II SA/Ka 715/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski Sędziowie: NSA Włodzimierz Kubik asesor WSA Iwona Bogucka (spr.) Protokolant: ref. stażysta Aleksandra Żmudzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2004 r. sprawy ze skargi Z.K., H.K., J.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę; Jak wynika z akt sprawy, na podstawie aktu notarialnego z dnia [...], rep. A, nr [...], zawartego w Biurze Notarialnym w K., małżonkowie S.K. i H.K. nabyli w drodze darowizny od G.K. działki o numerach [...], [...], [...],[...], położone przy ul. [...] i [...] w K. Aktem notarialnym z dnia [...], rep. A, nr [...], na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, działki oznaczone numerami [...], [...], [...], [...] i [...] zostały zbyte przez małżonków S.K. i H.K. na rzecz Skarbu Państwa na potrzeby budowy osiedla mieszkaniowego K.-P., za kwotę [...] zł. Wnioskiem z dnia [...] Z.K., J.K. i H.K. zwrócili się o zwrot nieruchomości o numerach [...], [...],[...],[...] i [...], wpisanych do księgi wieczystej nr [...], o łącznej powierzchni [...] m2, położonych w K. przy ul. [...] i [...]. Postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...], sygn. akt [...] stwierdzono, że spadkobiercami po zmarłym S.K. są jego synowie J.K. i Z.K. oraz żona H.K. W trakcie postępowania administracyjnego ustalono aktualne numery geodezyjne przedmiotowych działek, stwierdzając iż działka nr [...] została podzielona na działki nr [...], a następnie działka [...] uległa podziałowi na działki [...], zaś działka [...] podziałowi na działki [...] i [...]. Działka [...] została podzielona na działki [...] i [...], zaś działka [...] na działki [...]. Sporządzono również wypis z księgi wieczystej nr [...] dla nieruchomości obejmujących działki [...] oraz z księgi wieczystej nr [...] dla nieruchomości obejmującej działki nr [...]. Jak wynika z odpisu księgi wieczystej Kw nr [...] Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych w K., działki [...] stanowią drogę, której właścicielem jest Gmina K. na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...], co zostało ujawnione w księdze [...]. Z odpisu z księgi wieczystej Kw nr [...] Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych w K. wynika natomiast, że działki w niej wymienione, należące do Miasta K., na podstawie umowy z dnia [...] zostały oddane w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej A, a prawo to zostało ujawnione w księdze [...]. Z przeprowadzonych oględzin działek w dniu [...] został sporządzony protokół, w którym opisano stan zagospodarowania nieruchomości. Wynika z niego, iż działka [...] zajęta jest pod drogę, ul. [...], działka [...] pod parking samochodowy dla mieszkańców bloku, [...] stanowi teren niezagospodarowany i część ulicy, [...] zajęte są budynkiem mieszkalnym Spółdzielni, trawnikiem i chodnikiem, [...] i część [...] oraz działka [...] zajęte są częściowo pod drogę osiedlową, a działka [...] również pod chodnik. W dniu [...] wnioskodawcy sprecyzowali swe żądanie, poprzez wniesienie o wydanie działki zamiennej. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta K. umorzył postępowanie w sprawie przyznania nieruchomości zamiennej jako bezprzedmiotowe, stwierdzając, iż w obowiązującym stanie prawnym nie przysługuje żądanie nieruchomości zamiennej. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] uchylił to rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, stwierdzając, iż wnioskodawcy wrócili w odwołaniu do poprzedniego żądania zwrotu nieruchomości, a wady formalne wydanej decyzji uzasadniają jej uchylenie. Organ I instancji przeprowadził ponowne oględziny przedmiotowych nieruchomości oraz rozprawę administracyjną w dniu [...] z udziałem Spółdzielni Mieszkaniowej A, której przedstawiciel nie wyraził zgody na zaproponowane przez wnioskodawców rozwiązanie prawa użytkowania wieczystego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta K. orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], oznaczonej jako działki o nr [...] oraz odmówił zwrotu nieruchomości położnej w K. przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że działki objęte Kw [...] o nr [...] są własnością Miasta K. w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej A. Wpisu prawa użytkowania wieczystego dokonano w księdze wieczystej [...], co spełnia przesłankę art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., nr 46, poz. 543, ze zm.). Natomiast w odniesieniu do działek o numerach [...] organ stwierdził, że wobec zajęcia ich pod drogę, zostały one wykorzystane na cel określony w wywłaszczeniu, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, wobec czego żądanie zwrotu nie jest uzasadnione. W złożonym odwołaniu od decyzji zwrócono się o przeprowadzenie wygaśnięcia użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz Spółdzielni A oraz zanegowano, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. W tej ostatniej kwestii argumentowano, że sprzedaż przez Spółdzielnię mieszkań jako własnościowych stanowi zaprzeczenie idei spółdzielczości i wygaśnięcie założeń spółdzielczości skutkuje wygaśnięciem pozostałych praw. Odwołanie nie zostało podpisane przez pełnomocnika stron. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Jako podstawa prawna podane zostały przepisy art. 136 i 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., nr 46, poz. 543, ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko faktyczne i prawne, przyjęte przez Prezydenta Miasta K., co do możliwości zwrotu działek objętych postępowaniem. W skardze do Sądu na decyzję organu odwoławczego skarżący zwrócili się o jej uchylenie i rozpoznanie wniosku o zwrot nieruchomości, z uwzględnieniem podniesionych argumentów. W szczególności skarżący wskazali, że wywłaszczenie nie zostało w ich ocenie dokonane na cele publiczne i nie za słusznym odszkodowaniem, a prawo użytkowania wieczystego, skoro stoi na przeszkodzie zaspokojeniu ich żądania zwrotu nieruchomości, winno zostać rozwiązane. W piśmie procesowym z dnia [...] skarżący zwrócili się o wydanie wyroku przyznającego im prawo własności działek nr [...], zgodnie z art. 21 ust. 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji oraz art. 222 § 1, 223 § 1 i 363 § 1 k.c. oraz o wypłacenie odszkodowania za zajęcie pod drogi działek nr [...]. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego "wygaszenia" prawa użytkowania wieczystego Spółdzielni, Wojewoda wskazał, że organy właściwe do zwrotu nieruchomości nie są uprawnione do oceny umowy cywilnej zawartej między innymi podmiotami i nie mogą również podjąć działań określonych w art. 240 k.c. Umowę o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste zawierała gmina K. i tylko ona może być adresatem zarzutów dotyczących tej umowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 135, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują kontrolę działań administracji pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja dotycząca żądania zwrotu nieruchomości przekazanych na własność Skarbu Państwa. Z tego względu przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była kwestia legalności zaskarżonej decyzji, nie mogły zaś zostać merytorycznie rozpoznane wnioski skarżących, dotyczące zasądzenia odszkodowania czy też wydania przez Sąd orzeczenia w przedmiocie zwrotu przedmiotowych nieruchomości. Zgodnie z art. 216 ustawy z dnia o 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.), przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy, dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, mają odpowiednie zastosowanie również do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 10 ze zm.). Przesłanki zwrotu nieruchomości zostały uregulowane w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który w ust. 3 przewiduje, iż zwrotu nieruchomości może żądać również poprzedni właściciel lub jego następca prawny, jeżeli nieruchomość stała się zbędna na cel określony w akcie wywłaszczenia. Jednocześnie art. 229 tej ustawy stanowi, że roszczenie dotyczące zwrotu nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przed 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Art. 229 cytowanej ustawy dopuszcza wyjątek, uniemożliwiający dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, gdy trwale rozporządzono przedmiotem wywłaszczenia na rzecz osoby trzeciej i osoba nabywcy została ujawniona w księdze wieczystej. W rozpoznawanej sprawie zostało stwierdzone w trakcie postępowania dowodowego, że działki wpisane do księgi wieczystej Kw nr [...], stanowiące własność Miasta K., zostały oddane w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej A, a wpis dotyczący tego prawa został ujawniony w księdze dnia [...]