II SA/Wr 16/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jerzy Strzebińczyk Sędzia NSA - Henryka Łysikowska Asesor WSA - Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Protokolant - Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi W. M. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. - Oddział Zamiejscowy w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej skóry uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] Nr [...]. D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] Nr [...] - na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071) w związku z § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) - po rozpatrzeniu odwołania W. M. od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] znak [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej skóry - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył, iż po analizie całości zebranego materiału dowodowego w sprawie nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające pozwoliło ustalić, że W. M. w okresie od 13.07.1970 r. do 27.09.1999 r. pracował w Kopalni A w N. R. - S. podległej Kopalni B w B. sp. z o.o. na stanowisku elektromontera. Po zakończeniu pracy przeszedł na rentę. Zakres obowiązków na stanowisku elektromontera obejmował: naprawy, konserwację oraz montaż urządzeń sieci elektrycznych i energetycznych, konserwację akumulatorów samochodowych kwasowych oraz zasadowych, obsługę instalacji wodnej sterowanej automatycznie ( zraszacze ), obsługę kotłowni węgłowej i olejowej. Nadto sporadycznie wykonywał prace spawalnicze ( raz w tygodniu) na wolnym powietrzu. W czasie wykonywania powyższych prac miał kontakt ze smarami i olejami transformatorowymi, silnikowymi, sprężarkowymi, hydraulicznymi, farbami olejnymi i rozpuszczalnikami oraz nieuzdatnioną wodą z potoku Dz. Przebywał w warunkach narażenia na zapylenie i hałas, które przekraczały dopuszczalne normy higieniczne. Jak dalej podniesiono, w dniach 17.04. i 22.05.2000 r. odbył badania w Poradni Dermatologicznej W. Ośrodka Medycyny Pracy w W. , w wyniku których wykonano alergiczne testy płatkowe ( standardowe, z żywicami, gumami oraz próbami olejów i smarów pochodzących z miejsca pracy). Ujemne wyniki testów oraz fakt, że mimo ustania narażenia zawodowego od września 1999 r. zmiany na skórze nie uległy remisji - nie pozwoliły na rozpoznanie choroby zawodowej ( orzeczenie z 26.05.2000 r.). Przeprowadzone na wniosek strony w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. badanie fizykalne, wywiad ( utrzymywanie się zmian chorobowych mimo zaprzestania pracy) oraz ocena dostarczonej dokumentacji lekarskiej ( w tym ujemne wyniki testów naskórkowych) wykazały, że u W. M. występuje wyprysk hiperkeratotyczny. W uzasadnieniu orzeczenia z 01.03.2001 r. Instytut nie znalazł wystarczających podstaw do rozpoznania zawodowej etiologii schorzenia. Sygn. akt 3 II SA/Wr 16/02 2 W toku postępowania odwoławczego zwrócono się do Powiatowego Inspektora Sanitarnego o przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w sprawie warunków pracy , a szczególnie w zakresie narażenia na kontakt z zanieczyszczoną wodę używaną do zraszaczy, przy obsłudze których strona była zatrudniona. Uzyskano informację, że w okresie od kwietnia do października na terenie Kopalni C W. M. pracował przy obsłudze instalacji zraszaczy, gdzie zajmował się naprawą części elektrycznej oraz pompowo-tłocznej tej instalacji. Woda z potoku D. zasilająca zraszacze nie była pobierana bezpośrednio z potoku, lecz poprzez system filtrujący składający się z 2 filtrów pośrednich i 1 głównego (wypełnionego piaskiem i masą filtracyjną) i z tą wodą strona mogła mieć kontakt. Ponieważ Kopalnia nie posiadała do wglądu wyników badań bakteriologicznych i chemicznych tej wody z okresu zatrudnienia W. M., zostały wykonane aktualne badania wody, w wyniku których stwierdzono podwyższoną zawartość azotanów, ogólnej liczby bakterii oraz bakterii Coli i Clostridium. W dniu 13 lipca 2001 r. D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o wzięcie pod uwagę nowego aspektu w sprawie, jakim był fakt kontaktu W. M. z zanieczyszczoną wodą i zajęcie stanowiska w tej mierze. Inspektor Sanitarny przedstawił wyniki badania wody i zwrócił uwagę na okoliczność, że w okresie zatrudnienia strony woda mogła być bardziej zanieczyszczona. W odpowiedzi z dnia 26.10.2001 r. Instytut podtrzymał wcześniej zajęte stanowisko uzasadniając, że "obraz kliniczny i przebieg choroby (w tym utrzymywanie, a wręcz zaostrzenie się choroby pomimo przerwania pracy i w okresie po 1999 r., kiedy poprawiał się stan wody z potoku D.) przemawiają przeciwko istnieniu bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem, a istniejącą chorobą". W kontekście zarzutów strony sformułowanych w odwołaniu dotyczących nieuwzględnienia w badaniach wszystkich czynników środowiska pracy, organ odwoławczy stwierdził, że nie znajdują one uzasadnienia. D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny uzyskał bowiem od Instytutu stanowisko w sprawie wpływu zanieczyszczonej