I FSK 20/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (spr), Sędziowie NSA Jacek Brolik, Jan Rudowski, Protokolant Tomasz Grzybowski, po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2005 r. na rozprawie w Wydziale I Izby Finansowej skargi kasacyjnej Władysława S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2004 r., sygn. akt III SA 1526/03 w sprawie ze skargi Władysława S. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 16 maja 2003 r. (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Przedmiotem skargi kasacyjnej Władysława S. jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2004 r. III SA 1526/03. Postanowieniem tym Sąd po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi Władysława S. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 16 maja 2003 r. (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług odrzucił skargę. W uzasadnieniu Sąd podał, że pismem z dnia 3 lipca 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny wezwał Leonarda S., występującego w charakterze pełnomocnika strony do usunięcia braków skargi w terminie 7 dni od dnia otrzymania tego pisma. Sąd zażądał nadesłania pełnomocnictwa procesowego do występowania przez Leonarda S. w sprawie Władysława S. i wskazania przesłanek z art. 87 Kpc, które uprawniają go do reprezentowania strony w postępowaniu sądowym, a także nadesłania odpisu skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.107,56 zł. Sąd stwierdził, że wezwanie z dnia 3 lipca 2003 r. zostało prawidłowo doręczone stronie skarżącej dnia 7 lipca 2003 r., a zatem wskazany w nim termin upływał z dniem 14 lipca 2003 r. Z akt wynika, że w tym dniu został uiszczony wpis, a także został doręczony odpis skargi, jak również wpłynęło pismo wyjaśniające dlaczego strona uważa, iż w świetle art. 137 ustawy z dnia 29 sierpnia 1987 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, zwanej dalej w skrócie "Ordynacja podatkowa" może być reprezentowana przez Leonarda S. Podniesiono też, iż art. 87 Kpc nie ma w tej sprawie zastosowania. Ponadto do pisma zostało dołączone pełnomocnictwo, z którego wynikało, że Leonard S. jest kuzynem Władysława S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który przejął sprawę do rozpoznania, badając wymogi formalne skargi, doszedł do wniosku, że Leonard S. nie spełnia warunków, o których mowa w art. 35 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", który w swojej treści odpowiada art. 87 Kpc, obowiązującemu do dnia 1 stycznia 2004 r. Sąd podniósł, że przepis ten jednoznacznie określa kryteria jakie obowiązany jest spełniać pełnomocnik reprezentujący stronę przed sądem. W przepisie tym ustawodawca nie wymienia kuzyna strony jako osoby, która może być pełnomocnikiem w postępowaniu sądowym. W związku z powyższym Sąd na postawie art. 58 par. 1 pkt 3 p.p.s.a. postanowił jak opisano na wstępie. W skardze kasacyjnej na to postanowienie pełnomocnik Skarżącego - radca prawny, zaskarżając je w całości, powołał się na art. 173 par. 1 p.p.s.a. Zarzucił temu orzeczeniu naruszenie: 1/ art. 49 par. 1 i art. 58 par. 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi pomimo braku wezwania strony do uzupełnienia braku formalnego w postaci braku jej podpisu, 2/ art. 31 par. 2 p.p.s.a. skutkujące odrzuceniem skargi bez wezwania strony do zatwierdzenia czynności dokonanej przez osobę nieposiadającą przymiotu pełnomocnika /Leonarda S./. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Uzasadniając wskazane wyżej podstawy kasacyjne pełnomocnik opisał regulację prawną zawartą w art. 49 par. 1 i art. 58 par. 1 pkt 3, a także w art. 46 par. 1 pkt 4 p.p.s.a. Stwierdził, że jeśli Sąd w wyniku odpowiedzi udzielonej przez Leonarda S. na wezwanie do usunięcia braków skargi doszedł do wniosku, że w świetle art. 87 Kpc nie jest on podmiotem uprawnionym do pełnienia funkcji pełnomocnika Skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym to jego podpis na skardze powinien zostać uznany za niebyły. Jednakże ustanowienie pełnomocnikiem osoby, która nie może pełnić tej funkcji nie wykluczało możliwości wniesienia skargi przez Skarżącego. Przepisy dotyczącego postępowania przed sądami administracyjnymi, z wyjątkiem skargi kasacyjnej, nie wprowadzają bowiem obowiązku działania poprzez pełnomocnika. W takiej sytuacji ujawnił się kolejny brak formalny przedmiotowej skargi tj. brak podpisu strony, jej przedstawiciela lub pełnomocnika. W związku z tym Sąd powinien wezwać Skarżącego do uzupełnienia tego braku bowiem pismo z dnia 3 lipca 2003 r. nie wzywało do usunięcia braku podpisu. Natomiast odrzucenie skargi mogło nastąpić wyłącznie po uprzednim wezwaniu strony do uzupełnienia podpisu. Ponadto pełnomocnik wywodził, uzasadniając naruszenie w postanowieniu także art. 31 par. 2 p.p.s.a., że literalna wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, iż skuteczność prawna czynności procesowych dokonanych przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem zależy od jej zatwierdzenia przez Skarżącego. Jakkolwiek więc brak należytej reprezentacji Skarżącego stanowi przyczynę odrzucenia skargi /gdy ów brak nie zostanie uzupełniony/, niemniej jednak w takim przypadku Sąd obowiązany jest w pierwszej kolejności zapytać stronę czy potwierdza wniesienie skargi i dopiero w przypadku uzyskania negatywnej odpowiedzi skargę tę odrzucić. Powołał się przy tym na poglądy doktryny, a także stanowisko Sądu Najwyższego ukształtowane na tle art. 87 Kpc /odpowiednik art. 35 p.p.s.a./ oraz art. 70 par. 2 Kpc /odpowiednik art. 31 par. 2 p.p.s.a./, zawarte w uchwałach z dnia 20 grudnia 1968 r. /III CZP 93/68/ i z dnia 18 września 1992 r. /III CZP 112/92/. Podniósł też, iż w analogicznej sprawie /III SA 1527/03/ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wobec stwierdzenia, że pełnomocnik Skarżącej nie spełnia przesłanek z art. 35 p.p.s.a. wezwał stronę do podpisania skargi. W wezwaniu Sąd zaznaczył, że dopiero niedokonanie tej czynności przez Skarżącą skutkować będzie odrzuceniem skargi. Dyrektor Izby Skarbowej w W. nie wniósł pisemnej odpowiedzi na skargę kasacyjną. Natomiast jego pełnomocnik na rozprawie pozostawił rozstrzygnięcie do uznania Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zasadny jest bowiem zarzut naruszenia przez Sąd administracyjny pierwszej instancji art. 49 par. 1 i art. 58 par. 1 pkt 3 p.p.s.a., co skutkowało odrzuceniem skargi mimo braku podstaw do wydania takiego orzeczenia. Zgodnie z art. 58 par. 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Analogiczna regulacja znajdowała się w art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, zwanej dalej w skrócie "ustawą o NSA", która obowiązywała do końca 2003 r., a więc w czasie kiedy NSA skierował do Leonarda S., występującego w charakterze pełnomocnika Władysława S. pismo z dnia 3 lipca 2003 r. wzywające go do usunięcia braków skargi, w tym złożenia pełnomocnictwa oraz wskazania jakie przesłanki z art. 87 Kpc spełnia pełnomocnik. W sytuacji gdy w odpowiedzi na to wezwanie zostało nadesłane pełnomocnictwo, które nie odpowiadało w owym czasie wymogom wynikającym z art. 87 par. 1 Kpc obowiązującego odpowiednio w postępowaniu przed NSA w zw. z art. 59 ustawy o NSA, należało wezwać - tym razem - Skarżącego osobiście do usunięcia w wyznaczonym terminie braku formalnego, jakim było podpisanie skargi przez osobę, która nie mogła go reprezentować, pod rygorem odrzucenia skargi. Do końca 2003 r. takie działania