. Okoliczność ta stanowi spełnienie przesłanek wskazanych w art. 229 cytowanej ustawy, co stanowi o braku możliwości skutecznego ubiegania się o zwrot uprzednio wywłaszczonych działek. Należy nadto wskazać, że wbrew stanowisku skarżących, zarówno Sąd jak i organy administracji nie są uprawnione do dokonania w trybie administracyjnym "wygaszenie" prawa przysługującego Spółdzielni, zaś dysponująca tym prawem Spółdzielnia nie deklarowała w trakcie postępowania woli rozwiązania umowy użytkowania wieczystego. Za prawidłowe należy zatem uznać rozstrzygnięcia organów administracji, w których z powołaniem na art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, umorzono postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości, co do których żądanie to nie przysługuje, ze względu na okoliczności wskazane w hipotezie cytowanej normy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2000 r., sygn. akt I SA 1539/99, nie publ.). Odnośnie pozostałych działek o numerach [...], objętych wnioskiem skarżących dotyczącym zwrotu, zostało ustalone, iż stanowią one własność Gminy K. i są wykorzystywane jako droga – część ul. [...] oraz teren w jej pasie drogowym. Ulica ta przebiega wzdłuż osiedla, w bezpośrednim sąsiedztwie bloków mieszkalnych, m. in. zbudowanych na działkach nr [...], również objętych wnioskiem o zwrot. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przesłanka zbędności nieruchomości na cele określone w akcie wywłaszczenia zachodzi, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu, lub utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel nie został zrealizowany. Celem, na jaki dokonano przeniesienia własności działek na rzecz Skarbu Państwa była budowa osiedla mieszkaniowego K. – P. Osiedle to zostało zbudowane, a zatem cel określony w akcie wywłaszczenia został zrealizowany. W ocenie Sądu przeznaczenie części wywłaszczonych działek na potrzeby drogi publicznej, służącej również obsłudze komunikacyjnej osiedla i bezpośrednio do niego przylegającej, jest związane z realizacją infrastruktury osiedla i wykazuje związek ze zrealizowanym celem wywłaszczenia. Wobec powyższego Sąd uznał, iż prawidłowo został przez organy administracji oceniony istniejący w sprawie stan faktyczny, jako nie spełniający przesłanki z art. 136 ust. 3 ustawy. Konkluzji tej nie niweczy argumentacja skarżących, odwołująca się do braku zrealizowania celu wywłaszczenia poprzez sprzeniewierzenie się przez Spółdzielnię idei "spółdzielczości" mieszkaniowej i prowadzenie działalności na zasadach komercyjnych. Zasady i sposoby prowadzenia działalności statutowej przez Spółdzielnię nie mają bowiem wpływu na ocenę stanu zrealizowania celu wywłaszczenia i ustalenia ewentualnej zbędności nieruchomości dla tego celu. Za pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy należy uznać również argumenty skarżących, sprowadzające się do kwestionowania publicznego charakteru celu wywłaszczenia. Przedmiotem postępowania nie była bowiem kontrola decyzji w przedmiocie wywłaszczenia, dla której kwestia określenia celu wywłaszczenia ma istotne znaczenie, lecz kontrola decyzji dotyczącej żądania zwrotu nieruchomości, gdzie przesłanki samego wywłaszczenia nie wpływają na rozstrzygnięcie. Z analogicznych względów nie mogły wywrzeć skutku zarzuty skarżących, dotyczące nieekwiwalentności wypłaconego odszkodowania za przekazaną na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, albowiem zasada pełnego odszkodowania za nieruchomość odnosi się do aktu odjęcia własności, w sprawie zaś nie chodziło o zadośćuczynienie finansowe za odjęcie własności, lecz o zwrot nieruchomości wywłaszczonych a przedmiotem kontroli nie było rozstrzygnięcie o wywłaszczeniu. Niewątpliwym uchybieniem z zakresu przepisów prawa procesowego ze strony organu odwoławczego, było rozpoznanie odwołanie nie podpisanego w należyty sposób przez skarżącego. Odwołanie podpisane w sposób maszynowy, winno być podpisane przez wnoszącego odręcznie. Wobec stwierdzenia braku w tym zakresie, organ winien był wnoszącego wezwać do jego usunięcia. W tej kwestii Sąd uznał jednak, że stwierdzone uchybienie prawu procesowemu nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Mając na uwadze przedstawione argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.