II SA/Lu 696/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA J. Marcinowski, Sędziowie NSA J. Pastusiak, Z. Sadurski (spr.), Protokolant st.sekr.sąd. M.Duda, po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezes Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1/ uchyla zaskarżoną decyzję w części wymierzonej kary pieniężnej ponad kwotę [...] zł; 2/ w pozostałej części skargę oddala; 3/ wstrzymuje wykonanie zaskarżonej decyzji ponad wymierzoną kwotę kary pieniężnej w wysokości siedem tysięcy pięćset sześćdziesiąt złotych; 4/ zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz strony skarżącej tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę [...]. Zaskarżoną decyzją Prezes Głównego Urzędu Ceł na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1980 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i ust. 2b, art. 40b ust. l i ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 z późno zm.) oraz § 5 ust. 5 pkt 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. Nr 44, poz. 432), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] Nr [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Głównego Urzędu Ceł podał między innymi, że podczas kontroli środka przewozowego - ciągnika z naczepą, numer rejestracyjny [...], należącego do firmy Usługi Transportowe w Kraju i Zagranicą G. M., wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przeprowadzonej w dniu [...] lutego 2002 r. przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego, dokonano pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu i jego masy całkowitej, w wyniku czego stwierdzono, iż nacisk na piątą oś przekracza dopuszczalną normę, zaś organowi celnemu nie przedstawiono zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego. W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego ustalił i pobrał karę pieniężną w kwocie 14.280,00 zł za przejazd jednorazowy pojazdu nienormatywnego po drogach publicznych bez właściwego zezwolenia. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym kwestionowała prawidłowość ważenia oraz sprawność urządzenia pomiarowego. Rozpatrując odwołanie Prezes Głównego Urzędu Ceł podniósł, iż zgodnie z art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3 (pojazdy zarejestrowane w kraju lub zagranicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach), bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za nieuiszczenie opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 4, pobiera się kary pieniężne. Stosownie do art. 40b ust. 1 tej ustawy, osoby upoważnione przez dyrektora urzędu celnego są uprawnione do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym. Art. 40b ust. 2 powyższej ustawy stanowi, że w razie przekroczenia dopuszczalnej masy, nacisków osi lub wymiarów pojazdów, urzędy celne pobierają opłaty drogowe i kary pieniężne ustalone zgodnie z art. 13 ust. 2b. Pobór kar pieniężnych przez organy celne ma charakter obligatoryjny. Zgodnie z § 5 ust. 5 pkt 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, dopuszczalny nacisk na oś składową osi wielokrotnej pojazdu, przy rozstawie osi powyżej 1,30 m, wynosi 80 kN. W sprawie nacisk na piątą oś wyniósł w trakcie ważenia 113,44 kN, a więc 33,44 kN więcej niż wynosi dopuszczalna norma. Stosownie do art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych, wysokość kar pieniężnych, o których mowa w ust. 2a, określa załącznik do ustawy. Według tego załącznika, za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, gdzie jest dopuszczony ruch pojazdów o naciskach osi do 100 kN, w wypadku przekroczenia nacisku osi składowej osi wielokrotnej ponad 100 kN do 112 kN, przy rozstawie osi powyżej 1,30 m, kara pieniężna wynosi 7.560,00 zł, zaś za każde przekroczenie o 8 kN ponad 112 kN, dodatkowo 6.720,00 zł. W wypadku nacisku 113,44 kN na oś pojazdu kara pieniężna wynosi więc łącznie 14.280,00 zł (7.560,00 zł + 6.720,00 zł). Czynności ważenia dokonano wagą samochodową do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów, znak fabryczny [...], znak typu RPT 98 233, posiadającą ważne świadectwo legalizacji nr [...] z dnia [...] października 2001r. wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar. Wagi tego typu zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów przez Prezesa Głównego Urzędu Miar na mocy decyzji nr [...] z dnia [...]