Sąd powinien podjąć na podstawie odpowiednio stosowanego art. 130 par. 1 Kpc w zw. z art. 59 i art. 27 ust. 2 ustawy o NSA. Po wejściu w życie p.p.s.a. tj. od dnia 1 stycznia 2004 r., z uwagi na art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ podstawą do działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który przejął rozpoznanie tej sprawy, był art. 49 par. 1 p.p.s.a. stosowany w przypadku gdy braki formalne dotyczą skargi z uwzględnieniem art. 58 par. 1 pkt 3 p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie brak było przesłanek do wydania orzeczenia na podstawie art. 58 par. 1 pkt 3 p.p.s.a. gdyż Skarżący nie został wezwany do usunięcia w wyznaczonym terminie, pod odpowiednim rygorem, stosownie do art. 49 par. 1 tej ustawy /do końca 2003 r. art. 130 par. 1 Kpc w zw. z art. 59 i art. 27 ust. 2 ustawy o NSA/, braku formalnego skargi polegającego na podpisaniu jej przez nieuprawnioną osobę. Za takie wezwanie nie można było uznać pisma z dnia 3 lipca 2003 r. zarówno z uwagi na jego treść, jak i adresata /osobę występującą wówczas w charakterze pełnomocnika Skarżącego - Leonarda S., do którego skierowano to wezwanie/. Należy też zwrócić uwagę, że w odpowiedzi z dnia 14 lipca 2003 r. na to pismo, sporządzonej w imieniu Skarżącego przez Leonarda S., który mylnie uważał, że w postępowaniu przed NSA w zakresie pełnomocnictwa stosuje się regulację zawartą w postępowaniu podatkowym /art. 59 ustawy o NSA w brzmieniu obowiązującym w 2003 r. nie przewidywał odpowiedniego stosowania w tej materii art. 137 Ordynacji podatkowej/ w końcowym akapicie zasygnalizowano z ostrożności procesowej, że w przypadku zakwestionowania legitymacji procesowej pełnomocnika Skarżącego Skarżący potwierdzi wszystkie dokonane przez niego czynności. Brak było również podstaw do odrzucenia skargi z uwagi na wadliwe pełnomocnictwo osoby, która ją sporządziła w imieniu Skarżącego, gdyż jak trafnie zauważono w skardze kasacyjnej w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji /a do końca 2003 r. także przed NSA/ nie ma wymogu sporządzania skargi przez zawodowego pełnomocnika. Dlatego skargę podpisaną w imieniu Skarżącego przez osobę, która nie może go reprezentować można odrzucić dopiero wówczas gdy nie zatwierdzi tej czynności swoim podpisem Skarżący, po prawidłowym wezwaniu go do takiego działania /art. 58 par. 1 pkt 3 w zw. z art. 49 par. 1 p.p.s.a./. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast zarzutu naruszenia art. 31 par. 2 p.p.s.a. Przepis ten nie miał zastosowania w stanie faktycznym tej sprawy. Nie zachodziły bowiem wątpliwości co do zdolności sądowej lub procesowej strony. Trudno też uznać osobę, występującą wadliwie w charakterze pełnomocnika strony za osobę niemającą należytego ustawowego umocowania. To określenie odnosi się bowiem do przedstawicieli ustawowych strony, na co wskazuje także wykładnia systemowa wyprowadzona z treści innych przepisów zawartych w rozdziale 1 Działu II p.p.s.a. Podniesione wątpliwości w tej materii w uzasadnieniu skargi kasacyjnej mogłyby być ewentualnie analizowane w świetle art. 44 p.p.s.a. ale ten przepis nie został wskazany jako naruszony w podstawach skargi kasacyjnej, co z uwagi na art. 183 par. 1 p.p.s.a. uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ustosunkowanie się do tej kwestii. Biorąc jednak pod uwagę zasadność, zawartych w pkt 1 skargi kasacyjnej, zarzutów naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego uznanie za nieusprawiedliwiony zarzutu zawartego w pkt 2 nie ma znaczenia dla wyniku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wobec powyższego, na podstawie art. 185 par. 1 p.p.s.a., należało uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.