawy jest Naczelnik Urzędu Celnego w [...] jako organ pierwszej instancji, - strona dochodzi zwrotu cła na podstawie wniosku zawartego w piśmie z dnia [...] r., który to wniosek został złożony w toku postępowania odwoławczego od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w [...] dotyczących zgłoszeń celnych przyjętych w [...] r. - wniosek z dnia [...] r. w istocie stanowił ponaglenie do załatwienia spraw, które zakończyły się w dniu [...] r. - uchylenie decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w [...] kwestionujących prawidłowość klasyfikacji taryfowej wyrobów [...]. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie klasyfikacji taryfowej wyrobów [...] zastosowanej w wyżej wymienionym zgłoszeniu celnym. W uzasadnieniu wskazał, iż żądanie strony o zwrot cła sformułowane w piśmie z dnia [...] r. nie spełniało wymogów wniosku o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe z art. 65 § 4a Kodeksu celnego, a nadto od daty przyjęcia zgłoszenia celnego upłynęły 3 lata, a zatem stosownie do art. 65 § 5 tej ustawy nie może być wydana decyzja w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik Spółki wniósł zażalenie z żądaniem stwierdzenia nieważności lub uchylenia postanowienia organu celnego pierwszej instancji w całości. Zarzucił przy tym: - skierowanie postanowienia do podmiotu nieistniejącego tj. spółki cywilnej "A" zamiast do spółki jawnej "A", - naruszenie art. 165a Ordynacji podatkowej, bowiem skoro wniosek został złożony w dniu [...] r., to bezzasadne jest powoływanie się na upływ 3- letniego terminu z art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Dyrektor Izby Celnej w [...] zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w całości i umorzył postępowanie w sprawie. W podstawie prawnej powołał art. 233 § 1 pkt 2 lit. a w związku z art. 208, art. 219 i art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz art. 73 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622). W uzasadnieniu w pierwszej kolejności stwierdził, iż zarówno w piśmie z dnia [...] r. skierowanym do Ministra Finansów, jak i w piśmie do Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] r. zostało zawarte żądanie o (...) rozpoznanie wniosku o zwrot cła zawartego w piśmie z dnia [...] r. skierowanym do Prezesa Głównego Urzędu Ceł w [...] (...). Powoływane przez stronę pismo zostało złożone w toku postępowania odwoławczego dotyczącego decyzji z dnia [...] r. wydanych przez Dyrektora Urzędu Celnego w [...], a prowadzonego przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł. Tak więc w sprawie nie zachodziły przesłanki z art. 171 § 1 Ordynacji podatkowej. Żądanie zwrotu cła nie dotyczyło decyzji wydanych przez Dyrektora Urzędu Celnego w [...], a zatem organ ten nie miał obowiązku poinformowania strony o konieczności złożenia odrębnych wniosków o uznanie zgłoszeń celnych za nieprawidłowe. Zaakcentował, iż art. 171 tej ustawy jednoznacznie określa, kiedy i w jakich sytuacjach przepis ten ma zastosowanie. Dalej zauważył, iż podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą winien zapoznać się z przepisami regulującymi uprawnienia i obowiązki z tym związane, a o niezbyt należytym traktowaniu sprawy świadczy wystąpienie z pismem z dnia [...] r. o wydanie decyzji kończących toczące się od [...] r. postępowanie, w sytuacji, gdy stosowne decyzje zostały wydane w dniu [...] r. i skutecznie doręczone. Postępowanie to zakończyło się zatem na długo przed likwidacją z dniem [...] r. organu administracji państwowej tj. Prezesa Głównego Urzędu Ceł, do którego zostało skierowane pismo z dnia [...] r.. Następnie zacytował art. 64 § 1, 65 § 3, 4 i 5 Kodeksu celnego oraz stwierdził, iż w sprawie nie może mieć zastosowania art. 65 § 5b, bowiem przepis ten wszedł w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r. (nowela z dnia 23 kwietnia 2003 r. – Dz. U. Nr 120, poz. 1122) i nie może się odnosić do wniosku strony