. Urządzenie rejestrujące nie sygnalizowało błędów, w związku z czym należy uznać, iż zarówno sam pomiar, jak i jego wynik są prawidłowe oraz zgodne ze stanem faktycznym. Błędne wskazanie wagi, tj. wskazanie, którego błąd przekracza wartość błędu dopuszczalnego, może nastąpić w wypadku niezachowania odpowiednich warunków pomiaru, co powinno być sygnalizowane przez wagę i taki pomiar powinien być powtórzony. Nie było więc potrzeby wykonania powtórnego ważenia, zwłaszcza, że obecny przy czynnościach kontrolnych kierowca pojazdu nie wniósł uwag do sporządzonego w ich trakcie protokołu, a więc nie zakwestionował uzyskanych wyników. W ocenie organów nie można uznać za dowód w sprawie wyników ważenia dokonanego na terytorium Białorusi przez służby drogowe tego państwa. W chwili ważenia bowiem samochód znajdował się na terytorium innego kraju, proces ważenia odbywał się na podstawie przepisów prawnych tego państwa. Inne mogłyby być warunki atmosferyczne czy też stan techniczny pojazdu, ważenia na terytorium Białorusi dokonano w dniu [...] lutego 2002 r. a więc dzień po czynnościach polskich organów celnych. Zaświadczenie o badaniach technicznych środka przewozowego dotyczą tylko jego stanu technicznego, w związku z czym nie można ich w żaden sposób porównywać z wynikami ważenia dynamicznego przez organy celne w czasie kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z podobnych względów nie można uznać jako dowodu w sprawie oświadczenia kierowcy pojazdu dotyczącego ważenia pojazdu. Skargę na powyższą decyzję wniósł M. G. domagając się jej uchylenia. Skarżący podniósł między innymi, że decyzje organów celnych podjęte zostały z naruszeniem prawa w ten sposób, że organy te wbrew nakazom dotyczącym postępowania dowodowego rozpatrywały tylko własne ustalenia nie odnosząc się w ogóle do zarzutów skarżącego, których uwzględnienie miałoby istotny wpływ na podjęte decyzje. Skarżący kwestionuje sprawność sprzętu używanego na przejściu granicznym do tego rodzaju pomiarów. W ocenie strony skoro dwa dni przed dokonaniem kwestionowanych pomiarów pojazd został poddany badaniom technicznym, które stwierdzają jego pełną sprawność, identyczne pomiary jak po stronie polskiej zostają przeprowadzone po stronie białoruskiej, gdzie nie stwierdza się różnic w nacisku na poszczególne osie, to ten sam fakt powinien wzbudzić wątpliwości co do rzetelności pomiarów po stronie polskiej. Dodatkowo [...] lutego 2002r. Biuro Licencjonowanych Rzeczoznawców Polskiego Związku Motorowego wydaje orzeczenie dotyczące tylko i wyłącznie tego pojazdu, co do którego została wydana decyzja o wymierzeniu kary za przekroczenie dopuszczalnego nacisku na jedną z osi, w której to opinii rzeczoznawca stwierdza, że rozwiązania konstrukcyjne zawieszenia pneumatycznego zastosowane w tym pojeździe wykluczają w ogóle możliwość wystąpienia różnic w nacisku na grunt poszczególnych osi pojazdu niezależnie od obciążenia pojazdu. Taka opinia wskazuje na to, że wagi używane przez celników na przejściu granicznym w K. są niesprawne. Podnoszone w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia okoliczności dotyczące nie sygnalizowanie błędów pomiaru przez urządzenie rejestrujące nie może stanowić żadnego dowodu, ponieważ sygnalizator taki można po prostu wyłączyć. Urząd Celny w swoim uzasadnieniu nie odniósł się do tej problematyki, zaś twierdzenie organu, że nie może stanowić dowodu pomiar dokonany na terytorium innego państwa ponieważ dokonuje się tam pomiarów na podstawie innych przepisów prawnych jest dowolne. Skarżący nie kwestionuje przecież przepisów obowiązujących w naszym kraju a jedynie sprawność sprzętu używanego przez polskie służby celne. W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: I. bezspornym w sprawie jest, iż