II SA 2788/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie: WSA Zbigniew Rudnicki Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Beata Bińkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2004 r. sprawy ze skarg S. Sp. z o. o. z/s w W. na postanowienia Urzędu Patentowego RP 1) z dnia [...] czerwca 2003r. [...][...] 2) z dnia [...] czerwca 2003r. Nr [...][...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy 1. uchyla zaskarżone postanowienia; 2. zasądza od Urzędu Patentowego na rzecz skarżącej S. Sp. z o. o. z/s w W. kwotę 1220,-( jeden tysiąc dwieście dwadzieścia ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kwotę 1200,-(jeden tysiąc dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej wydanymi na podstawie art. 58, 59 § 2 i 134 kpa w związku art. 242 oraz 244 ust. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508 ze zmianami) postanowieniami : 1) z dnia [...] czerwca 2003r. Nr [...][...] 2) z dnia [...] czerwca 2003r. Nr [...][...] po rozpoznaniu wniosku S. Sp. z o.o. z/s w W. z dnia [...] czerwca 2002 r. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego łącznie z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy od dwóch decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] marca 2001 r. umarzających postępowanie w sprawach: 1) zgłoszenia nr [...] pt. "Wózek stalowy, stosowany zwłaszcza do prowadzenia suwanych ścianek, drzwi i luster" zgłoszony w dniu [...] marca 1997r. przez S. Sp. z o.o., W., 2) zgłoszenia nr [...] pt. "Rączka aluminiowa, stosowana zwłaszcza do prowadzenia suwanych ścianek, drzwi i luster" zgłoszony w dniu [...] marca 1997r. przez S. Sp. z o.o., W. - w obu tych sprawach odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz stwierdził, iż odmowa przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skutkuje pozostawieniem tego wniosku bez rozpoznania jako bezskutecznego. W uzasadnieniach obu postanowień poczynił następujące ustalenia: w dniu [...] lutego 200lr. Urząd Patentowy RP wydał postanowienie wzywające Zgłaszającego do uzupełnienia zgłoszenia i wniesienia poprawek, które zostało skierowane na adres siedziby zgłaszającego. Korespondencja ta została zwrócona do Urzędu Patentowego RP z adnotacją urzędu pocztowego, że "adresat wyprowadził się". Z tego względu organ uznał za skuteczne doręczenie zgłaszającemu postanowienia z dnia [...] lutego 200lr. jako dokonane na podstawie art. 41 kpa. Po upływie wyznaczonego terminu do jego wykonania w obu sprawach - decyzjami z dnia [...] marca 2001r. umorzył postępowanie w sprawie w/w zgłoszenia z powodu niewykonania w wyznaczonym terminie postanowienia z dnia [...] lutego 2001r.. Także korespondencja z decyzjami została zwrócona do Urzędu Patentowego RP z adnotacją urzędu pocztowego "adresat wyprowadził się" i stosownie do art. 41 kpa uznano ją za doręczoną w dniu [...].03.2001r. O umorzeniu postępowania Zgłaszający dowiedział się w dniu [...] czerwca 2002r. podczas wizyty prezesa spółki w siedzibie Urzędu Patentowego RP. W dniu [...] czerwca 2002r. ustanowiony przez niego pełnomocnik złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego dołączono nową, poprawioną wersję zgłoszenia – zgodnie z postanowieniem wzywającym do uzupełnienia zgłoszenia. W uzasadnieniu wniosku wskazywał, że postanowienie i decyzja umarzająca nie dotarły do Zgłaszającego, który dowiedział się o umorzeniu postępowania w przedmiotowej sprawie w dniu [...].06.2002r., podczas wizyty w Urzędzie Patentowym RP prezesa spółki. Przyznał, że istotnie w czasie trwania korespondencji nastąpiła zmiana jego adresu.. Prezes, będący obywatelem Bułgarii i często przebywając za granicą zobowiązał pracownika do powiadomienia Urzędu o nowym adresie, czego pracownik nie dopełnił. Urząd Patentowy RP stwierdził, że zgodnie z art. 244 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją wynosi 2 miesiące od dnia doręczenia stronie tej decyzji. W niniejszej sprawie upłynął on ostatecznie z dniem [...].05.2001r. Wniosek o przywrócenie tego terminu wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony [...] czerwca 2002r Wskazał, że zgodnie z art. 58 kpa w związku z art. 252 ustawy p.w.p. w razie uchybienia należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeśli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Skoro bezspornym jest, że Zgłaszający w toku postępowania nie zawiadomił Urzędu o zmianie swego adresu, dokonując tego dopiero we wniosku o ponowne rozpatrzenie - to uznał, że doręczenie postanowienia i decyzji na adres podany przez zgłaszającego w podaniu było prawnie skuteczne - wskazując na art. 41 kpa. Jego zdaniem, jako pracodawca ponosi wszelkie konsekwencje zaniedbań swoich pracowników, co wyklucza uznanie za uprawdopodobniony brak winy zgłaszającego, będącego spółką prawa handlowego, wyposażoną w osobowość prawną i posiadającą reprezentujące ją organy. Organem powołanym do zarządzania sprawami spółki i reprezentowania jej na zewnątrz jest jej zarząd, który odpowiedzialny jest także za prawidłowe jej funkcjonowanie. Zarząd powinien nadzorować sposób wywiązania się z obowiązków swojego pracownika. Brak winy w uchybieniu terminu oznaczałby więc brak winy osób legitymowanych do podejmowania czynności prawnych w jej imieniu. Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminu procesowego przyjmuje się obiektywny miernik staranności, która powinna się przejawiać m.in. w takim zorganizowaniu obsługi biurowo-administracyjnej przedsiębiorstwa spółki, by mogło ono należycie funkcjonować. Zgłaszający, w ocenie organu, nie dochował staranności jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W skardze złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. Spółka z o. o. z/s w W. nie kwestionowała ustalonego stanu faktycznego i przyznała, że w aktach zgłoszenia wzoru użytkowego nie ma informacji o zmianie adresu zgłaszającego. Ponowiła zapewnienia, że wydała polecenie pracownikowi o poinformowaniu o tym Urzędu Patentowego i przyznała, że zarząd ponosi odpowiedzialność za prawidłową pracę spółki. Jednakże za szczególną okoliczność uznała fakt, że w tamtym okresie prezesem Spółki był pan I.I., obywatel Bułgarii nie znający w dostatecznym stopniu języka polskiego i mający trudności w porozumiewaniu się z pracownikami, którymi są Polacy. Za drugą szczególną okoliczność Skarżący uznał fakt, że Prezes I.I. był osobiście w Urzędzie Patentowym pomiędzy [...] lutego 2001r. a [...] marca 2001r., by dowiedzieć się o losy zgłoszonych wzorów, co jego zdaniem stanowi dowód staranności w załatwieniu sprawy – przy czym nikt mu nie powiedział o postanowieniu, które zostało już wysłane. Ponadto, na rozprawie w dniu [...] września 2004r. Skarżący podniósł kolejne argumenty: 1) zarzucił organowi naruszenie art. 41 k.p.a. w związku z art. 9 k.p.a., z uwagi na niedopełnieniu przez organ obowiązku pouczenia przy pierwszym doręczeniu o obowiązku podania każdorazowej zmiany adresu oraz o skutkach niedopełnienia tego obowiązku, powołując się na utrwalony pogląd w orzecznictwie o zmianie adresu w postaci uznania korespondencji za doręczonej; 2) zarzucił brak dowodów doręczenia korespondencji pod dotychczasowym znanym organowi adresem, zarówno postanowienia wzywającego Zgłaszającego do uzupełnienia zgłoszenia jak i postanowienia o umorzeniu postępowania, wobec czego wszelkie terminy doręczenia korespondencji należy liczyć od [...] czerwca 2002r.; 3) zarzucił naruszenie art.134 kpa w zw. z art. 244 p.w.p. poprzez jego błędne zastosowanie i dowolne przyjęcie terminu doręczenia postanowienia - i wobec powyższego domagał się uchylenia zaskarżonych postanowień i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wnosił o jej oddalenie podnosząc, że strona przekonująco nie wykazała, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Powołał się pogląd NSA zawarty w wyroku z 20.05.1998r. w sprawie I SA/Kal718/96. Nie znalazł podstaw do uznania, że zachodzą specjalne okoliczności usprawiedliwiające zaistniałą sytuację, skoro Zgłaszający nie dochował staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Fakt, iż prezesem spółki jest osoba nie znająca w należytym stopniu języka polskiego, nie przemawia za jego specjalnym traktowaniem, ponieważ. Prezes jest tylko jednym z członków zarządu i taka niedogodność poprzez właściwą organizację pracy spółki i jej zarządu, nie powinna wpływać na interesy firmy. Urząd nie może więc uwzględnić tej okoliczności na korzyść