z dnia [...] r.. Dodał, iż w obowiązującym stanie prawnym treść art. 246 § 4 Kodeksu celnego oraz § 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonania zwrotu lub umorzenia (Dz. U. Nr 158, poz. 1050 ze zm.) świadczy o sformalizowaniu tego postępowania, a od dnia wejścia w życie Kodeksu celnego rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu lub umorzenia należności celnych musi zostać poprzedzone rozstrzygnięciem o uznaniu zgłoszenia za nieprawidłowe. Następnie wskazał, iż w sprawie nie można zarzucać naruszenia art. 170 § 1 Ordynacji podatkowej, ponieważ do organu właściwego powinien być przekazany wniosek dotyczący konkretnej sprawy, natomiast w niniejszej sprawie żądanie dotyczyło postępowania odwoławczego. W konkluzji stwierdził, iż w sprawie "zwrotu należnego cła" formalnie żadnego podania (wniosku) strona nie złożyła, a zatem rozstrzygnięcie organu celnego pierwszej instancji o odmowie wszczęcia postępowania było bezprzedmiotowe. Końcowo zaakcentował, iż w odniesieniu do zgłoszeń celnych z lat [...]-[...] o numerach wymienionych w piśmie z dnia [...] r. nie było prowadzone żadne postępowanie, a cała dokumentacja została poddana brakowaniu z uwagi na upływ terminu do przechowywania tej dokumentacji. W skardze z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącej Spółki wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia Dyrektora Izby Celnej lub uchylenie tego postanowienia i postanowienia organu celnego pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił przy tym rażące naruszenie prawa poprzez odmowę wydania orzeczenia kasatoryjnego i wydanie orzeczenia reformatoryjnego o umorzeniu postępowania, w sytuacji gdy postanowienie organu celnego pierwszej instancji zostało skierowane do podmiotu nieistniejącego, a więc naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, określonej w art. 127 Ordynacji podatkowej. Nadto zarzucił naruszenie art. 208 § 1 tej ustawy poprzez umorzenie postępowania, które nie było bezprzedmiotowe, a jednocześnie nie było w ogóle wszczęte z uwagi na brak wniosku, a także wydanie rozstrzygnięcia w wadliwej formie postanowienia zamiast decyzji. Zaakcentował też, iż fakt złożenia wniosku o zwrot cła w dniu [...] r. skutkuje zastosowaniem w sprawie art. 65 § 5b Kodeksu celnego, a tym samym powoływanie się na art. 65 § 5 tej ustawy jest bezzasadne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodał, iż w toku postępowania wyjaśniono, iż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia określoną ustawą obowiązkową zmianą formy prawnej tj. przekształceniem spółki cywilnej w spółkę jawną z uwagi na osiągniętą wielkość przychodów netto, a Spółka Jawna "A" do chwili obecnej posługuje się nadal tym samym numerem identyfikacyjnym REGON. Tak więc błędne oznaczenie strony było jedynie oczywistą omyłką, co nie miało wpływu ani na przebieg postępowania, ani na treść merytoryczną rozstrzygnięcia. Powołał się przy tym na wyrok WSA z dnia 7 września 2005 r. sygn. akt I SA/Bd 314/05. Zaakcentował też, iż postanowienie organu celnego pierwszej instancji nie było postanowieniem ostatecznym, a zatem nie mogło podlegać wzruszeniu w trybie art. 247 § 1 pkt 3 i 5 Ordynacji podatkowej. W piśmie procesowym z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącej, odnosząc się do odpowiedzi na skargę udzielonej przez organ odwoławczy, podtrzymał zarzuty skargi. Podkreślił, że w przypadku jakichkolwiek wątpliwości, co do zakresu żądania sformułowanego we wniosku, organ celny winien każdorazowo wyjaśnić ze stroną wątpliwości, informując ją jednocześnie o obowiązujących w danym zakresie przepisach prawa i prawidłowym trybie postępowania. Zasygnalizował również, że wbrew obowiązkowi wynikającym z art. 10 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, nie zapewnił po swojej stronie udziału radcy prawnego w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Przystępując do oceny zaskarżonego