II SA/Lu 1311/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (spr.), Asesor WSA Małgorzata Fita, Protokolant Przemysław Gumieniak, po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi A. A.-D. na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2003r., nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza . Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 73 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. nr 36 poz. 180 późn. zm.) oraz ustawą z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. nr 90 poz. 999), po rozpatrzeniu odwołania A. A. – D. od decyzji zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...], dotyczącej wpisania aktu urodzenia syna M. R. urodzonego w L. – Kanada ; utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda wskazał, że A. A. – D. zwróciła się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o wpisanie do księgi bieżącej aktu urodzenia syna M. R. D., urodzonego [...] stycznia 2000 r. w miejscowości L. w Kanadzie. Organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego orzekając o wpisaniu aktu (wpisując imię M. w wersji polskojęzycznej –M.). Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania. Powołał się na przepisy wymienione w osnowie decyzji a nadto na § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (dz. U. nr 136, poz. 884) oraz na zalecenia Komitetu Językoznawstwa PAN, dotyczące nadawania imion w postaci przyswojonej przez język polski. Od powyższej decyzji w dniu A. A. – D. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ze skargi wynika, że skarżąca kwestionuje prawidłowość decyzji organów administracyjnych obu instancji w zakresie polskiej transkrypcji imienia M. (wpisane jako M.) i wnosi o ich uchylenie. Skarżąca uzasadnia swoje stanowisko tym, że od 10 lat mieszka w Kanadzie i dysponuje kanadyjskim aktem urodzenia (przetłumaczonym przez tłumacza przysięgłego) swojego syna M. urodzonego w Kanadzie. Skarżąca podnosi, że niedopuszczalne jest stosowanie ustawy o języku polskim, która weszła w życie 21 maja 2002 r. do przeszłych stanów faktycznych, uznając to za złamanie zasady nieretroakcji. Swoją determinację w sprawie skarżąca tłumaczy koniecznością wyrobienia dziecku polskiego paszportu, do czego potrzebny jest jej wpis urodzenia dziecka do akt USC i posłużenie się odpisem skróconym aktu urodzenia. Wpisanie do paszportu imion wg polskiej transkrypcji spowoduje kłopoty z uzyskaniem wizy, wobec rozbieżności między kanadyjskim aktem urodzenia syna a wpisem do polskiego paszportu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Ustawa z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180 ze zm.), zwana dalej A.S.C. reguluje sprawy związane z rejestracją urodzeń, małżeństw oraz zgonów, a także sprawy dotyczące innych zdarzeń, które mają wpływ na stan cywilny osób (art. 1). Czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego dokonuje się w formie: 1/ aktu stanu cywilnego, 2/ decyzji, 3/ postanowień w sprawach określonych w art. 24,25 i 89, chyba , że z przepisów ustawy wynika inna forma załatwienia sprawy (art. 7 ust. 1 A.S.C.) Przepisy A.S.C. wyraźnie rozróżniają pojęcie "sporządzania" aktów stanu cywilnego: urodzenia, małżeństwa, zgonu (rozdział 5 – rozdział 7) od pojęcia "rejestracji stanu cywilnego" (rozdział 8). W rozdziale 8 A.S.C. zmieszono ar. 73 ust.1 w brzmieniu: "Akt stanu cywilnego sporządzony za granicą może być wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu". Przepisy A.S.C. nie definiują pojęć "sporządzanie aktów stanu cywilnego" oraz "wpisania aktu stanu cywilnego". Skoro tak, to należy odwołać się do wykładni językowej tych pojęć. Pojęcie "sporządzić" oznacza: - "wykonywać coś, robić coś, np. przygotowywać pisma, wykazy, listy itp." (Słownik języka polskiego pod redakcją M. Szymczaka – PWN, W-wa 1981 r. str. 298), - "(...) dziś żywe w odniesieniu do różnego rodzaju dokumentów, wykazów, list) " wykonywać, robić cos": Sporządzała listę. Sporządzili