wody na stan skóry w aspekcie choroby zawodowej. Pył kamienny i rdza nie mają natomiast działania uczulającego. Obsługa akumulatorów samochodowych wskazuje na kontakt pracownika z kwasem siarkowym i ługiem potasowym, w których może występować znikoma ilość uczulających metali, chromu i kobaltu ( metale te mogły występować również we wspomnianych przez stronę izolacjach). Jednakże testy naskórkowe z 8.05.2000 r. z dwuchromianem potasowym i siarczkiem niklawym wypadły ujemnie. W aktach sprawy znajduje się potwierdzenie wykonania testów płatkowych z olejami, naftą i smarami stosowanymi w Kopalni Surowców Skalnych w B.; próbki były dostarczone do W. Ośrodka Medycyny Pracy, a testy wypadły ujemnie. Opisywany przez stronę przebieg wypadku z 1998 r. i ocena jego konsekwencji w postaci dolegliwości skórnych nie podlega ocenie Inspekcji Sygn. akt 3 11 SA/Wr 16/02 3 Sanitarnej. Inspektor Sanitarny nie ma również wpływu na rodzaj i zakres badań prowadzonych przez uprawnione placówki do rozpoznawania chorób zawodowych. Wydane orzeczenia lekarskie są zbieżne i wykluczają zawodowe tło rozpoznanej choroby skóry. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem W. M. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu , domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. W skardze podniósł, że 23 czerwca 1998 r. uległ wypadkowi w czasie pracy , w wyniku którego doznał urazu palca z krwotokiem wewnętrznym , a w późniejszym okresie dołączyły się do tego zmiany skórne dłoni, kolan, stóp, łokci z charakterystycznymi, sinymi zaczerwienieniami, sączącymi się wypryskami z krwawieniem. W przekonaniu skarżącego powstałe schorzenie ma swe źródło w jego środowisku pracy , tym bardziej, że nigdy wcześniej nie chorował. Skarżący zarzucił niepełne przeprowadzenie badań wskutek nieuwzględnienia wpływu zanieczyszczonej wody z potoku D., pyłu kamiennego i rdzy, niepobranie wycinka skóry do badania, wadliwość wykonanych testów płatkowych, do których to próbek dodano oleju jadalnego, a w związku z tym zachodzi w jego opinii podejrzenie celowego zniekształcenia wyników, a także zarzucił brak przeprowadzenia ponownych testów w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Wbrew twierdzeniom organów skarżący podniósł, iż zmiany skórne nie dokonują przerzutów na inne miejsca ciała oraz są zahamowane. W okresie jego zatrudnienia nie były zainstalowane filtry do oczyszczania wody pobieranej z potoku, środowisko było z tego powodu zanieczyszczone. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy. Po myśli art. 3 § 1 powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą , co oznacza , że skarga może zostać uwzględniona jedynie, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art.145 -150 ustawy). Wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem w ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem norm postępowania administracyjnego w stopniu , który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Materialno-prawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia będącego przedmiotem skargi stanowią unormowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65 poz. 294 z późn. zmianami). Stosownie do § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia , chorobą zawodowąjest jedna z chorób określonych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia pod warunkiem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia , występujących w środowisku pracy. Stwierdzenie zatem choroby zawodowej uzależnione jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek : * jest to rodzaj choroby , która mieści się w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do powołanego rozporządzenia * choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia , występujących w środowisku pracy. Ustalenie istnienia tych dwóch przesłanek, czyli rodzaju choroby wymienionej w wykazie oraz związku między tą chorobą , a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia , występujących w środowisku pracy -winno nastąpić zgodnie z regułami obowiązującej procedury. W szczególności podnieść należy, iż. zgodnie z jedną z naczelnych zasad postępowania tj. wyrażoną w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego zasadą prawdy obiektywnej, orzekające organy stoją na straży praworządności i mają obowiązek podejmowania w prowadzonym postępowaniu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy , mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym celu spoczywa na organach obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ( art. 77 § 1 Kpa) oraz dokonania jego pełnej oceny ( art. 80 Kpa), czemu należy dać stosowny wyraz w uzasadnieniu decyzji poprzez wskazanie faktów, które uznano za udowodnione, dowodów, na których się oparto oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej ( art. 107 § 3 Kpa). Podstawowe znaczenie dla postępowania ma zatem należyte ustalenie stanu faktycznego, zgodnie z przepisami proceduralnymi, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest prawidłowe zastosowanie normy