II GZ 20/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 425/07 w zakresie cofnięcia prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 10 lipca 2007 r., sygn. akt V SA/WA 425/07 oddalił skargę J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W dniu 17 lipca 2007 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 września 2007 r. przyznał J. S. prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Odpis wyroku z uzasadnieniem został doręczony skarżącej w dniu 28 września 2007 r. W dniu 10 października 2007 r. Sąd I instancji zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu dla skarżącej. Okręgowa Rada Adwokacka w W. w dniu 16 października 2007 r. podjęła uchwałę o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu, o czym skarżąca została poinformowana w dniu 25 października 2007 r. Przed podjęciem czynności przez pełnomocnika z urzędu skargę kasacyjną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł w dniu 23 października 2007 r. pełnomocnik z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 listopada 2007 r. cofnął przyznane J. S. prawo pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd I instancji przyjął, że wniesienie skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z wyboru, ustanowionego przez skarżącą świadczy o tym, że może już ona samodzielnie ponosić koszty związane z udziałem pełnomocnika, tak więc okoliczności na podstawie których przyznano jej prawo pomocy przestały istnieć. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik skarżącej z wyboru wniósł o jego uchylenie, podnosząc że skarżąca zwróciła się do niego o pomoc w dniu 15 października 2007 r. zaniepokojona, iż z powodu przedłużającej się procedury ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie zdoła wnieść w terminie skargi kasacyjnej. Pełnomocnik, do którego zwróciła się skarżąca, z uwagi na jej ciężką sytuację materialną podjął się nieodpłatnego świadczenia pomocy prawnej. W tej sytuacji cofnięcie skarżącej prawa pomocy było nieuzasadnione, gdyż okoliczności, które stanowiły podstawę jego przyznania nie uległy zmianie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Stosownie do art. 249 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji cofnął przyznane skarżącej prawo pomocy na tej tylko podstawie, że skarga kasacyjna została sporządzona i wniesiona przez pełnomocnika z wyboru. Ta okoliczność pozwoliła Sądowi na wyciągnięcie wniosku, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty związane z udziałem pełnomocnika w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie zapadło nawet bez próby wyjaśnienia, czy w sprawie zaistniały przesłanki wymienione w art. 249 p.p.s.a., uzasadniające cofnięcie prawa pomocy. W szczególności Sąd I instancji nie zażądał od skarżącej żadnych wyjaśnień dotyczących okoliczności związanych z ustanowieniem przez nią pełnomocnika, mimo przyznania jej prawa pomocy. Uwadze WSA uszło także, że zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1348 ze zm.) w przypadkach szczególnie uzasadnionych, gdy przemawia za tym sytuacja majątkowa lub rodzinna klienta albo rodzaj sprawy, adwokat może ustalić stawkę opłaty niższą niż stawka minimalna albo zrezygnować z opłaty w całości. Z uzasadnienia zażalenia wynika, że taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca zwróciła się o pomoc do adwokata w obawie, że przed wyznaczeniem dla niej pełnomocnika z urzędu upłynie termin do wniesienia skargi kasacyjnej i uzyskała tę pomoc nieodpłatnie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności te nie mogły stanowić wystarczającej przyczyny do uznania, że nie istniały lub przestały istnieć okoliczności, na podstawie których przyznane zostało prawo pomocy. Cofnięcie prawa pomocy może bowiem nastąpić wyłącznie po wykazaniu, że strona wprowadziła sąd w błąd co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych lub, że sytuacja ta i zdolności płatnicze uległy znaczącej poprawie po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. W każdym wypadku cofnięcie przyznania prawa pomocy powinno być poprzedzone przeprowadzeniem wnikliwego postępowania wyjaśniającego, które pozwoli na jednoznaczne ustalenie wystąpienia przesłanki wymienionej w art. 249 p.p.s.a., co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.