I SA/Lu 643/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Asesor WSA Małgorzata Fita, Protokolant Maria Filipek, po rozpoznaniu w dniu 7 września 2004 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2003 Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kwoty pieniężnej ściągniętej w postępowaniu egzekucyjnym I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...]; II. uchyla decyzję Dyrektora Izby Celnej w z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...]; III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę 160,90- (sto sześćdziesiąt złotych dziewięćdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzjami ostatecznymi z dnia [...] i z dnia [...], zawartymi w JDA SAD Dyrektor Urzędu Celnego dokonał odpraw celnych ostatecznych z tytułu sprowadzonych przez P.U.H. "[...]" W. D. świeżych ogórków. Kwota obliczonych należności celnych wyniosła 1.770,80 zł. Wobec nie uregulowania powyższych należności wystawiony został tytuł wykonawczy, na podstawie którego prowadzona była egzekucja. W piśmie z dnia [...] lipca 2000 r. skierowanym do Urzędu Celnego W. D. zażądał wyjaśnienia podstaw przeprowadzonej egzekucji, skoro na poczet należności celnych złożył zabezpieczenie (w dniu [...] maja 1992 r. w kwocie 12.000.000 starych zł, zaś w dniu [...] czerwca 1992 r. w kwocie 15.393.000 starych zł). Pomiędzy organem celnym a skarżącym nastąpiła w powyższej kwestii wielokrotna wymiana korespondencji. W piśmie z dnia [...] października 2000 r., precyzowanym później kilkakrotnie (pisma z dnia [...] sierpnia 2001 r., z dnia [...] listopada 2001 r.) W. D. wystąpił z określonymi żądaniami, związanymi z kwestią zasygnalizowaną pierwotnie w piśmie z dnia [...] lipca 2000 r. Organy celne potraktowały wniosek skarżącego; jako żądanie zwrotu kwoty 3.372,92 zł ściągniętej w postępowaniu egzekucyjnym przez Urząd Skarbowy w Siedlcach oraz żądanie zwrotu kwoty 1.539,30 zł stanowiącej (według strony) nadpłatę należności celnych. Urząd Celny decyzją z dnia [...] grudnia 2000 r. umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe. Na skutek odwołania stron Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] sierpnia 2001 r. uchylił w/w decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Dyrektor Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. odmówił zwrotu kwot żądanych przez W. D. Na skutek złożonego odwołania, Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r.: - uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy zwrotu kwoty 3.372,92 zł pobranej w postępowaniu egzekucyjnym i umorzył postępowanie w sprawie; - uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy wypłaty kwoty 1.539,30 zł stanowiącej (według strony) nadpłatę należności celnych i w tej części przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po wydaniu powyższej decyzji Dyrektor Izby Celnej, działając jako organ I instancji decyzją z dnia [...] (k. 145a akt) odmówił wypłaty kwoty 1.539,30 zł stanowiącej nadpłatę należności celnych (według strony). Pouczył jednocześnie stronę, że przysługuje jej prawo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu 18 lipca 2002 r. i stała się ostateczna. Na skutek skargi wniesionej przez W. D. na decyzję z dnia [...], Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 grudnia 2002 r. sygn. akt I SA/Lu 494/02: - uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy zwrotu kwoty pobranej w postępowaniu egzekucyjnym; - oddalił skargę w pozostałej części. Po wydaniu powyższego wyroku Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. uchylił decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] listopada 2001 r. w części dotyczącej odmowy zwrotu kwoty 3.372,92 zł pobranej w drodze postępowania egzekucyjnego i "przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia". Dyrektor Izby Celnej; działając jako organ I instancji decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. odmówił zwrotu kwoty 3.212,30 zł pobranej w postępowaniu egzekucyjnym. W. D., działając zgodnie z udzielonym pouczeniem złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej ostatnią z wymienionych decyzji. Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] października 2003 r. utrzymał w mocy w/w decyzję własną. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że w trakcie dokonywania w dniu [...] maja 1992 r. odprawy celnej przywozowej było wniesione zabezpieczenie gotówkowe w kwocie 1.200 zł, "które zostało złożone w dniu 15 maja 1992 r., a wypłacone w dniu 21 maja 1992 r. W tym też dniu firma "[...]" wpłaciła nowe zabezpieczenie gotówkowe w wysokości 1.200,00 zł, które zostało złożone w związku z mającymi się odbyć odprawami ogórków z Białorusi (...). Wypłata w.w. zabezpieczenia gotówkowego nastąpiła w dniu 16 czerwca 1992 r.". W tej sytuacji Dyrektor uznał, że żądanie strony jest niezasadne, skoro kwoty zabezpieczeń zostały wypłacone, zaś należności celne wyegzekwowano w prawidłowej wysokości. Stwierdził, że nie posiada kompetencji do rozpatrzenia wniosku w części dotyczącej żądania zwrotu kosztów egzekucyjnych. Zapowiedział jednocześnie, że wniosek w tym zakresie zostanie przekazany do Naczelnika Urzędu Skarbowego. Decyzję powyższą zaskarżył do Sądu W. D., wnosząc o jej uchylenie, a także uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2003 r. oraz decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] listopada 2001 r. W uzasadnieniu skargi zarzucił dokonanie błędnych ustaleń faktycznych oraz sprzeczność tych ustaleń, z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Celnej oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] dotknięte są wadą nieważności, o jakiej mowa w art. 247 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 kodeksu celnego. Z kolei decyzja Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] została wydana z naruszeniem art. 233 § 1 pkt 2 lit.b Ordynacji podatkowej i art. 30 ustawy z dnia 30 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej U.P.P.S.A. Okoliczności faktyczne sprawy są niesporne. Wobec nie uregulowania przez W. D. należności celnych określonych w ostatecznych decyzjach Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]. i z dnia [...], na wniosek wierzyciela wdrożono postępowanie egzekucyjne, które pociągnęło za sobą wyegzekwowanie kwoty objętej tytułem wykonawczym i obciążenie dłużnika kosztami postępowania egzekucyjnego. W piśmie z dnia [...] października 2000 r., zmodyfikowanym pismami z dnia [...] sierpnia 2001 r. i z dnia [...] listopada 2001 r. skarżący wystąpił do organu celnego z określonymi żądaniami. Według skarżącego, na poczet należności celnych wpłacił tytułem zabezpieczenia odpowiednie kwoty, które nie zostały zarachowane na poczet tych należności, ani też zwrócone. W tych okolicznościach zażądał zwrotu określonych sum, stanowiących: 1/ różnicę pomiędzy kwotą wpłaconych zabezpieczeń, a kwotą należności celnych wyszczególnionych w w/w ostatecznych decyzjach Dyrektora Urzędu Celnego, nazwaną w postępowaniu żądaniem zwrotu "nadpłaty należności celnych", 2/ kwotę wyegzekwowaną w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego, wraz z kosztami egzekucyjnymi. Postępowanie w zakresie wniosku o "zwrot nadpłaty należności celnych" zostało zakończone wydaniem decyzji z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...] przez Dyrektora Izby Celnej (k. 145a akt administracyjnych), doręczonej skarżącemu w dniu [...] lipca 2002 r. (k. 145c akt administracyjnych). Wobec nie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w/w decyzja posiada walor decyzji ostatecznej i nie może być przedmiotem kontroli sądowej. Co się zaś tyczy pozostałej części żądań skarżącego, przypomnieć należy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2002 r. sygn. akt I SA/Lu 494/02, w którym Sąd uchylając decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] kwietnia 2002 r. w części dotyczącej "odmowy zwrotu kwoty pobranej w postępowaniu egzekucyjnym" wyraził pogląd, że owa decyzja (w zakresie rozstrzygnięcia o żądaniu zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego) zapadła "z naruszeniem przepisów o właściwości, bowiem uprawnionym do rozstrzygania w zakresie kosztów postępowania jest Urząd Skarbowy". Uzasadniało to zdaniem