zgłaszającego tym bardziej, że z akt sprawy wynika, że funkcję prezesów pełniły w firmie dwie osoby- pan I. I. i pan A.M.. Skoro zaś prezes twierdzi, że pomiędzy [...].02.2001r. a [...].03.2001r. był osobiście w Urzędzie Patentowym by dowiedzieć się o losy zgłoszenia i uzyskał informację, "że sprawa jest w toku", to jednocześnie nie dołożył należytej staranności, aby stwierdzić, czy w aktach sprawy jest aktualny adres zgłaszającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r. Nr 153, poz.1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508 ze zmianami) w art. 316 ust. 4 wyraża zasadę, że postępowanie związane ze zgłoszeniem wynalazku, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego i topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym toczy się od dnia wejścia w życie ustawy według jej przepisów. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. (Dz.U.02.153.1269) Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U.02.153.1270) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a nie zaś według kryteriów słusznościowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie w dniu 7 września 2004r. na podstawie art. 111 § 1 P.p.s.a. zarządził połączenie spraw o sygn. 6 II SA 2789/03 i 6 II SA 2788/03 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą wcześniejszą 6 II SA 2788/03 z uwagi na to, że mogły być objęte jedną skargą. W niniejszej sprawie rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie było skontrolowanie, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też narusza art. 58 § 1 kpa. Ostatecznie na rozprawie Skarżący wskazał jakie konkretnie przepisy prawa naruszały zaskarżone postanowienia, ale wymaga podkreślenia, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co znajduje wyraz w art.134 p.s.a. Analizowanej pod tym kątem skardze nie można odmówić słuszności, podzielając w szczególności trafność zarzutów podniesionych na rozprawie. Mający w sprawie zastosowanie – na mocy art. 252 Ustawy p.w.p. - art. 58 § 1 k.p.a. stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, zaś § 2 zakreśla termin do dokonania tej czynności, bowiem prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. W sprawie jest bezsporne, że po zgłoszeniu dokonanym [...] marca 1997r. i wymianie korespondencji (potwierdzenie zgłoszenia, wezwanie do opłat) Zgłaszający w 2001r. zmienił adres siedziby i jego pracownik został zobowiązany przez ówczesnego Prezesa do poinformowania o tym Urzędu Patentowego, czego nie dopełnił. W rezultacie Prezes ten osobiście udał się do Urzędu w dniu [...] czerwca 2002r. otrzymując zarówno odpis postanowienia z [...] lutego 2001r. jak i decyzję umarzającą postępowanie z dnia [...] marca 2001r. W dniu [...] czerwca 2002r. został złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Rozważając zatem kwestię, czy uchybienie nastąpiło bez winy Zgłaszającego, Urząd Patentowy był zobowiązany - w świetle ogólnej zasady wynikającej z art. 9 k.p.a.- mieć na uwadze, czy strona została należycie i wyczerpująco poinformowana o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy administracji publicznej czuwają bowiem nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Przepis art. 9 k.p.a nabiera szczególnego znaczenia w sytuacji, kiedy w postępowaniu przed Urzędem Patentowym RP na podstawie art. 253 ust.1 p.w.p. wyłączone są krótkie terminy załatwiania sprawy przewidziane w kodeksie postępowania administracyjnego i strona nie jest w stanie przewidzieć terminu podjętych przez Urząd Patentowy czynności, które z kolei zobowiązują ją do działania w ściśle określonym terminie, którego przekroczenie wywołuje niekorzystne dla niej skutki. Zauważyć należy, że postanowienie wzywające Zgłaszającego do uzupełnienia zgłoszenia i wniesienia poprawek zapadło w 5-tym roku od daty zgłoszenia ([...] lutego 2001r.), akurat w czasie zmiany adresu Zgłaszającego. Niewątpliwie był on zainteresowany rejestracją zgłoszenia dokonanego w marcu 1997r., ale nie został pouczony przez organ - przy pierwszej czynności jaką było potwierdzenie zgłoszenia - o obowiązku poinformowania o zmianie adresu i o skutkach niedopełnienia tego obowiązku. Instytucja ta jest uregulowana w art. 41 § 1 k.p.a. stanowiąc, iż