II FSK 771/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędziowie NSA Grzegorz Borkowski, Andrzej Grzelak, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Anny M., Lidii Z., Krzysztofa Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 maja 2004 r. sygn. akt SA/Rz 587/02 w sprawie ze skargi Anny M., Lidii Z., Krzysztofa Ś. na decyzję Izby Skarbowej w R. z dnia 15 lutego 2002 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w opłacie skarbowej 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. 1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 maja 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę Zbigniewa Ś., Anny M., Lidii Z. i Krzysztofa Ś. na decyzję Izby Skarbowej w R. z dnia 15 lutego 2002 r. w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w opłacie skarbowej. 2. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, iż istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, czy od umowy sprzedaży zabudowanej nieruchomości w dniu 2 czerwca 1998 r. pomiędzy skarżącymi a Okręgową Izbą Lekarską w R. jako nabywcą istnieje po stronie nabywcy obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej, a w konsekwencji, czy w sprawie, gdy płatnik pobrał podatek, zaistniała nadpłata. 3. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, iż powyższa kwestia była przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 7 czerwca 2001 r. SA/Rz 1943/00 uchylając rozstrzygnięcie Izby Skarbowej w R. stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania przepisu art. 13 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej w zw. z art. 14 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Sąd ten stwierdził, iż podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że w myśl art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, organy podatkowe związane były oceną prawną zawartą w uzasadnieniu powyższego wyroku, zaś w aktualnym postępowaniu w myśl art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd także jest związany powyższą oceną oprawną. 4. W ocenie Sądu, organ podatkowy odwoławczy prawidłowo przyjął, iż Okręgowa Izba Lekarska spełnia warunki do zwolnienia od opłaty skarbowej na podstawie par. 62 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie opłaty skarbowej, bowiem cele statutowe O.I.L. odpowiadają celom wskazanym w tym przepisie w szczególności w zakresie ochrony zdrowia. Z rocznego zeznania podatkowego Izby za 1997 r. wynika, że korzystała ona w tym roku z całkowitego zwolnienia od podatku dochodowego /art. 17 ust. 1, pkt 13 ustawy o p.d.o.p./. Również poza sporem pozostaje fakt, że zakupiony przez Izbę Lekarską budynek był jej siedzibą także przed dokonaniem transakcji kupna, oraz że Izba nie prowadziła tam własnej działalności gospodarczej. 5. Sąd stwierdził, iż przedstawione fakty świadczą, że uiszczona przez Okręgową Izbę Lekarską opłata skarbowa stanowi nadpłatę w rozumieniu art. 72 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 par. 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. 6. W skardze kasacyjnej Anna M., Lidia Z. i Krzysztof Ś. zaskarżając wyrok w całości zarzucili Sądowi pierwszej instancji: A/ nieważność postępowania wskutek wypełnienia przesłanek z: - art. 183 par. 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - brak zdolności sądowej skarżącego Zbigniewa Ś., który zmarł 9 września 2002 r., - art. 183 par. 2 pkt 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - pozbawienie spadkobierców Zbigniewa Ś. możności obrony ich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, - art. 183 par. 2 pkt 4 in principio oraz arg. ad art. 185 par. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - w rozpoznawaniu sprawy brał udział sędzia, który orzekał w poprzednim postępowaniu sądowoadministracyjnym w niniejszej sprawie /sprawa zakończona wyrokiem z dnia 7 czerwca 2001 r. /SA/Rz 1943/00/, wskutek czego skład orzekający był sprzeczny ze stosowanym na zasadzie analogii przepisem art. 185 par. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, B/ naruszenie przez niewłaściwe zastosowanie następujących przepisów prawa materialnego, a mianowicie: - art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a", art. 4 ust. 3 oraz art. 5 pkt 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej oraz art. 59 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej - poprzez uznanie istnienia nadpłaty w kwocie 24.981,10 zł w sytuacji, gdy zobowiązanie do uiszczenia opłaty skarbowej od umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 2 czerwca 1998 r. w rzeczywistości powstało w kwocie 12.490,50 zł i poprzez pobranie stosownej kwoty przez płatnika wygasło - stąd żco do części wpłaconej kwoty w wysokości 12.490,50 