u rejenta umowę. Sporządzał wykaz:. Pojęcie "wpisać" oznacza natomiast: - "Napisać wewnątrz jakiegoś tekstu; umieścić tekst, notatkę itp. (...). Wpisać uchwałę do księgi", - " Wciągnąć coś, kogoś do rejestru, umieścić w wykazie" (por. Słownik języka polskiego pod redakcją M. Szymczaka – PWN, W-wa 1981 r. str. 755); - "Wpisać wiersz do sztambucha, zadanie do zeszytu, zeznanie do protokołu (...)" Z powyższego zestawienia wynika, że pojęcia te różnią się od siebie. O ile "sporządzenie" oznacza kreatywną , twórczą działalność wykonawcy, o tyle czynność "wpisu" jest bierna, odtwórcza, związana z umiejscowieniem jakiejś już istniejącej treści. Rozróżnienie to znalazło bezpośredni wyraża w art. 13 A.S.C., w którym mowa o "wpisaniu" treści aktu stanu cywilnego "sporządzonego" za granicą, do polskich ksiąg stanu cywilnego oraz w powołanym wcześniej – art. 73 ust. 1 A.S.C. W przedmiotowej sprawie "sporządzenie" aktu urodzenia "M. R. D." zostało dokonane przez właściwy kanadyjski urząd stanu cywilnego. W świetle art. 73 ust. 1 A.S.C. kierownik (zastępca) urzędu stanu cywilnego, powinien zatem dokonać transkrypcji imienia "M", w jej oryginalnej pisowni (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2003 r. , sygn. V CK 6/2002 – Biuletyn Sądu Najwyższego 2004/1). Zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu w/w postanowienia, że art. 13 A.S.C. czyni dystynkcję między "wpisaniem" (czyli transkrypcją) aktu sporządzonego za granicą, a "zarejestrowaniem" zdarzeń, które nastąpiły za granicą. Znaczenie ma również to, że zagraniczne akty stanu cywilnego, bez potrzeby ich transkrybowania, jako dokumenty urzędowe posiadają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi. Inne stanowisko doprowadziłoby do istnienia dwóch aktów stanu cywilnego, dotyczących tego samego zdarzenia, ale mających różną treść. Skoro zatem transkrypcja przedmiotowego aktu urodzenia, nie jest rejestracją zdarzenia urodzenia dziecka, lecz odzwierciedleniem zapisów tego aktu w polskiej księdze stanu cywilnego, transkrypcja powinna co do zasady odpowiadać treści zagranicznego aktu urodzenia. Nietrafny jest zatem pogląd prezentowany przez organy obu instancji, jakoby transkrypcja imienia "M" do polskich akt stanu cywilnego była niezgodna z prawem. Organy powołują się przy tym na trzy argumenty: 1/ wzgląd na ustawę z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. nr 90 poz. 999 z późn. zm.) – bez bliższego uzasadnienia 2/ zalecenie Rady Języka Polskiego Komitetu Językoznawstwa PAN. 3/wymóg § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów zaświadczeń i protokołów. Stanowisko organów decyzyjnych nie jest trafne. Ad.1 Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o języku polskim - Podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Przepis ten stosuje się odpowiednio do oświadczeń składanych organom jednostek samorządu terytorialnego i podległych im instytucji w zakresie, w jakim wykonują zadania publiczne. Zgodnie jednak z art. 11 cyt. ustawy - przepis art. 5 (m. in.) nie dotyczy nazw własnych. Imię zaś jest nazwą własną (co przesądza chociażby o pisowni imion z dużej litery). Ad.2 Zalecenia Rady Języka Polskiego Komitetu Językoznawstwa PAN nie są w żadnym rozumieniu aktem normatywnym. Stanowią jedynie szczególną formę opinii biegłego, a zatem nie mogą stanowić prawnej podstawy rozstrzygnięcia (por. art. 87 i następne Konstytucji). Ad.3 Kwestia stosowania w/w rozporządzenia z dnia 26 października 1998r. wymaga dodatkowych uwag, dotyczących zakresu jego stosowania, zgodnie z upoważnieniem przewidzianym w art. 27 ust. 1 pkt 1 A.S.C.. Jak wynika z delegacji: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji określa, w drodze rozporządzenia (m. in.) szczegółowe zasady sporządzania aktów stanu cywilnego. Delegacja powierza zatem wyłącznie regulację w zakresie "sporządzania" aktu, a nie dotyczącym innych czynności. Skoro zatem ustawodawca w art. 27 ust. 1 pkt 1 A.S.C. udziela