I OSK 63/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Rausz, Sędziowie NSA Izabella Kulig –Maciszewska ( spr.), Cezary Pryca, Protokolant Anna Harwas, po rozpoznaniu w dniu 19 października 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Romana K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2004 r. sygn. akt IV SA 830/03 w sprawie ze skargi Romana K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia 8 sierpnia 2002 r.(...) w przedmiocie przejęcie przedsiębiorstwa oddala skargę kasacyjną. I OSK 63/05 U Z A S A D N I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 15 września 2004 r. IV SA 830/03, oddalił skargę Romana K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia 8 sierpnia 2002 r. (...), wydaną w przedmiocie przejścia przedsiębiorstwa na własność Państwa. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy. Zaskarżoną decyzją Minister Gospodarki utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 8 czerwca 2002 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr 3 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 31 grudnia 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej Elektrowni Jan K. i S-ka - B. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, iż w wykazie drugim zamieszczonym w Monitorze Polskim Nr 98 z dnia 30 września 1946 r. przedsiębiorstwo pod nazwą Elektrownia w B. - Jan K. i S-ka zostało zakwalifikowane do zakładów podlegających upaństwowieniu. W rubryce "przedmiot działania" wskazano, iż zajmuje się ono "wytwarzaniem i rozdziałem energii elektrycznej". Po przeprowadzeniu postępowania nacjonalizacyjnego Minister Górnictwa i Energetyki, orzeczeniem Nr 3 z dnia 31 grudnia 1949 r. przejął omawiane przedsiębiorstwo na własność Państwa., Objęcie poszczególnych składników majątkowych Elektrowni nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 27 września 1951 r. Wraz z przedsiębiorstwem upaństwowiono zabudowaną nieruchomość gruntową o powierzchni 0,13 ha, stanowiącą współwłasność Anastazji M. i Jana Konrada K. oraz przejęto szereg maszyn, urządzeń i narzędzi składających się na park maszynowy przedsiębiorstwa. Orzeczeniem z dnia 9 maja 1960 r. Minister Górnictwa i Energetyki działając na podstawie par. 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa zatwierdził protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 27 września 1951 r. Odnosząc się do kwestii odszkodowań za znacjonalizowane przedsiębiorstwo w trybie art. 3 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., Minister Gospodarki stwierdził, że jego wypłacenie nie stanowiło warunku koniecznego objęcia danego przedsiębiorstwa procesem nacjonalizacji. W świetle art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. odszkodowania miały zostać zrealizowane dopiero po przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa na zasadach określonych w rozporządzeniu. Pomimo stosownych upoważnień ustawowych zawartych w art. 7 ust. 4 i ust. 6 ustawy, do dnia dzisiejszego nie wydano przepisów wykonawczych. Uniemożliwiało to dokonanie wypłaty należnych odszkodowań, jednak ten fakt nie przesądza o rażącym naruszeniu prawa co do samego postępowania nacjonalizacyjnego zakończonego orzeczeniem z dnia 31 grudnia 1949 r. Skargę na powyższą decyzję złożył Roman K. - spadkobierca Jana K. domagając się stosownego odszkodowania za przejęte przedsiębiorstwo. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaznaczył, iż przejęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa nastąpiło w trybie art. 3 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Zgodnie z jego pkt 6, w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 71 poz. 394/, orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy, może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Za datę wszczęcia postępowania należy uznać umieszczenie przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa. Za datę wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu należy zatem przyjąć dzień 30 września 1946 r., czyli datę wydania Monitora Polskiego Nr 98, w którym opublikowano wykaz nacjonalizacji przedsiębiorstw, a spośród nich także firmy Jana K., Oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa zostało wszczęte jeszcze przed dniem 31 grudnia 1946 r., a więc zgodnie z wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej. Orzeczenie Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 31 grudnia 1946 r. wydane zostało w powołaniu na art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Przepis ten stanowił, że Państwo przejmuje na własność za odszkodowaniem między innymi przedsiębiorstwa służące do wytwarzania, przetwarzania, przesyłania lub rozdzielania energii elektrycznej w celu zarobku albo w celu zasilania publicznych środków komunikacji, korzystających z prądu silnego. Zgodnie z art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej odszkodowanie miało być ustalane w odrębnym postępowaniu i wypłacone w terminie 1 roku od daty doręczenia zawiadomienia w przedmiocie prawomocnego ustalenia wysokości przypadającego odszkodowania. W związku z tym pominięcie w orzeczeniu o przejęciu Elektrowni na własność Państwa rozstrzygnięcia o należnym byłemu właścicielowi odszkodowaniu, nie tylko nie naruszało w sposób rażący art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, lecz było w pełni zgodne z określonymi w ustawie zasadami postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Tym samym za nieuzasadniony - zdaniem Sądu - należało uznać zarzut, iż orzeczenie Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 21 grudnia 1949 r. dotknięte jest wadą nieważności określoną w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, z tego powodu, że nie zawiera ono rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania za przejęte przedsiębiorstwo. W związku z tym brak było podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia. Roman K. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając mu: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w związku z art. 99 ustawy z dnia 17 marca 1921 r. - Konstytucja RP /Dz.U. RP nr 44 poz. 267 ze zm./ w związku z art. 21 i art. 64 Konstytucji RP z 1997 r. przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi od decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia o nacjonalizacji przedsiębiorstwa i pozbawienie skarżącego w ten sposób prawa do odszkodowania; - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156-159 Kpa, polegające na oddaleniu skargi, pomimo że zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki rażąco naruszała prawo poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia, które dotknięte było wadą z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, iż art. 3 ust. 1 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, przesądza wprost, że przejęcie przedsiębiorstw następuje za odszkodowaniem. Dodatkowo, stanowił o tym obowiązujący w 1949 r. art. 99 Konstytucji z 1921 r. wskazujący, iż zniesienie lub ograniczenie własności ze względów wyższej użyteczności, może nastąpić wyłącznie za odszkodowaniem. Zaś w celu prawidłowej oceny prawnej przedmiotowej decyzji nacjonalizacji trzeba wziąć pod uwagę rzeczywistą realizację ustawy. Skoro po prawie sześćdziesięciu latach organy Państwa nadal nie wydały przepisów wykonawczych i nie przystąpiły do wypłacania odszkodowań, to nie można wierzyć, że kiedykolwiek to zrobią. Ponadto nie było przeszkód prawnych - zdaniem skarżącego - do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 31 grudnia 1949 r., gdyż decyzja ta, od dnia jej wydania, była dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 pkt 2 Kpa, ze względu na treść art. 99 Konstytucji z 1921 r. W związku z tym Minister Gospodarki zobowiązany był stwierdzić nieważność powyższego orzeczenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny winien był uwzględnić skargę na decyzję Ministra. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a podniesione w niej zarzuty nie są trafne. Stosownie do art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a jedynie z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania sądowego. Ponieważ w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności Sąd rozpoznał sprawę stosownie do przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, to należy stwierdzić, iż skarżący powołał wprawdzie przepis art. 145 par. 1 p.p.s.a., ale nie sprecyzował, który z punktów czy podpunktów tego przepisu Sąd naruszył, zwłaszcza że każdy z nich odnosi się do innych stanów prawnych. Opierając się jednakże na uzasadnieniu tej podstawy kasacyjnej można założyć, iż intencją skarżącego był zarzut naruszenia przez Sąd I instancji pkt 2 par. 1 art. 145 p.p.s.a. Zarzut ten nie jest zasadny, bowiem zakwestionowana decyzja Ministra Gospodarki nie zawiera żadnej z zasad określonych w art. 156 par. 1 Kpa. Wprawdzie w skardze kasacyjnej stwierdzono, że decyzja ta rażąco narusza prawo, ale nie wskazano jaki konkretnie przepis narusza i to w sposób rażący. Odnośnie zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 3 poz. 17 ze zm./ w zw. z art. 99 Konstytucji RP z 1921 r. i art. 2, 21 i 64 Konstytucji RP z 1997 r. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie - jest również niezasadny. Przy czym i w tym zarzucie nie sprecyzowano na czym miałaby polegać błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów. Należy stwierdzić, iż sam fakt, że pomimo stosownych uregulowań ustawowych nie wydano przepisów wykonawczych i nie wypłacono odszkodowania za przejętą elektrownię, nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji o jej przejęciu na rzecz Państwa. To co wskazał prawidłowo Sąd I instancji decyzja o przejęciu była odrębnym aktem administracyjnym, wydanym w odrębnym postępowaniu w stosunku do postępowania odszkodowawczego i to wynika jednoznacznie z przepisów powołanej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. Nie było podstaw prawnych do przyznania odszkodowania w decyzji nacjonalizacyjnej i w związku z tym nie można zarzucić tej decyzji rażącego naruszenia prawa. Kwestia odszkodowania za przejęte przedsiębiorstwo nie może być załatwiona na drodze postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o jego przejęciu, jeżeli decyzja ta nie zawiera wady nieważności. Odszkodowanie to może być dochodzone w innym trybie, jeżeli weźmie się pod uwagę fakt, iż ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. nadal obowiązuje. Z tych wszystkich względów uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw - Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.