II SA/Wr 176/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Asesor WSA Bogumiła Kalinowska Protokolant: Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w dniu 28 września 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi K.N. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego w lokalu nr [...] w Ł. [...] 1. oddala skargę; 1. zasądza od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W.) na rzecz Kancelarii Prawnej A – M. N.-M. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we W. Wnioskiem z dnia [...] B. N. zwróciła się do organu ewidencyjnego w W. o wymeldowanie byłego męża K. N. z lokalu mieszkalnego w Ł. [...] uzasadniając, że w/w nie przebywa w tym lokalu od lutego 1998r. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że jest właścicielką tego lokalu i że obecnie przebywa w nim jej brat z rodziną zaś były mąż bezpodstawnie domaga się prawa do zamieszkiwania w tym lokalu. Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta i Gminy W. orzekł o wymeldowaniu K. N. z opisanego lokalu. Decyzję wydano w oparciu o twierdzenia B. N., wyjaśnienia jej byłego męża K. oraz ustalenia policji (z dnia [...] i [...], z których wynikało, że K.N. od kilku lat nie mieszka w miejscowości Ł. [...], przebywa natomiast u rodziców w miejscowości B. K. [...], bez zameldowania. Ponadto na podstawie dostarczonych dokumentów stwierdzono, że po uzyskaniu rozwodu z K. N. B.N. wykupiła na wyłączną własność mieszkanie w Ł. [...]od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. K. N. skierował przeciwko byłej żonie sprawę do sądu o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży mieszkania. Sądy cywilne obu instancji orzekły w sprawie na niekorzyść powoda. Z kolei postanowieniem z dnia [...] prokuratura Rejonowa w S. odmówiła wszczęcia dochodzenia w sprawie sprzedaży oraz uniemożliwiania K. N. zamieszkiwania w lokalu położonym w Ł. [...]. Wojewoda D. decyzją z dnia [...] uchylił rozstrzygniecie organu pierwszej instancji zarzucając uchybienia w procedurze oraz niewystarczające wyjaśnienia wszystkich istotnych w sprawie okoliczności. W ramach ponownego postępowania wyjaśniającego w I instancji zebrano wyjaśnienia od obu stron postępowania, zbadano akt notarialny wykupu mieszkania od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, protokoły oraz inne dokumenty zgromadzone przez Prokuraturę Rejonową w S. w postępowaniu sprawdzającym dotyczącym uniemożliwiania K. N. korzystania z mieszkania, oraz wyroki sądu cywilnego w sprawie o unieważnienie umowy sprzedaży mieszkania B. N. Po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego Burmistrz W. decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04. 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity - Dz.U. z 1984r. Nr 32, poz. 174) ponownie orzekł o wymeldowaniu K. N. z lokalu w Ł. [...]. Jak wywodził organ pierwszej instancji, z ustaleń prokuratora oraz przedłożonych wyroków sądu cywilnego wynikało, iż K. N. utracił uprawnienie do przebywania w opisanym lokalu i dobrowolnie ten lokal opuścił. W odwołaniu od powyższej decyzji K.N. podniósł, że mieszkanie opuścił wskutek oszustwa byłej żony, z którą po rozwodzie pozostawał w nieformalnym związku. Według jego twierdzeń B. N. zaproponowała oddanie Sygn. akt 3 II SA/Wr 176/02 mieszkania do używania swojemu bratu w zamian za możliwość wspólnego zamieszkiwania w większym mieszkaniu należącym do jej matki, położonym w Ł. [...]. Z mieszkania tego został po pewnym czasie wyrzucony, a jednocześnie była żona wszczęła postępowanie zmierzające do wymeldowania go z lokalu w Ł. [...]. Odwołujący podkreślał, że partycypował w kosztach wykupu mieszkania i nie wiedział, że zostało zapisane wyłącznie na B. N., która była wówczas na jego utrzymaniu. Wojewoda D. nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania i decyzją z dnia [...]. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy decyzję Burmistrza W. Zdaniem organu odwoławczego postępowanie wyjaśniające pozwoliło ustalić zarówno wyłączne prawo B.N. do opisanego lokalu, jak również fakt opuszczenia przez odwołującego miejsca stałego zameldowania. Powyższe przesądza, że zostały łącznie spełnione obie przesłanki z art. 15 ust. 2 powołanej ustawy o ewidencji ludności, wystarczające do wymeldowania danej osoby z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, tj.: K. N. utracił uprawnienie do przebywania w lokalu oraz opuścił miejsce pobytu stałego bez wymeldowania się - zaczyni organ I instancji zasadnie orzekł o jego wymeldowaniu. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego K.N. podnosi ponownie, że ma prawo przebywać w lokalu położonym w Ł. [...] i stwierdza, że "zwracał się w tej sprawie, gdzie tylko mógł i wszędzie słyszał: ma pan prawo tam mieszkać, niech (żona) da panu mieszkanie zastępcze jak chce pana wymeldować". Skarżący podkreśla, że został oszukany przez byłą żonę i nie opuścił lokalu dobrowolnie - o czym świadczy m.in. fakt że występował na drogę sądową żądając stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży mieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. zważył, co następuje. Na wstępie należy zaznaczyć, że na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) z dniem 01.01.2004r przestała obowiązywać ustawa z dnia 11.05.1995r o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a sprawy, w których skargi zostały wniesione do NSA przed dniem 01.01.2004r., podlegają rozpatrzeniu - zgodnie z art. 97 § 1 cytowanej ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Sprawowana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej opiera się na kryterium zgodności z prawem aktów i działań administracji. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez Sąd tylko wówczas, gdy Sygn. akt 3 II SA/Wr 176/02 narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu U podstaw rozstrzygnięcia w rozważanej sprawie legły unormowania art. 15 ust. 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, umożliwiał właściwemu organowi ewidencyjnemu wymeldowanie z dotychczasowego miejsca pobytu stałego osoby, która: 1/ utraciła uprawnienie, o którym mowa w art. 9 ust. 2 tej ustawy, do przebywania w lokalu i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu, albo 2/ bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Zgodnie zaś z treścią art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, w brzmieniu obowiązującym w 1998r, warunkiem zameldowania na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące było potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie. W przypadku K. N. łącznie spełnione zostały, zdaniem organów administracji, obie przesłanki określone w zdaniu pierwszym powołanego przepisu, tj. skarżący utracił uprawnienie do przebywania w miejscu zameldowania oraz opuścił dotychczasowe miejsce pobytu bez wymeldowania. Powołany wyżej art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. sygn. akt K20/01 (OTK-A 2002/3/34) uznany za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny stanął bowiem na stanowisku, że art. 9 ust. 2 ustawy dotyczy danych które nie są objęte ewidencją ludności - ewidencja ludności służy zaś zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego tj. rejestrowaniu uprawnień do lokalu. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. W efekcie na gruncie tej ustawy odmiennie obecnie kształtują się obecnie nie tylko warunki uzyskania zameldowania na pobyt stały, ale także przesłanki wymeldowania z pobytu stałego - odpadł bowiem warunek utraty uprawnień do lokalu przez osobę, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Tym samym należy uznać, że ustalenia w kwestii uprawnień do lokalu osób w nim zameldowanych nie mają w istniejącym stanie prawnym znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o wymeldowanie. W rozpatrywanej sprawie, z uwagi na fakt, że rozstrzygnięcia organów pierwszej i drugiej instancji zapadły jednakże przed ogłoszeniem powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wymaga rozstrzygnięcia, czy i ewentualnie jakie skutki wywiera powyższe orzeczenie na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Wojewody D. Sprawowanie przez sądy administracyjne kontroli legalności działań administracji publicznej zakłada posługiwanie się przez Sąd przepisami prawa jako wzorcem kontroli aktów administracyjnych. W wyroku z dnia 4 grudnia 2002r. sygn. akt 111 RN 202/01 Sąd Najwyższy wypowiedział się przeciwko stosowaniu jako takiego wzorca przepisów, które orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego uznano za niekonstytucyjne. