II SA/Łd 744/97

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Zenobii K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia 14 marca 1997 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 3 lutego 1997 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działając na podstawie art. 4 ust. 1 i art. 43 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60 ze zm./, odmówił przyznania Zenobii K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego bezzwrotnego w wysokości 158,86 zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów związanych z leczeniem. W uzasadnieniu podano, że rodzina Zenobii K. nie spełnia kryterium dochodowego. Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) decyzją z dnia 14 marca 1997 r., wydaną na podstawie art. 2 ust. 4, art. 4 ust. 1, art. 31a i art. 32 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu powołano się na treść wywiadu kontrolnego, z którego wynika, że Zenobia K. samotnie wychowuje syna Sebastiana w wieku 11 lat. Źródło utrzymania rodziny stanowił zasiłek dla bezrobotnych wraz z zasiłkiem rodzinnym na dziecko w łącznej wysokości 292 zł netto oraz renta rodzinna syna, która wynosiła 272,73zł netto. Łącznie dochód rodziny stanowiła kwota 564,73 zł netto. Kryterium dochodowe dla rodziny Zenobii K. wynosi 402 zł miesięcznie, a zatem jest niższe od faktycznie uzyskiwanego dochodu. Organ odwoławczy rozważał również możliwość przyznania zainteresowanej specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 31a ustawy o pomocy społecznej. Oceniając sytuację materialną Zenobii K. oraz poniesione przez nią wydatki na leki /żądanie dotyczyło sumy 158,86 zł wydanej na leki zakupione w okresie od września do grudnia 1996 r./, uznano, iż w sprawie tej nie zachodzą nadzwyczajne, szczególne okoliczności uprawniające do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Dochód wnioskodawczyni, nawet po uwzględnieniu poniesionych przez nią kosztów zakupu leków, i tak znacznie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania bezzwrotnych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zenobia K. zakwestionowała legalność decyzji ostatecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) wniosło o jej oddalenie. Na uzasadnienie stanowiska powołało argumenty zawarte w decyzji ostatecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ sąd administracyjny bada zgodność decyzji administracyjnych z prawem. Oznacza to, że zakres orzekania sądu jest ograniczony przedmiotem decyzji i zagadnieniami procesowymi związanymi z jej wydaniem. Poza tak zakreślone ramy sąd wyjść nie może. Oceniając zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że narusza ona przepisy prawa materialnego oraz procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60 ze zm./ w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu /ust. 2/. Jednocześnie art. 4 ust. 1 pkt 2 i 4 cytowanej ustawy przewiduje, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza na pierwszą osobę w rodzinie 250 zł, a na każdą osobę w rodzinie poniżej 15 lat - 125 zł. Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 17 lutego 1997 r. w sprawie wskaźników waloryzacji oraz kwot i świadczeń z pomocy społecznej od dnia 1 marca oraz od dnia 1 września 1997 r. /M.P. nr 11 poz. 79/ kwoty te wzrosły odpowiednio do 268 zł i 134 zł. Z powyższego wynika, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej uprawniający do przyznania zasiłku celowego nie może przekroczyć 201 zł. W decyzji ostatecznej przyjęto, że rzeczywisty dochód na osobę w rodzinie Zenobii K. wynosi 282,36 zł. Ta okoliczność /abstrahując od unormowania przewidzianego w art. 3la ustawy o pomocy społecznej/ rzeczywiście uprawniałaby organy obu instancji do odmowy przyznania skarżącej żądanego przez nią zasiłku celowego. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z art. 43 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wymaga uprzedniego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego /rodzinnego/. Wywiad środowiskowy przeprowadza pracownik socjalny. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad rodzinny /środowiskowy/ może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym /art. 43 ust. 5/. W myśl par. 6 ust. 1 pkt 4 i 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 9 kwietnia 1991 r. w sprawie zasad przeprowadzania wywiadu rodzinnego /środowiskowego/ oraz wzoru kwestionariusza /Dz.U. nr 33 poz. 143/, obowiązującego w czasie orzekania przez organy administracji, podstawę ustalenia sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o pomoc stanowią w szczególności: dowód wypłaty emerytury lub renty, zaświadczenie rejonowego biura pracy o wysokości pobieranego zasiłku. W przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 1, przeprowadzający wywiad powinien podjąć działania w celu ich uzyskania /par. 6 ust. 2/. W rozpoznawanej sprawie wątpliwości Sądu budzi zawarte w uzasadnieniu decyzji ustalenie dochodu rodziny w wysokości 564, 73 zł netto. Nie wiadomo, jak kwota ta została wyliczona, z wywiadu bowiem wynika, iż skarżąca pobiera zasiłek dla bezrobotnych oraz rentę rodzinną dla syna. Kwoty tych świadczeń nie zostały w nim wymienione. Z załączonych dokumentów z Rejonowego Urzędu Pracy w R. wynika, że w grudniu 1996 r. został wypłacony Zenobii K. zasiłek w wysokości 292 zł netto. W aktach sprawy znajduje się odcinek renty z ZUS-u, ale należnej za styczeń 1997 r. Wniosek o przyznanie zasiłku celowego wpłynął do organu w styczniu 1997 r., toteż na organach obu instancji spoczywał obowiązek ustalenia wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącą w grudniu 1996 r. W myśl bowiem art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej dochód rodziny to suma dochodów miesięcznych osób w rodzinie z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na art. 31a ustawy o pomocy społecznej, wedle którego osobie lub rodzinie nie spełniającej kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 tej ustawy może być w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznany specjalny zasiłek okresowy lub celowy. To, co należy uznać za "przypadek szczególnie uzasadniony", ustawa pozostawia uznaniu organu wydającego rozstrzygnięcie. Organ jednak nie jest zwolniony od zbadania, czy w sprawie ma do czynienia z "przypadkiem szczególnie uzasadnionym", czy też nie, i uzasadnienia tego. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji w ogóle nie zajmował się tą kwestią, natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że art. 31a nie może mieć w sprawie zastosowania, albowiem "dochód wnioskodawczyni, nawet po uwzględnieniu poniesionych przez nią kosztów zakupu leków, i tak znacznie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania bezzwrotnych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej". Otóż należy stwierdzić, że gdyby nawet uznać za poprawne takie właśnie uzasadnienie odmowy zastosowania w sprawie art. 31a ustawy, to różnica wyliczona w ten sposób stanowiłaby kwotę 3,87 zł. Trudno uznać, że jest to znaczne przekroczenie kryterium dochodowego. Trzeba jednak stwierdzić, że w istocie art. 31a nakłada na organ pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego" w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Celem omawianego przepisu jest stworzenie możliwości przyznania żądanego zasiłku celowego właśnie w sytuacjach, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe ustalone w art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy. Musi być przeto uznane za chybione uzasadnienie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego z powołaniem się na przeszkodę wyłącznie w postaci wysokości uzyskiwanego dochodu. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, orzeczono jak w sentencji.