delegacji właściwemu ministrowi jedynie w zakresie ustalenia zasad "sporządzania" aktów stanu cywilnego, to nie można wywodzić, ze delegacja dotyczy również zasad "wpisywania" sporządzonych już aktów. Wobec powyższej konstatacji, cyt. rozporządzenie (w tym § 2 ust. 2, na który powołują się organy administracji) nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia w sprawie transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia do polskich akt stanu cywilnego. Niezależnie od powyższych rozważań podnieść należy, że zgodnie z art. 8 Konwencji o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r. ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 września 1991 r. (Dz. U. Nr 120, poz. 526) - Państwa-Strony podejmują działania mające na celu poszanowanie prawa dziecka do zachowania jego tożsamości, w tym obywatelstwa, nazwiska, stosunków rodzinnych, zgodnych z prawem, z wyłączeniem bezprawnych ingerencji. Jak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka (decyzja z dnia 11 maja 1999 r. Wielgosz v. Polska - Podstawowym celem art. 8 Konwencji jest ochrona jednostki przed arbitralnymi posunięciami władz publicznych. W rozumieniu art. 8 ust. 2 Konwencji pojęcie konieczności nakazuje, by ingerencja Państwa odpowiadała znaczącej potrzebie społecznej, a w szczególności, by była proporcjonalna do usprawiedliwiającego ją celu. Ingerencja władz w sferę tak silnie chronioną, w oparciu o bliżej niesprecyzowane argumenty dotyczące ochrony porządku społecznego, nie może być tolerowana. Nie sposób również bezkrytycznie przyjąć odmiennego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 1986 r. ( SA/Wr 880/85, OSP 1988/1/22), zgodnie z którym "Domaganie się zapisania w akcie urodzenia dziecka nadanego mu imienia w pisowni obcej jest sprzeczne z zasadą, że językiem państwowym, w którym sporządza się w Polsce akty urzędowe i prowadzi rejestry, jest język polski". (zob. też częściowo krytyczną glosę Henryka Doleckiego, op. cit. s. 43). Nie można dziś nie dostrzegać wzmożonej integracji politycznej, społecznej i gospodarczej państw, kultur, ogromnego rozwoju kontaktów międzynarodowych, przemieszczania się obywateli różnych narodowości, co pociąga za sobą również wielość zdarzeń rejestrowanych w aktach stanu cywilnego. Trudno zatem opierać się na argumentacji wskazującej, że transkrypcja inna niż odpowiadająca zasobom polskiej ortografii jest sprzeczna z wprowadzaniem określonego porządku społecznego we współczesnym świecie. Takie dążenia administracji państwowej nie znajdują podstaw w prawie, oderwane są całkowicie od realiów życia współczesnego społeczeństwa oraz podrywają zaufanie do działania organów państwowych, jako przejaw ingerowania w sferę swobód jednostki. Nie należy przy tym zapominać, że osoba najbardziej zainteresowana brzmieniem swojego imienia – syn skarżącej, przebywa w Kanadzie, gdzie jest centrum życiowe jego rodziców, a zatem i jego. Transkrybowanie polskiego imienia, które będzie uwidocznione np. w paszporcie zainteresowanego przebywającego na stałe w Kanadzie, nie jest niczym uzasadnione. Gdyby natomiast imię takie stało się kłopotliwe po powrocie do kraju, nic nie stoi na przeszkodzie, aby w trybie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz.U. z 1963 r. Nr 59, poz. 328 ze zm.) starosta ustalił na wniosek strony pisownię lub brzmienie imienia, bądź dostosował pisownię imion do zasad pisowni polskiej zgodnie z fonetycznym brzmieniem. Zainteresowany będzie mógł również skorzystać z możliwości przewidzianej w art. 2 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 7 tejże ustawy, zgodnie z którą można zmienić imię, gdy jest to uzasadnione ważnymi względami, w szczególności gdy wnioskodawca nosi imię o brzmieniu niepolskim. Skoro decyzje organów obu instancji zapadły z naruszeniem prawa materialnego (art. 73 ust. 1 A.S.C.) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, przeto podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270).