prawa materialnego. Jakiekolwiek zaniedbania w ustaleniu prawdy obiektywnej i nie wyjaśnienie w sposób wyczerpujący istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych rzutuje wobec tego na prawidłowość merytoryczną podjętego rozstrzygnięcia. Przyjęty w wymienionym rozporządzeniu tryb stwierdzania o chorobie Sygn. akt 3 II SA/Wr 16/02 5 zawodowej na podstawie orzeczeń jednostek właściwych do rozpoznawania chorób zawodowych ( określonych w § 7 i § 9 rozporządzenia) w żadnym wypadku nie wyłącza wskazanych wyżej zasad postępowania administracyjnego i nie oznacza bezwzględnego związania organu orzekającego w sprawie , a zwłaszcza nie wprowadza ograniczeń co do treści cytowanych wyżej norm Kodeksu postępowania administracyjnego. W przeciwnym wypadku oznaczałoby to tylko formalne podejmowanie rozstrzygnięć w omawianej materii. Z wypełnieniem obowiązujących w postępowaniu administracyjnym wymogów proceduralnych w zakresie ustaleń faktycznych należy wiązać także przepis § 9 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z przyjętą w rozporządzeniu regułą obowiązuje dwustopniowy tryb orzekania w przedmiocie rozpoznawania chorób zawodowych. Stosownie do § 9 ust. 1 pracownik , który się nie zgadza z treścią orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej , może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez właściwy instytut naukowo-badawczy resortu zdrowia i opieki społecznej. Jak wprost przepis ten stanowi - winno być przeprowadzone ponowne badanie , co należy rozumieć jako powtórne wdrożenie określonych wiedzą i praktyką medyczną odpowiednich procedur celem ustalenia bądź wykluczenia występowania u pracownika danej jednostki chorobowej. W niniejszej sprawie skarżący skorzystał z tej możliwości i został skierowany do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Jednak jak utrzymuje strona skarżąca w odwołaniu i skardze , co potwierdza treść uzasadnienia orzeczenia Instytutu z dnia 1 marca 2001 r. - ograniczono się w drugiej instancji jedynie do oględzin ( badania fizykalnego - lokalizacji morfologii zmian) i oceny dostarczonej dokumentacji medycznej, tzn. uprzednio sporządzonych na zlecenie Wałbrzyskiego Ośrodka Medycyny Pracy wyników testów naskórkowych z alergenami środowiska pracy. W tych okolicznościach nie sposób uznać by wykonano dyspozycję normy wskazanego § 9 rozporządzenia . Oparcie się przez Instytut wyłącznie na badaniach przeprowadzonych przez poprzednio orzekającą placówkę medyczną nie spełnia ani wymogów powołanego § 9 rozporządzenia , ani nie służy realizacji prawdy obiektywnej , w szczególności jeśli zważyć, iż skarżący zarzucił nieprawidłowości w wykonaniu testów , do czego w ogóle się nie odniesiono w toku postępowania odwoławczego oraz w odpowiedzi na skargę poza stwierdzeniem , że Inspektor Sanitarny nie ma wpływu na rodzaj i zakres badań prowadzonych przez uprawnione placówki medyczne. Należy także podkreślić , iż podobnie nie wyjaśniono okoliczności faktycznych dotyczących wpływu na chorobę skóry u skarżącego zanieczyszczonej bakteriologicznie i chemicznie wody z potoku D. , z którą miał kontakt w swym środowisku pracy. Jakkolwiek organ odwoławczy wystąpił do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Sygn. akt 3 II SA/Wr 16/02 6 o zajęcie w tej materii stanowiska, wszakże enigmatyczna wypowiedź Instytutu nie wyjaśniła , czy i jaki wpływ mogły mieć zanieczyszczenia występujące w wodzie z potoku D. na powstanie u skarżącego schorzenia skóry , datującego się nieprzerwanie od kwietnia 1999 r., a tym samym nie sposób uznać jej za przekonującą. Godzi się przy tym podkreślić, iż skarżący przeczy ustaleniu, iż omawiane schorzenie uległo zaostrzeniu od czasu ustania zatrudnienia. Orzeczenie lekarskie, powinno w swej treści nie budzić żadnych wątpliwości by mogło zostać uznane za miarodajne . Jak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 V 1998 r. sygn. I SA 1200 /98 ( LEX nr 45833) organ nie może oprzeć swego rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonującego uzasadnienia , bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię , organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia jej w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem okoliczności jakie winny być w opinii ustalone. W rozpoznawanej sprawie trzeba bezsprzecznie stwierdzić , że wydane orzeczenia stawianych wymogów nie spełniają , zaś orzeczenie placówki medycznej drugiego stopnia tj. Instytutu zostało wydane z naruszeniem § 9 rozporządzenia , o czym mowa wyżej. W tej sytuacji , wbrew wymogom artykułów 7, 80 i 107 § 3 Kpa organy inspekcji sanitarnej bezsprzecznie nie wyjaśniły wszechstronnie wszystkich okoliczności faktycznych w stopniu mającym wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy wyeliminować stwierdzone uchybienia procesowe, a nadto wskazane byłoby zwrócenie się do innych jednostek medycznych niż tych, które wydawały już orzeczenia w niniejszej sprawie. Z powołanych względów - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270) - orzeczono jak w sentencji.