I GSK 254/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Andrzej Kisielewicz po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2004 r., sygn. akt GSK 257/04 ze skargi kasacyjnej [...] Spółka z o.o. w Warszawie od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2003 r., sygn. akt V SA 2277/02 w sprawie ze skargi [...] Spółka z o.o. w Warszawie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2002 r., nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania Pismem z dnia 23 stycznia 2006 r. [...] Spółka z o.o. wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2004 r., sygn. akt GSK 257/04, oddalającym skargę kasacyjną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2003 r., sygn. akt V SA 2277/02. Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2003 r. NSA oddalił skargę [...] Spółka z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z 12 sierpnia 2002 r. w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. W składzie orzekającym w tej sprawie występowała sędzia Ewa Jóźków, która wcześniej pełniła funkcję Wiceprezesa Głównego Urzędu Ceł. W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżąca zarzuciła m.in. naruszenie art. 48 § 1 i § 5 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonego wyroku poprzez rozpatrywanie sprawy z udziałem sędzi Ewy Jóźków, która podlegała wyłączeniu od rozpoznawania sprawy z mocy ustawy oraz naruszenie w związku z tym art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 czerwca 2004 r. nie uwzględnił tego zarzutu i oddalił skargę kasacyjną. Na podstawie art. 190 ust 4 Konstytucji RP, art. 45 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, art. 272 § 1 oraz art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270, dalej: p.p.s.a.) skarżąca wniosła o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego oraz zmianę wyroku NSA z 17 czerwca 2004 r. poprzez wydanie orzeczenia zgodnego z treścią żądania wyrażonego przez nią w skardze kasacyjnej. Jako podstawę uzasadniającą żądanie podała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, w którym Trybunał orzekł, że: - art. 18 p.p.s.a. jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 2, art. 10 ust. 1 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP; - art. 19 p.p.s.a. w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; - art. 19 p.p.s.a. nie jest niezgodny z art. 2, art. 10 ust. 1 i art. 178 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu skarżąca podała, że w składzie orzekającym w I instancji zasiadała sędzia Ewa Jóźków, w stosunku do której zachodziła podstawa wyłączenia wynikająca z treści art. 19 p.p.s.a., a mianowicie istniały "inne okoliczności", które mogły mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego. Sędzia do kwietnia 2002 r. sprawowała funkcję Wiceprezesa Głównego Urzędu Ceł i związku z tym była zaangażowana w sprawę postępowań wszczętych i prowadzonych wobec firm farmaceutycznych, w tym skarżącej spółki. Ponadto pismo Wiceprezesa GUC z dnia 17 stycznia 2002 r. dotyczące nowej interpretacji prawa celnego, służyło jako uzasadnienie decyzji wydawanych w postępowaniach celnych dotyczących firm farmaceutycznych, w tym skarżącej, mimo, że nie była ona adresatem pisma. Uzasadnia to zdaniem skarżącej wniosek, że zaistniały okoliczności mogące wpłynąć negatywnie na ocenę bezstronności sędziego. Skarżąca wyjaśniła, że chociaż nie wnosiła wniosku o wyłączenie sędzi Jóźków w postępowaniu w I instancji, to jednak już w skardze kasacyjnej wskazywała na naruszenie prawa do rozpatrzenia sprawy przez bezstronny i niezawisły sąd. Zdaniem skarżącej, niewskazanie w skardze kasacyjnej podstawy prawnej z art. 19 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji nie może mieć wpływu na zasadność skargi o wznowienie postępowania, ponieważ sąd sam wybiera podstawę prawna rozstrzygnięcia. Wyrok kończący sprawę w postępowaniu przed NSA opierał się częściowo na niekonstytucyjnym przepisie art. 19 p.p.s.a. oraz nie brał pod uwagę treści art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, o sygn. akt 53/04, art. 19 p.p.s.a. o art. 45 ust. 1 Konstytucji RP powinny być interpretowane w zgodzie z zasadami określonymi w tym wyroku. W związku z tym orzeczenie NSA nie ma konstytucyjnej podstawy prawnej i podlega wzruszeniu na zasadach art. 190 ust. 4 i art. 272 § 1 p.p.s.a. Ponadto spółka podniosła, że niezależnie od podstawy prawnej wznowienia z art. 272 § 1 p.p.s.a. spełnione są również warunki do wznowienia postępowania na podstawie art. 273 § 2 p.p.s.a., ponieważ wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz wynikające z niego zmiany w rozumieniu treści normatywnej art. 19 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, a także nowe możliwości procesowe, które przysługują skarżącej ze względu na skutki prawne, jakie art. 190 ust. 4 Konstytucji wiąże z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego należy uznać za nowe okoliczności lub środki dowodowe w rozumieniu art. 273 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarżąca domagała się wznowienia postępowania powołując się na podstawy wznowienia określone w art. art. 272 § 1 i art. 273 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Według tego