Sądu, zastosowanie art. 233 § 1 lit. b) Ordynacji podatkowej. Stosownie do art. 30 ustawy o NSA oraz art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) ocena prawna zawarta w w/w orzeczeniu NSA, jest wiążąca zarówno dla organu decyzyjnego, jak również dla wojewódzkiego sądu administracyjnego rozpatrującego sprawę. Dyrektor Izby Celnej, z naruszeniem powołanych na wstępie przepisów postępowania, nie rozstrzygnął decyzyjnie o przekazaniu sprawy (w zakresie kosztów egzekucyjnych) właściwemu organowi decyzyjnemu. Takiego rozstrzygnięcia, mimo powołania się w osnowie na przepis art. 233 § 1 pkt 2 lit.b Ordynacji podatkowej nie zawiera decyzja z dnia 2 lipca 2003 r. W świetle przywołanego wyżej wyroku NSA z dnia 20 grudnia 2002 r., nie stanowi właściwego rozstrzygnięcia i załatwienia sprawy, przekazanie wniosku skarżącego w zakresie żądania zwrotu kosztów egzekucyjnych, pismem z dnia [...] października 2003 r. (k. 171 akt administracyjnych). Co do zasady, organem właściwym w sprawach celnych w pierwszej instancji jest naczelnik urzędu celnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 279 § 1 pkt 1 kodeksu celnego). Dyrektor Izby Celnej rozstrzyga jako organ I instancji wyłącznie w przypadkach określonych w przepisach szczególnych (art. 280 § 1 pkt 4 kodeksu celnego). Takim przepisem szczególnym jest np. § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz. U. Nr 158, poz. 1050 ze zm.), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 252 § 1 kodeksu celnego. Postępowanie w zakresie rozstrzygnięcia żądania zwrotu kwoty wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym wraz z kosztami egzekucyjnymi, nie należy do kategorii spraw wymienionych w przywołanym ostatnio rozporządzeniu. Nie istnieje również przepis szczególny, który upoważnia dyrektora izby celnej do rozstrzygnięcia tego rodzaju sprawy w I instancji. Jeżeli zatem Dyrektor Izby Celnej rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r., przeto owa decyzja oraz decyzja z dnia [...] października 2003 r. zapadły z naruszeniem art. 279 § 1 pkt 1 i 2 kodeksu celnego. Tego rodzaju wada, jest wadą nieważności (art. 247 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 kodeksu celnego), co skutkuje stwierdzeniem nieważności obu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 U.P.P.S.A. Wyrok wydany w przedmiotowej sprawie oznacza, że zostanie ona rozpoznana przez Dyrektora Izby Celnej jako organ II instancji, który rozpatrzy odwołanie strony od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] listopada 2001 r. nr [...] w zakresie prawidłowości rozstrzygnięcia o żądaniu zwrotu kwoty wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym oraz kosztów egzekucyjnych (kwestia związana z żądaniem zwrotu "nadpłaty należności celnych" została rozstrzygnięta decyzją ostateczną Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lipca 2002 r.). Organ II instancji w zakresie kosztów egzekucyjnych wyda decyzję na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit.b Ordynacji podatkowej. W zakresie dotyczącym kwestii żądania zwrotu kwoty wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym będzie miał przede wszystkim na uwadze to, że postępowanie wywołane żądaniem skarżącego zostało wszczęte w okresie obowiązywania kodeksu celnego. Przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (Dz. U. z 1994 r. Nr 71, poz. 71 ze zm.) utraciły moc z dniem wejścia w życie kodeksu celnego (art. 297 kodeksu celnego). Do rozpatrzenia wniosku skarżącego mają zatem zastosowanie przepisy kodeksu celnego, nie zaś dotychczasowe przepisy prawa celnego (art. 289 kodeksu celnego), gdyż na skutek tego wniosku wszczęto odrębne, samodzielne postępowanie. Jeżeli przepisy prawa materialnego nie przewidują (nie normują) kwestii związanej z rozstrzygnięciem tego rodzaju wniosków, a więc nie będzie możliwości orzekania o istocie sprawy, organ odwoławczy wyda właściwą decyzję, o jakiej mowa w art. 233 § 1 pkt 2 lit.a Ordynacji podatkowej (tj. umorzenie postępowania). Z tych względów należało orzec jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 U.P.P.S.A.