III SA/Lu 146/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (spr.), Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Asesor WSA Małgorzata Fita, Protokolant Maria Filipek, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2004 r. przy udziale Prokurator Prokuratury Apelacyjnej B. D. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją nr [...] z dnia [...] wydaną w sprawie K. K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity: Dz. U. z. 1998 r. Nr 90 poz. 575 z późn. zm.) i z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115) - po rozpatrzeniu odwołania z dnia [...] stycznia 2004 r. K. K. od decyzji Nr [...] z dnia [...] znak: [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego o niestwierdzeniu u niego choroby zawodowej "uszkodzenia słuchu" utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z przepisem § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 poz. 294, zmiany: Dz. U. z 1989 r. Nr 61 poz. 364) zwanego dalej rozporządzeniem - "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Z powyższego wynika, że do rozpoznania lub stwierdzenia choroby zawodowej niezbędne jest spełnienie dwu nierozłącznych warunków, a mianowicie: rozpoznana choroba musi być wymieniona w wykazie chorób zawodowych, przyczyną zaś powstania tej choroby muszą być czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy. Spełnienie tylko jednego z tych warunków nie daje podstaw do rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że K. K. zatrudniony był w Fabryce Samochodów Ciężarowych (obecnie Masa Upadłości [...] Sp. z o.o.) w okresie od [...] września 1970 r. do [...] listopada 2001 r. W czasie pracy na stanowiskach, na których był zatrudniony, mógł być narażony na hałas, który przekraczał najwyższe dopuszczalne natężenie. Stanowiska te były bowiem usytuowane w halach wyposażonych w urządzenia wytwarzające w czasie swojej pracy hałas o intensywności przekraczającej NDN. Z orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] maja 2002 r. wydanego przez Poradnię Chorób Zawodowych WOMP, upoważnioną na podstawie przepisu § 7 ust. 1 i 4 ww. rozporządzenia, do orzekania w sprawie chorób zawodowych wynika jednak, że u K. K. choroby zawodowej "uszkodzenia słuchu" nie rozpoznano. Choroby zawodowej u K. K. nie rozpoznał również Instytut Medycyny Pracy, do którego w/w był skierowany na ponowne badanie, na swój wniosek zgodnie z przepisem § 9 ust. 1 ww. rozporządzenia. Instytut w wydanym orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] listopada 2003 r. potwierdził brak podstaw do rozpoznania u niego choroby zawodowej "zawodowego uszkodzenia słuchu". W uzasadnieniu swego orzeczenia Instytut wyjaśnił, że obserwowane zmiany w narządzie słuchu nie przedstawiają klinicznych cech uszkodzenia spowodowanego hałasem. Prowadzone kompleksowe badania audiologiczne wykazały bowiem występowanie u K. K. jednostronnego ubytku słuchu, podczas gdy hałas powoduje symetryczne po prawej i lewej stronie podobne zmiany w narządzie słuchu. Na powyższą decyzję K. K. w dniu [...] lutego 2004 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając ogólnie nierzetelność postępowania. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie . W uzasadnieniu podał, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarskie nr [...] wydane w dniu [...] maja 2002 r. przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy, w którym po badaniach wykonanych na podstawie skierowania, (anamneza, komisyjne badanie laryngologiczne, badania pomocnicze - zdjęcia wyrostków sutkowatych, audiometria progowa, badania impedancyjne), kserokopii dokumentacji lekarskich z Poradni Laryngologicznej Ośrodka Medycznego DMP oraz protokołu postępowania wyjaśniającego, stwierdzono słuch odpowiedni do wieku, choroby zawodowej nie rozpoznaje się. W aktach sprawy znajduje się również orzeczenie lekarskie sporządzone w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...] listopada 2003 r., które wskazuje m. in. ubytek słuchu typu odbiorczego ucha prawego małego stopnia. Uzasadnienie orzeczenia lekarskiego rejestruje fakt, że dochodzenie epidemiologiczne wykazało narażenie na hałas powyżej NDN na stanowiskach pracy, jednak wyrażono pogląd, że zmiany w narządzie słuchu nie przedstawiają klinicznych cech uszkodzenia spowodowanego hałasem. Ubytek słuchu jest bowiem jednostronny, podczas gdy przewlekły uraz akustyczny charakteryzuje się symetrią zmian w narządzie słuchu. Ponadto ubytek słuchu stwierdzono dopiero podczas badań w dniu [...] lipca 2000 r., zaś poprzednie badania (w dniu [...] marca 1999 r.) uszkodzenia nie wykazały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Postępowanie w niniejszej sprawie nie doprowadziło do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego a decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem podlegała uchyleniu. Wskazać należy na wstępie, że regulacja dotycząca chorób zawodowych jest aktualnie unormowana w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132 