I SA/Wr 1587/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak Sędziowie Sędzia NSA Janusz Zubrzycki Asesor WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca) Protokolant Barbara Głowaczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2004 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zwolnienie spod egzekucji uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...], nr [...]. Zaskarżoną decyzją nr [...]z dnia [...]Dyrektor Izby Skarbowej we W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...]nr [...]w sprawie umorzenia postępowania w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji samochodów osobowych VW Passat o nr rej. [...] i Ford Transit 2.5 o nr rej. [...]. Z ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego wynika, iż w dniu [...]R. M. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z wnioskiem o zwolnienie spod egzekucji zajętych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec dłużnika A. C. wskazanych powyżej samochodów osobowych. Stwierdził, że stał się ich właścicielem na podstawie zawartych w dniach [...] i [...]umów. Ich przedmiotem było udzielenie A. C. pożyczek, zaś strony postanowiły, że w razie niespłacenia przez pożyczkobiorcę sum pieniężnych w umówionym terminie, przenosi on na pożyczkodawcę własność przedmiotów zastawu za cenę odpowiadającej kwocie udzielonych pożyczek i zgadza się na odsprzedanie rzeczy osobom trzecim. Wobec niespłacenia pożyczek wnioskodawca - jak twierdził - nabył własność owych pojazdów. Organ egzekucyjny w uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził, że wobec ustalenia, iż po ustanowieniu zastawu A. C. korzystał z samochodu VW Passat - zastaw wygasł, stosownie do przepisu art. 325 k.c. Nadto w dniu zajęcia egzekucyjnego, co miało miejsce [...]w dowodach rejestracyjnych samochodów R. M. nie figurował jako ich właściciel, a także nie zawarł obowiązkowej umowy ubezpieczenia OC. Oprócz tego organ wskazał, że wnioskodawca zgłosił żądanie wyłączenia rzeczy spod egzekucji po upływie 14-dniowego terminu, o którym mowa w art. 38 § 1 ustawy egzekucyjnej. W jego ocenie zarówno brak przekonywających dowodów stwierdzających prawo wnioskodawcy do rzeczy, jak i przekroczenie wskazanego terminu spowodowało konieczność umorzenia postępowania. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem R. M. złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie art. 155 § 1 k.c., poprzez przyjęcie, że na podstawie przedłożonych umów nie stał się on właścicielem samochodów, a także zakwestionował poprawność dokonanych ustaleń faktycznych, iż jako zastawnik zwrócił A.C. sporne rzeczy. Domagał się uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Dyrektor Izby Skarbowej we W., jak już wyżej zaznaczono, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Stwierdził, że zasadnie organ I instancji uznał, iż wnioskodawca nie miał praw do rzeczy, a to z kolei oznaczało brak - jak się wyraził - elementu materialnego stosunku prawnego. Przemawiało to zatem za umorzeniem postępowania. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego R. M. domagał się uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Stwierdził, że naruszyło ono art. 105 § 1 k.p.a., albowiem w sprawie powinna być wydana decyzja merytoryczna. Zarzucił też naruszenie art. 155 § 1 k.c. na skutek przyjęcia, że przedłożone w toku postępowania umowy nie spowodowały przejścia na niego prawa własności samochodów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że uznanie postępowania za bezprzedmiotowe następuje wówczas, gdy brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wnioskodawca nie wykazał, że jest osobą, której przysługują prawa do rzeczy. Wskazał dalej, że wobec tej przesłanki bez znaczenia prawnego pozostaje okoliczność zgłoszenia żądania po upływie 14-dniowego terminu. W dalszej jednak części swojego stanowiska podniósł, że z powodu przekroczenia terminu zgłoszenie żądania było bezskuteczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga okazała się uzasadniona. Stosownie do art. 38 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r., Nr 36, poz. 161 z późn. zm.), kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Z kolei według § 2 tego artykułu, organ egzekucyjny rozpozna żądanie i wyda postanowienie w sprawie wyłączenia w terminie czternastu dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalsze czternaście dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe. Wyłączeniu rzeczy spod egzekucji poświęcone są również dalsze przepisy, to jest art. art. 39 - 44 ustawy. Zarówno Naczelnik Urzędu Skarbowego w L., jak i Dyrektor Izby Skarbowej we W. stwierdzili, że R.M. nie przysługują prawa do zajętych w toku egzekucji ruchomości. Nadto ustalono, że wnioskodawca złożył żądanie po upływie 14-dniowego terminu, o którym mowa w przytoczonym przed chwilą przepisie. Okoliczności te stanowiły dla organów podstawę do przyjęcia za zasadne umorzenia decyzją postępowania w przedmiocie wyłączenia rzeczy spod egzekucji. Organ odwoławczy zaznaczył nawet w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ze stwierdzony w postępowaniu brak uprawnień wnioskodawcy stanowi zasadniczą przesłankę skutkującą umorzenie postępowania. Tymczasem oba rozstrzygnięcia okazały się nieprawidłowe co najmniej z dwóch powodów. Po