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego sąd administracyjny opierając się na normie prawnej uznanej za niezgodną z Konstytucją, mimo iż w momencie orzekania przez organy administracji służyło jej domniemanie Sygn. akt 3 II SA/Wr 176/02 konstytucyjności, dopuszcza się w istocie naruszenia prawa. Stanowisko powyższe podziela skład orzekający w niniejszej sprawie. W świetle orzeczenia Trybunału nie istniały, także w dniu wydania zaskarżonej decyzji, konstytucyjne podstawy uzależnienia zameldowania (i wymeldowania) od uprawnień do lokalu - co każe przyjąć, że sankcja określona w normie wprowadzonej art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, tj. wymeldowanie, winna znaleźć zastosowanie wyłącznie w razie spełnienia pozostałych elementów hipotezy tej normy (opuszczenie miejsca pobytu bez wymeldowania lub opuszczenie miejsca pobytu bez wymeldowania gdy nowe miejsce pobytu nie jest znane). W rozpoznawanej sprawie nie budziło wątpliwości, że nowe miejsce pobytu skarżącego było znane organowi ewidencyjnemu, bezsprzeczne było także, że skarżący opuścił lokal w Ł. [...]bez wymeldowania. W przypadku jednak oparcia decyzji o wymeldowaniu wyłącznie o przesłankę opuszczenia lokalu bez wymeldowania, nie są obojętne okoliczności, w jakich doszło do wyprowadzenia się. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przez opuszczenie lokalu o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy rozumieć opuszczenie dobrowolne i że nie jest dobrowolnym opuszczeniem takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeśli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Z akt sprawy wynika, że zagadnienie dobrowolności opuszczenia lokalu w Ł. [...] przez skarżącego było przedmiotem postępowania wyjaśniającego ze strony organów administracji. Wyjaśnienia skarżącego złożone Policji (protokół z dnia [...]), w piśmie do Prokuratury Wojewódzkiej we W. z dnia [...] oraz w postępowaniu administracyjnym (m.in. odwołanie z dnia [...]) są zgodne z twierdzeniami B. N. co do tego, że byli małżonkowie dobrowolnie opuścili lokal [...] w Ł., po czym B.N. oddała go do użytkowania bratu. Skarżący podkreślał przy tym, że wraz z byłą żoną zdecydowali się na zamieszkanie w większym lokalu położonym w Ł. [...], należącym do jego teściowej. Dopiero co do okoliczności opuszczenia tego właśnie lokalu twierdzenia stron były odmienne, jako że skarżący podnosił, iż został zeń wyrzucony, natomiast zdaniem jego byłej żony miał on nadal nieograniczony wstęp do mieszkania, m.in. ze względu na odwiedziny u dzieci. Należy jednak podkreślić, że badanie przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu musi się odbywać w odniesieniu do lokalu [...], w którym skarżący był zameldowany, a nie w stosunku do innego lokalu, w którym później zamieszkiwał - nawet jeśli opuszczenie miejsca zameldowania nastąpiło wskutek mylnego przekonania skarżącego np. co do planów lub zamiarów konkubiny (byłej żony). Późniejszy konflikt pomiędzy K.N. a B.N. pozostaje bez wpływu na ocenę przesłanki dobrowolności opuszczenia przez skarżącego lokalu [...] w Ł. Zarzutów skarżącego co do utrudniania mu korzystania z lokalu nie potwierdzają ponadto postanowienia Prokuratury Rejonowej w S. o odmowie wszczęcia dochodzenia z dnia [...] i [...], jak również postanowienie z dnia [...]. którym nie uwzględniono zażalenia K.N. na postanowienie z dnia [...]. Sygn. akt 3 II SA/Wr 176/02 W tej sytuacji skarga, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu ustalono na podstawie § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) w wysokości 100% stawki minimalnej określonej w § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c powołanego rozporządzenia, z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz wymaganego nakładu pracy pełnomocnika.