postanowienia należy na wstępie przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) "sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie może ulec uchyleniu wyłącznie w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także innych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem skargę należało oddalić. Przypomnieć zatem trzeba, iż przedmiotem oceny jest postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] r. nr [...] wydane w przedmiocie uchylenia postanowienie organu pierwszej instancji o odmowie wszczęcia postępowania i umorzenia postępowania w sprawie. W tej kwestii wskazać trzeba na dyspozycję art. 208 ustawy – Ordynacja podatkowa, który w § 1 zobowiązuje organ podatkowy do wydania decyzji o umorzeniu postępowania, w przypadku, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe (obligatoryjne umorzenie postępowania), a § 2 ustanawia zasadę umorzenia postępowania na żądanie strony (fakultatywne umorzenia postępowania). Tak więc konieczność umorzenia postępowania w przypadku zaistnienia przesłanki bezprzedmiotowości nie budzi wątpliwości, co więcej organ podatkowy jest zobligowany do umorzenia postępowania, gdy postępowanie od samego początku było bezprzedmiotowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 1998 r. sygn. akt I SA/Kr 1194/97, Temida (CD), Gdańsk 2000). Bezprzedmiotowość postępowania podatkowego może mieć przy tym charakter pierwotny, gdy przyczyny istniały jeszcze przed wszczęciem postępowania, ale nie zostały zauważone w toku postępowania lub nie wiadomo było o ich istnieniu. W ocenie Sądu z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż żądanie zwrotu należności celnych musi poprzedzić procedura uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, ponieważ poprzez złożenie zgłoszenia celnego następuje samoobliczenie należności celnych i podatkowych. Zgodnie z art. 65 § 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) przyjęcie zgłoszenia celnego powoduje z mocy prawa: - objęcie towaru procedurą celną, - określenie kwoty wynikającej z długu celnego, chyba że zostanie wydana decyzja rozstrzygająca inaczej o przeznaczeniu celnym lub kwocie wynikającej z długu celnego. Z kolei § 4 tego przepisu stanowi, iż: "Po przyjęciu zgłoszenia celnego organ celny, na wniosek strony, wydaje decyzję lub może z urzędu wydać decyzję, w której: 1) uznaje zgłoszenie celne za prawidłowe, 2) uznaje zgłoszenie celne za nieprawidłowe i: - określa kwotę wynikającą z długu celnego zgodnie z przepisami prawa celnego (lit. a), - uznając, iż (...) ." Równocześnie § 5 tego przepisu stanowi, iż: "Decyzja, o której mowa w § 4, nie może zostać wydana, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego." Konstrukcja tego przepisu oraz wykładnia gramatyczna jednoznacznie wskazują, iż po upływie terminu 3 lat od daty przyjęcia zgłoszenia celnego – organ celny nie może wydać decyzji ani o uznaniu zgłoszenia celnego za prawidłowe, ani o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, a tym samym nie może określić kwoty wynikającej z długu celnego. Tak więc po upływie 3 lat od daty przyjęcia zgłoszenia celnego organy celne nie mają żadnych możliwości kwestionowania danych wynikających ze zgłoszenia celnego złożonego przez stronę. W rozpatrywanej sprawie – jak słusznie zauważył Dyrektor Izby Celnej – w odniesieniu do zgłoszeń celnych z lat [...]-[...] o numerach dokumentów SAD wymienionych w piśmie z dnia [...] r. nie było prowadzone żadne postępowanie, czego strona skarżąca nie kwestionuje, co wskazuje, iż strona nie wystąpiła z żądaniem uznania danych wynikających z poz. [...] zgłoszenia celnego, przyjętego [...] r. nr [...], za nieprawidłowe, w którym dla wyrobów sojowych zadeklarowała kodu PCN [...]