proces ważenia pojazdu dokonany przez polskiego funkcjonariusza celnego został dokonany przy pomocy sprawnych technicznie i dopuszczonych do użytkowania urządzeń technicznych przez odpowiednie organy, które zostały powołane do realizacji ustawy z dnia 3 kwietnia 1993r. Prawo o miarach (Dz.U. Nr 55, poz. 248 z póżn.zm.). Są to wiec kompetentne organy funkcjonujące w polskim systemie prawnym realizujące przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Taki charakter ww. przepisów obliguje zarówno organy państwowe (w tym także organy celne) jak i inne podmioty do stosowania tego prawa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej . Z tych też przyczyn organ celny nie miał żadnych zasadnych zarzutów czy wątpliwości co do realizacji przepisów czy decyzji wydanych w oparciu o ww. ustawę "Prawo o miarach" zwłaszcza, że legalizowane urządzenia ważące nie wykazywały jakichkolwiek usterek czy uchybień czego potwierdzeniem jest wynik ważenia który nie był również kwestionowany przez kierowcę pojazdu. Organy celne wydały decyzję po zebraniu niezbędnego materiału dowodowego. Ustosunkowały się również do twierdzeń strony oraz przedstawionych przez nią kserokopii wyników ważenia pojazdu przez organy białoruskie oraz oświadczenia kierowcy, dokonując oceny tych dowodów w sposób określony w art. 80 kpa Słusznie organy nie dały wiary tym dowodom, bowiem brak jest w aktach jakichkolwiek informacji dotyczących najogólniej mówiąc stanu technicznego urządzeń wagowych oraz warunków i okoliczności w jakich dokonywane były te czynności. Były więc te czynności niesprawdzalne dla organów, które wydawały decyzje w tym przedmiocie. Twierdzenia strony skarżącej o niedoskonałości polskich urządzeń ważących nie zostały poparte jakimikolwiek dowodami z tego też względu należy je traktować jako dowolne. Inne wyniki ważenia uzyskane na terenie Białorusi nie mogą świadczyć o tym, że polskie urządzenia ważące w chwili dokonywania pomiarów funkcjonowały wadliwie. Złożona razem ze skargą opinia sporządzona w dniu [...] lutego 2002 r. nie była przedmiotem oceny przez organy obu instancji, bowiem nie była złożona przez stronę w trakcie postępowania przed tymi organami. . Pomimo tego, że strona dysponowała tą opinią przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy to jednak z nieznanych sądowi przyczyn nie zaprezentowała jej jako ewentualnego dow0du w sprawie. Oceniając zatem zarzuty skargi w tym przedmiocie nie można uznać je za zasadne, skoro organ odwoławczy nie dysponował tą opinia to oczywistym jest, że nie mógł się do niej ustosunkować II. Art. 1 ustawy o drogach publicznych z 21 marca 1985r. (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 z późn.zm.) stanowi między innymi, iż z drogi publicznej może korzystać każdy zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub w innych przepisach szczególnych. Ograniczenia od generalnej zasady dostępności do drogi publicznej ustawodawca wskazał w art. 13 ust. 1 i 2 tejże ustawy. Ograniczenia powyższe dotyczą różnych podmiotów (poza wyjątkami wskazanymi w ww. ustawie) do których należy stosować również określone środki prawne w przypadku, gdy pomioty te nie będą stosować się do ustawowych ograniczeń w zakresie korzystania z dróg publicznych. Wszczęcie postępowania w sprawie nastąpiło z urzędu z własnej inicjatywy organu w dniu dokonania pierwszej czynności w sprawie zgodnie z poglądem wyrażonym w orzeczeniu NSA z 4 marca 1981 r. SA 654/81 ONSA z 1981 r. z. 1 poz. 15. W tym czasie obowiązywała znowelizowana ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, o treści nadanej między innymi art. 99 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. Nr 125 poz. 1371) jak i wydane z jej upoważnienia rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie opłat drogowych (Dz.U. z dnia 31 stycznia 2002 r. Nr 8 poz. 60). Nowelizacja ustawy o drogach publicznych dokonana w/w art. 99 cytowanej ustawy o transporcie towarowym oraz powyższe rozporządzenie Rady Ministrów były następstwem orzecznictwa NSA, SN a przede wszystkim Trybunału