w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy muszą zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu, a § 2 przewiduje, że w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. Sąd w niniejszym składzie podziela przedstawiony przez Skarżącego pogląd komentatorów Kodeksu postępowania administracyjnego (Z.Janowicza oraz B.Adamiaka i J.Borkowskiego), iż organ administracji państwowej ma obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a. pouczenia strony o treści art. 41 k.p.a. Znajduje on wyraz także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyrokach z dnia 7 stycznia 2000r. (V SA 1084/99, LEX 49299) i z dnia 13 kwietnia 2000r. (V SA 2362/99, LEX 49871). Z tego względu zarzutowi Skarżącego co do naruszenia przez organ art. 41 k.p.a. w związku z art. 9 k.p.a. nie można odmówić słuszności. Drugą kwestią proceduralną, której naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jest data doręczenia Zgłaszającemu korespondencji pod dotychczasowym znanym organowi adresem - zarówno postanowienia wzywającego go do uzupełnienia zgłoszenia jak i postanowienia o umorzeniu postępowania. Zasadą ogólną jest bowiem, że nie podjętą w terminie korespondencję należało uznać za doręczoną - o ile zachodziła sytuacja określona w art. 44 k.p.a. (wg stanu prawnego przed 24.08.2003r. tj. tekst jednolity Dz.U.00.98.1071). Przepis ten stanowił, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 pismo składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza się w skrzynce na korespondencję lub, gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata albo biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w miejscu widocznym na nieruchomości, której postępowanie dotyczy; w tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Ma zatem rację Skarżący, że Urząd Patentowy nie złożył przed Sądem dowodów doręczenia zarówno postanowień z dnia [...] lutego 2001r. jak i decyzji umarzających postępowanie w obu sprawach z [...] marca 2001r., ani nie ma tych dowodów w aktach administracyjnych [...] i [...]. Powołanie się na te dowody w innych aktach nie odnosi żadnych skutków, bowiem nie pozwala Sądowi na zbadanie legalności uznania za doręczoną w/w korespondencję i dat upływu konkretnego terminu : zarówno do wykonania postanowienia jak i złożenia w terminie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na kopertach zwrotnych (bądź ich kserokopiach dołączonych do akt administracyjnych) powinny figurować prawidłowe adnotacje poczty o sposobie doręczenia o którym mowa w art. 44 k.p.a. - w szczególności, czy i gdzie zostało adresatowi pozostawione zawiadomienie (awizo) o korespondencji oczekującej 7 dni w placówce pocztowej. Należy przy tym zauważyć, że w aktach [...] znajduje się koperta, jaka powróciła z niedoręczonymi decyzjami w sprawach [...] – [...] ale brak na niej było wymaganych adnotacji poczty czy i gdzie pozostawiono awizo, a zatem koperta ta nie stanowiła dowodu doręczenia i brak było przesłanek do uznania decyzji za doręczoną na podstawie art. 41 k.p.a. W tej sytuacji, badając legalność doręczenia stronie postanowień z dnia [...] lutego 2001r. jak i decyzji umarzających postępowanie w obu sprawach z [...] marca 2001r.- na podstawie dokumentów zawartych w aktach administracyjnych - należałoby stwierdzić, że prawidłowe doręczenie miało miejsce dopiero [...] czerwca 2002r., bowiem organ w obu sprawach nie dołączył prawidłowo awizowanych przez pocztę, a nie podjętych w terminie przesyłek ze zwróconą w/w korespondencją. Powyższe wskazuje, że brak było podstaw do przypisania Skarżącemu winy w uchybieniu terminu, skoro organ nie dopełnił obowiązków przewidzianych w art. 41 i 44 k.p.a. Z powyższych względów w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienia zostały wydane z naruszeniem wymienionych wyżej przepisów postępowania, przy czym naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy - poprzez uznanie braku uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy Skarżącej, co z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. skutkuje uchyleniem zaskarżonych postanowień. O zwrocie kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw Sąd orzekł po myśli art. 200 w/w ustawy.