pierwszego przepisu można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Przepis art. 273 § 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że postępowanie może być wznowione w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Według art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Dla wykazania, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia nie wystarcza samo przytoczenie w skardze ustawowej podstawy wznowienia. Trzeba wykazać, że te ustawowe podstawy w danej sprawie rzeczywiście istnieją, a więc przytoczyć fakty i okoliczności mieszczące się w dyspozycji przepisu prawnego, określającego podstawę wznowienia postępowania. Z uzasadnienia skargi o wznowienie postępowania wynika, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi żadna z przytoczonych w skardze podstaw wznowienia. Nie ulega wątpliwości, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, orzeczono jedynie o niezgodności art. 19 p.p.s.a. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Poza sporem jest również to, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 czerwca 2003 r., V SA 2277/02 nie zajmował się w ogóle kwestią wyłączenia sędzi Jóźków, ponieważ kwestia ta została podniesiona dopiero w skardze kasacyjnej od tego wyroku, w formie zarzutu naruszenia przez Sąd przepisów art. 48 § 1 i § 5 Kodeksu postępowania cywilnego, określających przesłanki wyłączenia sędziego z mocy ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną po 1 stycznia 2004 r. jako Sąd II instancji zajmował się tylko zarzutem naruszenia art. 48 § 1 i § 5 k.p.c. i uznał ten zarzut za nieuzasadniony. Wobec tego niezrozumiały i oczywiście bezzasadny jest podniesiony w skardze o wznowienie postępowania zarzut, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 czerwca 2004 r., GSK 257/04, opierał się częściowo na niekonstytucyjnym przepisie art. 19 p.p.s.a., poparty stwierdzeniem, że Sąd (kasacyjny) sam wybiera podstawę prawną swego rozstrzygnięcia. Warto wobec tego przypomnieć, że NSA jako sąd kasacyjny drugiej instancji bada, w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), zgodność z prawem wyroków sądów administracyjnych pierwszej instancji, według stanu prawnego na dzień wydania zaskarżonego wyroku. W rozpatrywanym przypadku chodzi o wyłączenie sędziego w sprawie rozstrzygniętej wyrokiem NSA z 26 czerwca 2003 r. Ówczesny NSA nie mógł więc orzekać w kwestii tego wyłączenia na podstawie art. 19 p.p.s.a. z dwóch oczywistych powodów: po pierwsze dlatego, że w dniu 26 czerwca 2003 r. przepis art. 19 p.p.s.a. jeszcze nie obowiązywał, po drugie zaś, że przepis ten dotyczy wyłączenia sędziego na wniosek, a nie z urzędu. Skarżąca nie złożyła wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie rozstrzygniętej wyrokiem NSA z 26 czerwca 2003 r. Stąd też w skardze kasacyjnej zarzuciła Sądowi naruszenie art. 48 § 1 i § 5 k.p.c., a nie naruszenie art. 19 p.p.s.a. W konsekwencji wyrok kasacyjny Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 czerwca 2004 r. nie był (nawet częściowo, jak twierdzi skarżąca) oparty na niekonstytucyjnym przepisie art. 19 p.p.s.a. Wszak skarżąca nie domagała się wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy kasacyjnej przez NSA. Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd kasacyjny nie zajmował się również kwestią wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. w postępowaniu przed "starym" NSA. Przede wszystkim dlatego, że z powodów wyżej przedstawionych nie zajmował się tą kwestią "stary" NSA. Ponadto - gdyby nawet wyrok zaskarżony skargą kasacyjną zawierał odniesienie do art. 19 p.p.s.a., to NSA - sąd kasacyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, w której nie podniesiono zarzutu naruszenia art. 19 p.p.s.a., nie mógł badać wyroku w tym zakresie z urzędu. Według art. 183 § 1 p.p.s.a., NSA bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, a ta zachodzi wtedy, gdy w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączny z mocy ustawy (art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005r. nie może być również potraktowany jako nowa okoliczność faktyczna lub środek dowodowy w rozumieniu art. 273 § 2 p.p.s.a. Głównie dlatego, że w tym przepisie chodzi o okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które istniały przed uprawomocnieniem się wyroku zaskarżonego skargą o wznowienie. Okoliczności (dowody) zostały "później wykryte", a zatem nie były znane stronom w czasie toczącego się postępowania i z tego tylko powodu nie mogły być wykorzystane w tym postępowaniu, co mogłoby mieć wpływ na jego wynik. Trzeba również dodać, że ustawa p.p.s.a. określa w art. 271 - 273 przesłanki wznowienia postępowania w sposób rozdzielny, co oznacza, że jedna i ta sama okoliczność (w tym przypadku wyrok Trybunału Konstytucyjnego) nie może stanowić przedmiotu odniesienia dwóch różnych przepisów prawnych (art. 272 § 1 i art. 273 § 2). Przedstawione rozważania uzasadniają stwierdzenie, że skarga o wznowienie postępowania nie jest oparta na żadnej z ustawowych podstaw wznowienia, określonych w art. 270 - 273 p.p.s.a. dlatego też podlega odrzuceniu na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 280 § 1 i art. 276 w związku z art. 16 § 2 p.p.s.a.