zł o nadpłacie nie może być mowy z uwagi na należność świadczenia, - art. 72 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej - poprzez uznanie istnienia nadpłaty na kwotę 24.981,10 zł w sytuacji, gdy powstało zobowiązanie na kwotę 12.490,50 zł, które zostało przez Okręgową Izbę Lekarską w R. spełnione na podstawie zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym, którego treścią było zwolnienie skarżących od obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej od umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 2 czerwca 1998 r., skutkiem czego należne zobowiązanie w opłacie skarbowej zostało spełnione. O nadpłacie można bowiem mówić w odniesieniu wyłącznie do sytuacji braku własnego zobowiązania przy spełnieniu jednoczesnej przesłanki braku innej podstawy prawnej do dobrowolnego spełnienia świadczenia - w niniejszej sprawie podstawa taka powstała na mocy postanowień umowy o charakterze cywilnoprawnym /umowa o zwolnienie z zobowiązania/. C/ naruszenia poprzez błędną wykładnię następującego przepisu prawa materialnego: - art. 353[1] Kodeksu cywilnego - poprzez uznanie, iż swoboda zawierania umów nie dotyczy możności umownego zobowiązania do zwolnienia z długu publicznego, - art. 392 Kodeksu cywilnego - poprzez uznanie, iż przepis ten nie obejmuje zwolnienia z zobowiązań cywilnoprawnych wierzyciela umowy o zwolnienie z długu. D/ alternatywnie do przesłanki nieważności wymienionej w pkt A naruszenie następujących przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 183 par. 2 pkt 4 in principio oraz arg. ad art. 185 par. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - w ponownym rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia, który orzekał w poprzednim postępowaniu sądowoadministracyjnym w niniejszej sprawie /sprawa zakończona wyrokiem z dnia 7 czerwca 2001 r. /SA/Rz 1943/00/, co w sposób oczywisty /ponowne rozstrzyganie tej samej sprawy/ mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 7. Powołując się na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 8. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając zarzuty przedstawione w skardze kasacyjnej w pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzut najdalej idący, a mianowicie zarzucający Sądowi nieważność postępowania. Autor skargi kasacyjnej zarzuca Sądowi, iż rozpoznał w dniu 7 maja 2004 r. sprawę, w której stroną był Zbigniew Ś. zmarły w dniu 9 września 2002 r. pozbawiając tym samym spadkobierców Zbigniewa Ś. możliwości obrony swoich praw przed Sądem. 10. W myśl art. 124 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. w razie śmierci strony Sąd zawiesza postępowanie z urzędu. Niewypełnienie tego obowiązku, mimo istnienia podstaw zawieszenia może spowodować nieważność postępowania /art. 183 par. 2 pkt 2 i 5 p.p.s.a./. Faktem jest, iż Sąd pierwszej instancji uzyskał wiadomość o śmierci Zbigniewa Ś. jak również Krzysztofa Ś. z treści skargi kasacyjnej i postanowieniem z dnia 21 lipca 2004 r. zawiesił postępowanie na podstawie art. 124 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. Jednakże bezspornym jest fakt, że w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji strona nie brała udziału. 11. Bez wątpienia strona z chwilą śmierci utraciła zdolność sądową. Wobec tego prowadzenie merytorycznego postępowania sądowego w stosunku do zmarłej osoby, bez udziału jej następców prawnych dotknięte jest wadą nieważności, o której mowa w art. 183 par. 2 pkt 2 i 5 p.p.s.a. 12. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 183 par. 2 pkt 4 p.p.s.a. należy wyjaśnić, iż nieważność postępowania zachodzi jeżeli: 1/ skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo 2/ jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy ma miejsce w sprawach gdy: 1/ jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa i obowiązku, 2/ w sprawach swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3/ osób związanych z nim z tytułu przysposobienia opieki lub kontroli, 4/ w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5/ w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6/ w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator, 7/ w których brał udział w rozstrzygnięciu sprawy w organach administracji publicznej /art. 18 par. 1 p.p.s.a./. W rozpoznawanej sprawie żaden z wymienionych przypadków nie miał miejsca. Wobec tego powyższy zarzut należało uznać z bezzasadny. Wobec stwierdzenia, iż zaskarżony wyrok dotknięty jest nieważnością postępowania rozpatrywanie pozostałych zarzutów natury merytorycznej jest bezprzedmiotowe. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 par. 1 p.p.s.a orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 207 par. 2 cyt. ustawy.