II SA/Ka 273/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie NSA Szczepan Prax WSA Stanisław Nitecki Protokolant referent stażysta A. Janecka po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Starosta Powiatu Ż, na podstawie art.6 pkt 6 lit. b i art.37 j ust.1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2001 r., Nr 6, poz.56 ze zm.), odmówił przyznania J. K. prawa do zasiłku przedemerytalnego od dnia [...] W jej uzasadnieniu wskazał, iż bezrobotny nie legitymuje się wymaganym okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach, gdyż niepodobna zaliczyć do tego okresu pracy w spółce akcyjnej A w B. od [...] do [...]. Tenże zakład pracy, będący spółką pracowniczą, nie jest bowiem, w ocenie organu, następcą prawnym byłego Przedsiębiorstwa A. Jako taki nie należy więc do kategorii pracodawców wymienionych w §1 ust.3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 ze zm.). W tym stanie rzeczy, zdaniem organu, bezrobotny wykazał jedynie okres zatrudnienia wynoszący [...] lata, [...] miesięcy i [...] dni, w tym w szczególnych warunkach nie sięgający 15 lat, który nie uprawnia do przyznania przedmiotowego świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji J. K. domagał się jej uchylenia, nie zgadzając się z zaprezentowanym w jej motywach wywodem. W jego przekonaniu niezaliczenie okresu pracy w spółce A było błędne, bowiem w tym czasie był on zatrudniony jako [...], a więc pracował w szczególnych warunkach. Naprowadził na fakt powstania tego zakładu pracy w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego, nadto na taki sam charakter pracy bez względu na rodzaj zakładu pracy, w jakim była ona wykonywana. Zaskarżoną decyzją, na zasadzie art.138§1 pkt 1 k.p.a. w związku z art.37 j ust.1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, Wojewoda Ś. utrzymał w mocy powyższą decyzję. Doszedł bowiem do przekonania, iż jest ona prawidłowa. Podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, wedle którego odwołujący się udowodnił jedynie okres zatrudnienia wynoszący [...] lata, [...] miesięcy i [...] dni, w tym [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni pracy w warunkach szczególnych. Okresy te nie uprawniają do przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego. W ocenie organu odwoławczego trafne jest stanowisko odmawiające zaliczenia do okresu pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia w [...] w B. od [...] do [...] Tenże pracodawca, będący pracodawcą prywatnym, nie mieści się bowiem w kategorii pracodawców wymienionych w §1 ust.3 cytowanego powyżej rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.. Jest pracowniczą spółką akcyjną, nie będącą następcą prawnym Przedsiębiorstwa A. Dlatego pracy w tych warunkach w tym zakładzie niepodobna zaliczyć do wymaganego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych. Dlatego odwołania nie uwzględnił. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej wadliwość wyeksponowaną już w uzasadnieniu odwołania. Skarżący zaakcentował zwłaszcza charakter zatrudnienia, który w jego ocenie ma swój byt niezależny od statusu pracodawcy. Nadto podkreślił, iż [...] S.A. powstał w wyniku przekształcenia Przedsiębiorstwa A Zatem zakwestionował trafność argumentacji organów orzekających w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (p. art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne. Przy czym w pierwszej instancji orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (p. art.3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Stosownie do brzmienia art.97 §1 powyższej ustawy sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez ten sąd na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W drugim rzędzie godzi się podkreślić, iż – w myśl art.1 §1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych, sądy te powołane są do kontroli zgodności z prawem wykonywania administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych (p. art.1 i 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W toku postępowania badają czy decyzje nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, jak też badają czy owe decyzje nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą ich nieważność (p. art.145 ostatnio przywołanej ustawy). Jak głosi art.134 §1 tej ustawy sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przeto kontroli legalności dokonują również z urzędu. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w tych granicach nie mógł Wojewódzki Sąd Administracyjny przejść do porządku nad istotnym naruszeniem prawa materialnego, jakiego dopuścił się organ ją wydający. A jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, konieczne stało się uchylenie tegoż rozstrzygnięcia. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest okres zatrudnienia skarżącego w szczególnych warunkach, a zwłaszcza okres zatrudnienia w spółce akcyjnej A w B. od [...] do [...] gdyż niezaliczenie go skutkuje brakiem wymaganego dla nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego 15-letniego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych, przy 30-letnim okresie zatrudnienia (nie budzi zastrzeżeń fakt, iż skarżący nie wykazał 35-letniego zatrudnienia). W ocenie składu Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę stanowisko organów obu instancji zajęte w tej materii jest błędne. Brak jest bowiem jakichkolwiek racjonalnych powodów dla nieuwzględnienia wspomnianego okresu wykonywania przez skarżącego pracy spawacza wymienionej w załączniku do cytowanego rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. do okresu pracy w warunkach szczególnych z uwagi na status zakładu pracy, w jakim była ona wykonywana. Nie istnieje prawna podstawa do różnicowania charakteru pracy z uwagi na charakter zakładu pracy – formę jego organizacji. W przekonaniu Sądu wykonywanie wymienionych w przywołanym wykazie prac daje podstawę do zaliczenia tego okresu, jako okresu pracy w szczególnych warunkach, do okresu pracy wymaganego przy nabywaniu przedmiotowego świadczenia bez względu na prawną formę działania pracodawcy. Przepisy prawa materialnego właściwe w tym zakresie kładą nacisk na rodzaj pracy nie zaś zakład, w jakim była ona świadczona. Co prawda treść §1 cytowanego rozporządzenia wykonawczego mogła nasuwać pewne wątpliwości w tej kwestii, wszak należy je usunąć w drodze wykładni prawa oraz analizy dokonanej na gruncie zasad tworzenia prawa. Oto w przepisach ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz.267), w jakiej znalazło się upoważnienie do wydania tegoż rozporządzenia, w tym przede wszystkim w przepisach delegacyjnych, brak jest podstawy do wysnuwania wniosku o woli ustawodawcy zróżnicowania sytuacji prawnej pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnym w zależności od tego, w jakim zakładzie pracy była ona świadczona. Nadto opowiedzenie się za taką dyferencjacją wprowadzałoby nieuzasadnioną dyskryminację pracowników zatrudnionych w zakładach określonych przez organ jako prywatnych oraz naruszałoby konstytucyjną zasadę równości. Nie bez znaczenia dla oceny omawianej regulacji jest też data wydania rozporządzenia, w której inne istniały odmienne niż obecnie warunki funkcjonowania podmiotów gospodarczych. W powyższej materii wypowiedział się już jednoznacznie Sąd Najwyższy (p. wyrok z dnia 15 listopada 2000 r., sygn. akt II UKN 39/00, OSNAPiUS 2002 r., nr 11, poz.272 oraz uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 13 lutego 2002 r., sygn. akt III ZP 30/01, OSNP 2002 r., nr 10, poz.243), sądy powszechne (p. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 października 2002 r., sygn. akt III AUa 2490/01, Prawo Pracy 2003 r., nr 11, poz.42), oraz Naczelny Sąd Administracyjny, który w Ośrodku Zamiejscowym w Katowicach zajmował jednolite i utrwalone stanowisko. Nie ma przeto potrzeby szczegółowego przytaczania owej argumentacji. Obecny skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w pełni podziela zaprezentowane w uzasadnieniach tych orzeczeń wywody i poglądy. W konsekwencji których oczywistym być powinno, iż przyjęcie jakoby zatrudnienie skarżącego w charakterze spawacza (wynikające z treści dokumentu – świadectwa pracy) w spółce akcyjnej A , nie było zatrudnieniem w warunkach szczególnych, jest wadliwe. Przy czym niezależnie od argumentów dotyczących samej zasady, za chybione uznać należy bezkrytyczne, bo nie poparte żadnym dowodem, przekonanie organów, jakoby spółka ta nie była następcą prawnym [...] Przedsiębiorstwa A , które było przedsiębiorstwem państwowym. W całokształcie okoliczności sprawy nie można bowiem wykluczyć, iż dokonano prywatyzacji tegoż zakładu poprzez stworzenie akcjonariatu pracowniczego, będącego jednym ze sposobów prywatyzacji. A takie przekształcenie rodzi przecież następstwo prawne, szczególnie w rozumieniu przywołanych przepisów wykonawczych. W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja nie mogła się ostać. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego poczyni ustalenia faktyczne w naprowadzonych kierunkach w zakresie przesłanek prowadzących do nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego, w oparciu o które wyda właściwej treści rozstrzygnięcie. W razie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji konieczne stanie się również rozstrzygnięcie o bycie decyzji Starosty Ż. z dnia [...] orzekającej o prawie do tego świadczenia, lecz z innej przyczyny. Co mając na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art.145 §1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. O kosztach postępowania nie orzeczono z powodu braku wniosku w tym zakresie, zaś z uwagi na charakter uchylonej decyzji pominięto rozstrzygnięcie w trybie art.152 tej powyższej ustawy.