pierwsze wskazać trzeba, że nie może być powodem umorzenia postępowania merytoryczna ocena żądania. Z treści art. 38 § 1 wynika, że z wnioskiem do organu egzekucyjnego może wystąpić każdy kto rości sobie prawo do zajętej rzeczy. Uprawnienie zatem do zainicjowania postępowania przysługuje osobie, która w swoim przekonaniu posiada prawo do rzeczy. Odpowiednio do tego, przedmiotem prowadzonego przez organ postępowania będzie ocena, czy w rzeczywistości wskazane prawo wnioskodawcy przysługuje. Wynikiem tej oceny winno być merytoryczne rozstrzygnięcie żądania. Jeżeli organ stwierdzi brak uprawnień - odmówi wyłączenia rzeczy spod egzekucji, właśnie z uwagi na tę przesłankę. Nie można takiego przypadku uznać za powodujący bezprzedmiotowość postępowania. Właśnie istnienie owego prawa jest przedmiotem rozpoznania organu. Po wtóre należy stwierdzić, że obowiązujące w dacie orzekania przepisy ustawy egzekucyjnej nie stwarzały w ogóle podstawy do umorzenia postępowania w przedmiotowej sprawie. Zaznaczyć bowiem należy, że z art. 38 § 2 i 3 wynika, iż organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie wyłączenia. Z kolei art. 40 § 1 ustawy stanowi, że na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy albo prawa majątkowego przysługuje zażalenie (podobnym terminem operuje § 2 art. 40). Jednocześnie ten ostatni przepis przewidywał (zdanie drugie), że osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, przysługuje prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Z przytoczonej regulacji wynika, iż organ egzekucyjny nie ma kompetencji do definitywnego rozstrzygania w przedmiocie prawa do rzeczy, skoro jego negatywna ocena w tej kwestii otwiera drogę do wytoczenia powództwa przeciwegzekucyjnego przed sądem powszechnym. Jednocześnie warunkiem tego jest uprzednie wyczerpanie (przynajmniej w I instancji - art. 842 § 2 k.p.c.) trybu przewidzianego w ustawie egzekucyjnej. Stosownie bowiem do art. 842 § 1 k.p.c., dopuszczalne jest również powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji administracyjnej. Do pozwu należy dołączyć postanowienie administracyjnego organu egzekucyjnego odmawiające żądaniu wyłączenia przedmiotu spod egzekucji. Umorzenie zatem przez organ egzekucyjny postępowania w sprawie stałoby na przeszkodzie w sądowym dochodzeniu praw przez wnioskodawcę, skoro nie dysponowałby postanowieniem o odmowie wyłączenia rzeczy. Na doniosłość konsekwencji wynikających z takiego postępowania organu zwrócił już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18.12.1998 r. (SA/Bk 310/98, publ. Prawo Bankowe nr 4/1999, s.37). Powyżej zaznaczono, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczące wyłączenia rzeczy (prawa) spod egzekucji, wskazują jedynie na dwa rodzaje rozstrzygnięć, mianowicie postanowienie w sprawie wyłączenia i postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia. Jednocześnie wskazują, że żądanie wyłączenia należy zgłosić w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do rzeczy lub prawa. Przyjąć zatem należy, że nie tylko w razie negatywnej oceny uprawnień wnioskodawcy, ale i w przypadku przekroczenia czternastodniowego terminu do wystąpienia z wnioskiem, organ egzekucyjny winien wydać postanowienie o odmowie wyłączenia rzeczy spod egzekucji. Przedstawiona przed chwilą konkluzja koresponduje z treścią art. 17 § 1 ustawy egzekucyjnej w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 1368), które miało już zastosowanie w sprawie. Ustawa ta weszła bowiem w życie z dniem 30 listopada 2001 r., natomiast R. M. złożył wniosek w dniu [...] Nadto art. 12 ust. 4 ustawy zmieniającej nakazywał stosować dotychczasowe przepisy do rozpatrzenia tylko takich wniosków, zarzutów, skarg i żądań, które wniesiono przed dniem wejścia jej w życie. Zatem według art. 17 § 1, jeżeli przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Widać stąd, że właściwą formą wypowiedzi organu egzekucyjnego jest postanowienie, zaś inne przepisy ustawy egzekucyjnej jedynie mogą wprowadzić odstępstwo od tej zasady, co - jak już wyżej zaznaczono - nie ma miejsca w przypadku wyłączenia rzeczy (prawa) spod egzekucji. Według art. 40 § 2 ustawy egzekucyjnej w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 6 września 2001 r. na ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Po zmianie dokonanej przez art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), skarga taka nie przysługuje do sądu administracyjnego. Z przytoczonej regulacji wynika, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny mając kompetencję do rozpatrzenia skargi na decyzję w sprawie umorzenia postępowania nie mógł odnieść się zarówno do prawidłowości poczynionych przez organy ustaleń w kwestii przysługiwania Skarżącemu praw do rzeczy, jak i wyprowadzonych przez nie wniosków, skoro wyłączenie spod egzekucji nie podlega jego kognicji. Mając zatem na względzie poczynione wyżej uwagi stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. naruszyły w szczególności art. 17 § 1 i art. 38 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do ich uchylenia na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie wskazać trzeba, iż Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonalności decyzji (art. 152), albowiem zaskarżone decyzje ze swej istoty nie podlegają wykonaniu.