Konstytucyjnego zwłaszcza wyroków z dnia 27 kwietnia 1999 r. w sprawie P 7/98 OTK 1999/4/72 i z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie P 6/02 OTK-A 2002/7/91. Od 1 stycznia 2002 r. zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 3 w/w ustawy o drogach publicznych mogą być pobierane opłaty między innymi za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunków, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Art. 13 ust. 4 tejże ustawy zawiera upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad wprowadzania opłat o których mowa między innymi w art. 13 ust. 2 pkt 3 w/w ustawy, oraz organ właściwy do ustalania stawek opłat i organ właściwy do ich pobierania, z uwzględnieniem w szczególności; kategorii pojazdów i innych okoliczności wymienionych w tym przepisie. Upoważnienie powyższe zostało zrealizowane przez Radę Ministrów w/w rozporządzeniem z dnia 15 stycznia 2002 r. Oznacza to między innymi, iż za przejazd po drogach publicznych pojazdów określonych w art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy o drogach publicznych należy wcześniej uiścić opłatę określoną w/w rozporządzeniem RM z dnia 15 stycznia 2002 r. (za wyjątkiem przypadków określonych w ustawie - np. art. 13 ust. 3, ust. 3a). W przypadku między innymi naruszenia nakazu określonego w art. 13 ust. 2 pkt 3 w/w ustawy o drogach publicznych i w/w rozporządzenia Rady Ministrów tj. za nieuiszczenie opłat o których mowa wyżej -pobiera się kary pieniężne" art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych. Jednocześnie art. 13 ust. 2b tejże ustawy odsyła do załącznika do tej ustawy w którym określona została wysokość tych kar. Użyte w tych przepisach sformułowania -pobiera się kary pieniężne", -wysokość kar pieniężnych określa załącznik do ustawy" świadczą o obligatoryjnym charakterze tych kar i ich wysokości w przypadku zaistnienia okoliczności wymienionych w art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych. Niewątpliwie akty prawne regulujące przypadki -pobierania" kar pieniężnych jak również określających ich wysokość są konstytucyjnymi źródłami prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dz.U. Nr 78 poz. 483), które muszą być stosowane zarówno przez obywateli, organy jak i sądy. Organy obu instancji prawidłowo powołały podstawę prawną uzasadniającą pobranie kary pieniężnej jednak wadliwie zinterpretowały przepisy dotyczące wysokości tej kary. Skoro powołane przez organ przepisy stanowią, że w przypadku przekroczenia nacisku osi składowej osi wielokrotnej ponad 100 kN do 112kN przy rozstawie osi powyżej 1,30 m kara pieniężna wynosi 7560 zł, zaś za każde przekroczenie o 8 kN ponad 112 kN dodatkowo pobiera się karę w wysokości 6720 zł to oznacza, iż karę pieniężną "dodatkową" można pobrać dopiero w sytuacji gdy nacisk na tę oś przekroczyłby wartość 120 kN. W sprawie zaś nacisk ten wynosił 113,44 kN czyli przekroczył wartość 112 kN tylko o 1,44 kN a nie o 8 kN, co nie uzasadniałoby pobranie dodatkowej kary pieniężnej w kwocie 6720 zł. Z tych przyczyn w tej części zaskarżona decyzja wydana była z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającego wpływ na treść rozstrzygnięcia dlatego na podstawie art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. nr 153, poz. 1271) w związku z art. 145 § 1 ust. 1 lit."a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) zwanej dalej "poppsa" uchylił w tej części zaskarżoną decyzję. Jednocześnie na podstawie art. 152 ostatnio wymienionej ustawy sąd orzekł, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana ponad kwotę 7560 zł uznając, iż w stosunku do kary pieniężnej w wysokości do 7560 zł skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu na podstawie art. 151 poppsa. W tym miejscu należy podnieść, iż w pkt 3 sentencji wyroku Sąd omyłkowo użył zwrotu "wstrzymuje wykonanie" zamiast ustawowego zwrotu " nie może być wykonana" decyzja w określonym zakresie. Stosownie do art. 200 w zw. z art. 206 poppsa Sąd orzekł na rzecz skarżącego jedynie część kosztów postępowania od organu.