II SA/Po 710/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska /spr./ Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Asesor sąd. Karol Pawlicki Protokolant ref.staż. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi B. i M.B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2001 r. Nr [...] znak [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżących B. i M.B. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu wpisu od skargi. /-/ K.Pawlicki /-/ B.Kamieńska /-/ A.Łaskarzewska M. B. zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o "sprawdzenie legalności lokalizacji budynku przybudówki oraz budynku gospodarczego" pobudowanych przez sąsiada M. G. na działce nr [...] usytuowanej przy ul. [...] w K. Rozpoznając tę sprawę Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2001 r. w trybie art. 56 prawa budowlanego z 1974 r. w związku z art. 103 ust. 2 prawa budowlanego z 1994 r. zobowiązał M.G. do wykonania w określonym terminie inwentaryzacji budowlanych powykonawczych: budynku mieszkalnego rozbudowanego o werandę wejściową i taras oraz budynku gospodarczego, protokołu odbioru technicznego wykonanych na tych budynkach robót budowlanych i protokołu odbioru technicznego zbiornika na nieczystości płynne wraz z oświadczeniem o jego szczelności, inwentaryzacji geodezyjnej powykonawczej działki nr ewid. [...] w K. oraz protokołu odbioru przewodów kominowych i protokołów pomiarów instalacji elektrycznej budynku mieszkalnego. W uzasadnieniu ustalił, że inwestor M. G. uzyskał dnia [...] listopada 1974 r. pozwolenie na budowę tylko budynku mieszkalnego, budowę obu obiektów zakończył w 1977 r. i w tymże roku budynkowi mieszkalnemu nadano numer. Z okazanego dowodu osobistego wynikało, że został pod tym numerem zameldowany w 1979 r. Ponieważ dobudowanie do budynku mieszkalnego tarasu oraz - w miejscu projektowanych schodów wejściowych - werandy murowanej ze schodami wejściowymi stanowiło odstępstwo od warunków pozwolenia na budowę, to na podstawie objętych decyzją dokumentów "rozstrzygnięte zostanie, czy konieczne są zmiany i przeróbki". Po przedłożeniu przez inwestora projektu powykonawczego budynku mieszkalnego z werandą wraz z załącznikami i inwentaryzacji budynku gospodarczego organ nadzoru budowlanego odrębnymi decyzjami nr [...] i nr [...] rozstrzygnął o werandzie wejściowej i budynku gospodarczym. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2001 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nakazał M. G. wykonanie zmian i przeróbek w celu doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem przez zamurowanie otworu okiennego (od strony działki nr ewid. [...]) w werandzie wejściowej do budynku mieszkalnego wybudowanego na działce nr ewid. [...], powołując jako podstawę prawną art. 40 prawa budowlanego z 1974 r. Przyjął bowiem, po przeanalizowaniu dokumentacji powykonawczej budynku mieszkalnego i pomiaru geodezyjnego powykonawczego, że budynek swoim usytuowaniem narusza warunki, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, a mianowicie § 12 ust. 1 i § 17 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. (Dz.U. Nr 17, poz. 62). Przepisy te stanowiły, że budynki z otworami okiennymi i drzwiowymi można lokalizować tylko w odległości nie mniejszej niż 4 m od granicy działki. Tymczasem inwestor dobudował werandę wejściową do budynku mieszkalnego bez pozwolenia na budowę w odległości około 0,90 m od granicy z sąsiednią działką i około 3,50 m od budynku zlokalizowanego na sąsiedniej działce. Odwołania od tej decyzji wnieśli zarówno inwestor jak i M. B. Inwestor powoływał się na zakończenie budowy w 1977 r., uzyskanie "ustnego pozwolenia sąsiada" na dobudowanie werandy oraz poinformował, że sąsiad także ma w swojej werandzie okno skierowane na sąsiednią działkę. Z kolei sąsiad M. B. zarzucił, że organ orzekający nie zbadał i nie wyjaśnił w uzasadnieniu, czy zachodzą przesłanki z art. 37 ust. 1 prawa budowlanego do orzeczenia rozbiórki werandy, to znaczy, czy lokalizacja werandy powoduje "niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia, albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia". W szczególności nie zostało stwierdzone, czy zachowane zostały przepisy przeciwpożarowe. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2001 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Nie zostały bowiem dokonane ustalenia w zakresie odporności ogniowej ściany werandy, która ze względu na nienormatywne zbliżenie do granicy działki sąsiedniej powinna spełniać wymogi ściany oddzielenia przeciwpożarowego, uzasadnienie decyzji nie zawiera uzasadnienia merytorycznego rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 40 prawa budowlanego, ani nie określono w decyzji terminu wykonania nałożonych obowiązków. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2001 r. na podstawie art. 105 § 1 kpa umorzył postępowanie administracyjne dotyczące wybudowania przez M. G. budynku mieszkalnego niezgodnie z zatwierdzonym, w pozwoleniu na budowę nr [...] z dnia [...] listopada 1974 r., projektem budowlanym. W uzasadnieniu stwierdził na podstawie nowych dowodów: zaświadczenia z dnia [...] października 1999 r. nr [...] Burmistrza Gminy i Miasta, działającego z upoważnienia Starosty, o zakończeniu w 1979 r. budowy budynku mieszkalnego realizowanego na podstawie pozwolenia na budowę nr [...] z dnia [...] listopada 1974 r. oraz potwierdzenia przez Urząd Miasta i Gminy w K. o zasiedleniu przez Z. i M. G. w 1979 r. wybudowanego przez nich budynku, że budynek został wybudowany i oddany do użytku zgodnie z obowiązującym prawem, a wraz z przyjęciem go do użytkowania przez właściwy organ "usankcjonowano dokonane podczas realizacji budynku odstępstwa". Nadto Sąd Rejonowy w Nowej Soli wpisał M. i Z. G. do księgi wieczystej KW nr [...] jako użytkowników wieczystych działki nr [...] położonej w K. ul. [...] o powierzchni [...] ha i budynku mieszkalnego o kubaturze 568 m3 stanowiącego odrębną nieruchomość. W odwołaniu M. B. zarzucił, że nie było podstaw do uznania, że postępowanie w sprawie samowoli budowlanej stało się bezprzedmiotowe, bowiem wpisana do księgi wieczystej powierzchnia budynku 568 m3 nie obejmowała werandy i budynku gospodarczego. Z dokumentacji powykonawczej wynikało, że łączna kubatura budynku mieszkalnego i pobudowanych samowolnie pomieszczeń wynosi 680,50 m3. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zakończenie budowy i przyjęcie do użytkowania wybudowanego obiektu kończy proces budowlany i wiąże w postępowaniu wszystkie organy. Przyjęcie do użytku obiektu nawet w sytuacji, gdy dokonano odstępstw od udzielonego pozwolenia na budowę legalizuje popełnione odstępstwa, co oznacza, że obiekt w takim kształcie został przyjęty do użytku. "W sytuacji gdy obiekt został przyjęty do użytku i ujawniony w księdze wieczystej, organ nadzoru budowlanego nie ma podstaw prawnych do prowadzenia postępowania w sprawie odstępstw od udzielonego pozwolenia na budowę popełnionych przez inwestora". Powyższa decyzja była przedmiotem skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez M. i B. B. Skarżący ponowili argumenty zawarte w odwołaniu podkreślając, iż inwestor dobudowując werandę w miejscu przewidzianych w projekcie budowlanym schodów wiodących do budynku dopuścił się samowoli budowlanej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Taki sam wniosek złożyli uczestnicy postępowania M. i Z. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Jest bezsporne, iż uczestnicy postępowania wybudowali budynek mieszkalny różniący się w istotnym elemencie od zatwierdzonego projektu budowlanego. Dobudowali bowiem do tego budynku samowolnie i poza zakresem pozwolenia na budowę względnie odrębne pomieszczenie - werandę. Wbrew stanowisku organów orzekających takie postępowanie należy zakwalifikować jako samowolę budowlaną, a nie jako istotne odstępstwo od zatwierdzonego projektu budowlanego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2001 r. sygn. III RN 89/00 opubl. OSNP 2001/24/705). Do likwidacji samowoli budowlanej, która miała miejsce przed dniem 1 stycznia 1995 r. - stosownie do art. 103 § 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. (tj. Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 ze zm.) - stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że w stosunku do obiektu będącego przedmiotem niniejszego postępowania (werandy) może być prowadzone postępowanie przewidziane w art. 37 względnie w przepisach art. 40 i art. 42 prawa budowlanego z 1974 r. (Dz.U. Nr 38, poz. 229 ze zm.). Postępowanie to może zakończyć się albo decyzją nakazującą rozbiórkę samowolnie wykonanego obiektu (art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 prawa budowlanego z 1974 r.), albo decyzją zezwalającą na użytkowanie obiektu, poprzedzoną w określonych sytuacjach decyzją nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu lub jego części do stanu zgodnego z prawem. Skoro jednym z powyższych sposobów nie zakończyło się postępowanie w sprawie samowolnego dobudowania werandy do budynku, to stanowisko organów obu instancji, co do bezprzedmiotowości postępowania w tym przedmiocie należy uznać za błędne. Przyjęcie przez Starostę od inwestorów zgłoszenia zakończenia budowy budynku mieszkalnego nie mogło usankcjonować samowoli budowlanej polegającej na powiększeniu budynku o względnie samodzielne pomieszczenie - werandę, podobnie jak zmiana wpisu w księdze wieczystej, czy zameldowanie inwestorów w budynku. Żadna z tych czynności nie może zastąpić legalizacji samowoli budowlanej w trybie art. 40 i 42 prawa budowlanego z 1974 r. Aby jednak można było rozważać legalizację samowoli budowlanej należy najpierw wykluczyć istnienie przesłanek powodujących, że organ ma obowiązek orzec rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części. Stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 prawa budowlanego z 1974 r., warunkiem nakazania rozbiórki jest wzniesienie obiektu na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę, albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę względnie powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia, albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Art. 37 oraz art. 40 i 42 prawa budowlanego z 1974 r. wykluczają się wzajemnie i odnoszą się do odmiennych stanów faktycznych. Skoro umorzenie postępowania administracyjnego nastąpiło z naruszeniem art. 105 § 1 kpa i sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia, Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 a, c, art. 152 i art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji. K.Pawlicki /-/ B.Kamieńska /-/ A.Łaskarzewska Brak podpisu s.K.Pawlickiego spowodowany jest jego nieobecnością /-/ B.Kamieńska MK