poz. 1115). Zgodnie z § 11 tegoż rozporządzenia, w dniu 3 września 2002 r. straciło moc rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 i z 1989 r. Nr 61, poz. 364), jednak stosownie do § 10 cyt. rozp. - postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. W aktach sprawy znajduje się zawiadomienie z dnia [...] maja 2002 r. o wszczęciu postępowania w sprawie przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, a więc postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, w rozumieniu § 10 cyt. rozp. było rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie (3 września 2002 r.). Przyjąć zatem należy konieczność respektowania zasady ciągłości stosowania przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych aż do czasu zakończenia postępowania. Zgodnie z § 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.- za choroby zawodowe uważa się: - choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, - jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Tym samym definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w wykazie, a drugi dotyczy określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy, których szczegółowe określenie zawarte jest w § 1 ust. 2 rozporządzenia. Wykaz, stanowiący załącznik do rozporządzenia, wskazuje w poz. 15 uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. Bezsporne jest istnienie u skarżącego ubytku słuchu typu odbiorczego ucha prawego małego stopnia. Wskazać więc należy, że brak jest podstaw prawnych, aby z prawnego pojęcia choroby zawodowej eliminować "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu", ze względu na stopień uszkodzenia słuchu. Niedosłuch odbiorczy stwierdzony u skarżącego winien więc być zakwalifikowany jako "choroba zawodowa" niezależnie od stopnia nasilenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14.03.2002r. III RN 78/01). Podobnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 marca 2001 r. sygn. akt I SA 1389/00, publ. w LEX nr 77664. oraz Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 czerwca 2000 r. sygn. akt III RN 202/99, opubl. w: Wokanda 2000/9/33. Drugą konieczną przesłanką uznania schorzenia za chorobę zawodową jest ustalenie, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Jak podniesiono wyżej, bezsporne jest, że skarżący był w trakcie pracy narażony na hałas powyżej NDN. Z opinii Instytutu Medycyny Pracy wynika jednak, że niesymetryczne uszkodzenie narządów słuchu wyklucza etiologię zawodową uszkodzenia. Z uzasadnienia tej opinii nie wynika jednak, czy opiniujący wziął pod uwagę, że skarżący ze względu na usytuowanie stanowiska pracy, stale był narażony na jednostronny hałas (tak wynika z twierdzeń zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji), a prawdziwość tego twierdzenia nie została zweryfikowana. Oparcie się na stanie faktycznym bez wyjaśnienia tej kwestii podważa zaufanie do orzeczenia lekarskiego. Opinia lekarska nie może być bezkrytycznie przyjmowana przez organy administracji, które muszą sprawdzić, na jakich przesłankach biegły oparł swoją konkluzję i skontrolować prawidłowość rozumowania biegłego. Przywołać należy w tym miejscu utrwalone orzecznictwo sądowe w tym zakresie: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 1998 r. sygn. akt I SA 2074/97, publ. w LEX 45828, zgodnie z którym orzeczenia zakładów służby zdrowia właściwych do rozpoznawania chorób zawodowych są traktowane w postępowaniu w sprawie chorób zawodowych jak opinie biegłych. Muszą być one zatem umotywowane w sposób zrozumiały dla stron, organów orzekających, a także dla Sądu, który nie posiada wiedzy medycznej, a obowiązany jest ocenić, czy wydane na podstawie takich orzeczeń decyzje są zgodne z prawem, oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 1998 r. sygn. akt I SA 1200/98, publ. w LEX 45833, zgodnie z którym organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonywającego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone. Mimo tej wady w zakresie postępowania dowodowego, organy obu instancji uznały stan faktyczny za wyjaśniony w sposób wystarczający do rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy. Wskazać przy tym należy, że w przedmiotowej sprawie organy wydając decyzje negatywne powinny szczególnie dokładnie umotywować swoje rozstrzygnięcia w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1999 r. sygn. akt III RN 110/98 opubl. w Prok. i Pr. 1999/7-8/56. W przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie (por.wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 4 lipca 2001 r. sygn. akt I SA 2244/00, publ. w LEX nr 53801) - Długotrwałe wykonywanie (w tej sprawie przez około 18 lat) pracy w warunkach ponadnormatywnego hałasu, stanowi dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego pomiędzy utratą słuchu a tymi warunkami (pracą). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 145 § 1 ust.1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak na wstępie.