. W tym stanie rzeczy skoro do chwili obecnej nie zostały wzruszone dane wynikające z wyżej wymienionego zgłoszenia celnego, to brak było podstaw prawnych do orzekania o zwrocie należności celnych zadeklarowanych samoistnie przez skarżącą Spółkę. Przesłanka braku możliwości do orzekania o zwrocie należności celnych istniała od początku postępowania, a więc również w momencie składania wniosku z dnia [...] r.. Uzasadniony jest zatem pogląd, iż to Prezes Głównego Urzędu Ceł, do którego zostało skierowane wymienione pismo, winien był już umorzyć postępowanie w sprawie zwrotu należności celnych zadeklarowanych w zgłoszeniach celnych wyszczególnionych w tym piśmie, ponieważ – jak już wyżej wskazano – bezprzedmiotowość postępowania miała charakter pierwotny. Przyczyny bezprzedmiotowości istniały jeszcze przed wszczęciem postępowania, ale nie zostały zauważone. Reasumując dotychczasowe wywody należy uznać, że rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Celnej o umorzeniu postępowania jest prawidłowe. Nie można przy tym uznać skuteczności zarzutów podniesionych w skardze, ponieważ popełnione przez organ odwoławczy uchybienia proceduralne – w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie – nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. Przede wszystkim bezzasadny jest zarzut skierowania postanowienia do podmiotu nieistniejącego, bowiem – jak ustalił organ celny – w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia określoną ustawą obowiązkową zmianą formy prawnej tj. przekształceniem spółki cywilnej w spółkę jawną z uwagi na osiągniętą wielkość przychodów netto, a Spółka Jawna "A" do chwili obecnej posługuje się nadal tym samym numerem identyfikacyjnym REGON. Tak więc błędne oznaczenie strony uznać trzeba za oczywistą omyłką, co nie miało wpływu ani na przebieg postępowania, ani na treść merytoryczną rozstrzygnięcia, a pełnomocnik skarżącej nie wykazał, aby to uchybienie miało jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. Dodać też trzeba, iż o "podmiotach nieistniejących" traktują przepisy dotyczące rozliczeń z tytułu podatku od towarów i usług, natomiast art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej formułuje jako jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) okoliczność skierowania decyzji "do osoby nie będącej stroną w sprawie". Różnica w zakresie tych pojęć jest ewidentna. Podobnie należy ocenić zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności, bowiem skoro ustawodawca w art. 233 § 1 pkt 2 lit. a Ordynacji podatkowej przewidział rozstrzygnięcie organu odwoławczego w formie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w całości i umorzenia postępowania, to brak jest podstaw prawnych do uznania, iż podjęcie takiego rozstrzygnięcia świadczy o naruszeniu zasady dwuinstancyjności. Bezskuteczny jest też zarzut naruszenia art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej, ponieważ – jak wyżej wskazano – umorzenie postępowania było jak najbardziej zasadne, a postępowanie zostało wszczęte przez stronę pismem pełnomocnika Spółki z dnia [...] r. zatytułowanym "wniosek o rozpoznanie wniosku o zwrot cła", skierowanym do Ministerstwa Finansów, o rozpoznanie wniosku zawartego w piśmie z dnia [...] r.. Słusznym jest wyłącznie zarzut naruszenia art. 208 § 1 tej ustawy poprzez wydanie rozstrzygnięcia w wadliwej formie postanowienia zamiast decyzji, mimo że przepis ten wprost określa, iż orzeczenie o umorzeniu postępowania winno być wydane w formie decyzji. Jednak zarzut ten nie może być skuteczny, bowiem uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Strona nie została pozbawiona jakichkolwiek praw związanych z taką formą rozstrzygnięcia, w tym prawa do złożenia skargi do sądu administracyjnego. Zasygnalizowany w piśmie procesowym brak udziału radcy prawnego w postępowaniu przed Sądem w istocie odnosi się do wcześniej rozpatrywanych przez Sąd skarg Spółki "A" i pozostaje on bez jakiegokolwiek wpływu na ocenę zaskarżonego aktu. Uwzględniając zatem całokształt okoliczności sprawy Sąd – działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – skargę oddalił.