I SA/Wr 1751/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: NSA Artur Mudrecki Sędziowie: WSA Grzegorz Gocki, Asesor Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Joanna Zamojska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2004 r. przy udziale sprawy ze skargi J. i Z. M. na decyzję Izby Skarbowej w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w O. na rzecz skarżących kwotę 10 zł (słownie: dziesięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z [...] Drugi Urząd Skarbowy w O., na podstawie art. 207, 67 § 1 Ordynacji podatkowej oraz § 1 ust. 1 pkt. 3 Rozporządzenia Ministra Finansów z 31.12.1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, odmówił podatnikom J. i Z. M. umorzenia zaległości podatkowej za 1997 r. w wysokości 51 złotych 80 groszy. W ocenie Urzędu sytuacja materialna podatników nie stanowiła okoliczności wyjątkowych, nadzwyczajnych, wyróżniających w porównaniu z sytuacją innych podatników, na których ciążą podobne powinności podatkowe. Podatnicy odwołali się od powyższej decyzji. Izba Skarbowa w O. decyzją z dnia [...] na podstawie art. 233 § 1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej, utrzymała w mocy decyzję Drugiego Urzędu Skarbowego w O. W uzasadnieniu decyzji Izba przyznała, że sytuacja materialna podatników jest trudna, jednak nie znalazła argumentów dających możliwość umorzenia zaległości podatkowej, gdyż nie dopatrzyła się w przedłożonym materiale dowodowym wyjątkowych przesłanek ani nadzwyczajnych okoliczności, stanowiących podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Dokonując analizy dochodów i wydatków podatników Izba podzieliła stanowisko Urzędu Skarbowego w kwestii wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego oraz osiąganych przez podatników dochodów. Jak wynika z poczynionych ustaleń, rodzina podatników składa się łącznie z czterech osób, w tym dwójki dorosłych dzieci. Stałe dochody z tytułu umowy o pracę osiąga Z. M. w wysokości 362 złotych netto. J. M. nie pracuje, jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Syn i córka posiadają źródło dochodu i powinni partycypować w kosztach utrzymania. Zdaniem Izby Skarbowej zapłata zaległości podatkowej w kwocie 51,80 złotych nie zagrozi egzystencji, gdyż Z. M. osiąga stały dochód, a przejściowe trudności finansowe i aktualna sytuacja materialna rodziny nie mogą być podstawowym argumentem w sprawie o umorzenie zaległości podatkowej. Udzielenie ulgi przez organy podatkowe stawiałoby podatników w uprzywilejowanej sytuacji w stosunku do innych podatników wywiązujących się z nałożonych na nich obowiązków podatkowych i terminowo płacących podatki. Z powyższą decyzją nie zgodzili się podatnicy i we wniesionej skardze przedstawili swoją trudną sytuację materialną, podkreślając, że dochód czteroosobowej rodziny z tytułu pracy świadczonej przez Z. M. wynosi 360 zł brutto. J. M. i pełnoletni syn są bezrobotni, a dorosła córka otrzymuje rentę socjalną w wysokości 320 zł miesięcznie. Dochody podatników są poniżej minimum socjalnego. Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko i uznała, że interes podatnika w tym przypadku nie może przeważać nad interesem społecznym, a udzielenie podatnikom ulgi stawiałoby ich w uprzywilejowanej sytuacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził i zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem dokonana przez organy ocena dowodów została przeprowadzona w sposób dowolny, z pominięciem "warunków egzystencji" podatników. Decyzja wydana na podstawie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej ma charakter uznaniowy. Swoboda uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności działania organu podatkowego. Organ podatkowy podejmując decyzje o umorzeniu ma obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zbadania czy zostały spełnione przesłanki ustawowe. Ustawodawca w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej użył zwrotu "ważny interes podatnika", wskazując go jako przesłankę, na podstawie której organ podatkowy może umorzyć zaległości podatkowe. Przepisy prawa podatkowego nie definiują pojęcia "ważny interes podatnika". W orzecznictwie podatkowym przyjęto, że znaczne obniżenie zdolności płatniczej podatnika, spowodowane klęską lub innym wypadkiem losowym, a także podważenie w istotny sposób egzystencji jego rodziny, mogą stanowić przesłanki umorzenia. Sąd rozstrzygając tę sprawę brał pod uwagę czy organy podatkowe wydając decyzję podjęły wszelkie działania niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności czy badały sprawę pod kątem przesłanek ustawowych. Przy określeniu "ważnego interesu podatnika" nie sposób pominąć przesłanek związanych z egzystencją podatnika i jego rodziny. Co prawda ustawodawca w art. 67 § 1 Ordynacji. podatkowej nie powołuje wprost pojęcia "zagrożenia egzystencji", to jednak należy odnieść się w tym zakresie do przepisu art. 22 § 2 pkt. 1 ustawy Ordynacja podatkowa, gdzie ustawodawca doprecyzował ogólne pojęcie "ważnego interesu podatnika" dodając słowa "a w szczególności jego egzystencji". Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem (por. wyrok NSA z 27.09.1991 r. SA/Wr 817/91, NSA w Warszawie z 3.10.2000 r. III SA 1801/99) przy badaniu zagrożenia egzystencji podatnika należy brać pod uwagę przepisy ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1993 r., nr 13 poz. 60 z pózn. zmianami). Zatem dokonując wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego organy podatkowe winny wziąć pod rozwagę czy osoba domagająca się umorzenia podatku nie znalazła się w sytuacji uprawniającej ją do ubiegania się o przyznanie świadczeń ze środków pomocy społecznej. W 2001 r. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługiwało osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie, po spełnieniu innych ustawowych przesłanek, nie przekraczał na pierwszą osobę 250 zł, na drugą i dalsze osoby powyżej 15 lat 175 zł. Z przedłożonych w sprawie zaświadczeń o zarobkach Z. M. wynika, że dochody jej i bezrobotnego męża w grudniu 2000 r. wynosiły brutto 364,10 złotych, a w maju 2001 r. 382,70 złotych. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organy podatkowe winny dokonać analizy sytuacji materialnej podatników i oceny ich "ważnego interesu" również w kontekście zagrożenia egzystencji rodziny posiłkując się przepisami ustawy o pomocy społecznej. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) uchylono zaskarżoną decyzję. Jednocześnie na podstawie art. 152 cyt. ustawy uznano, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Orzeczenie o kosztach uzasadnia treść art. 200 wskazanej ustawy.