I OZ 808/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Kacprzak po rozpoznaniu w dniu 23 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 października 2006 r., sygn. akt III SA/Kr 643/04 o odmowie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 27 października 2006 r. sygn. akt III SA/Lr 643/04 odmówił zwolnienia W. F. od kosztów sądowych w sprawie jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...], w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, córką, zięciem i dwoma wnukami. Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł netto i stanowi go świadczenie rentowe skarżącej w wysokości [...] zł, wynagrodzenie za pracę męża w wysokości [...] zł, wynagrodzenie za pracę zięcia w wysokości [...] zł. Córka skarżącej nie pracuje, zajmuje się wychowaniem dzieci. W skład majątku wchodzi dom o pow. [...] m² oraz nieruchomość rolna o pow. [...] ha. Skarżąca wskazała, że oprócz renty żadnych dochodów nie uzyskuje. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że sytuacja materialna skarżącej w żaden sposób nie upoważnia do zwolnienia z opłaty w kwocie [...] zł, bowiem skarżąca może ją wyłożyć bez uszczerbku dla utrzymania własnego i rodziny. Fakt, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z pracującym zięciem, niepracującą córką i ich dziećmi nie upoważnia do twierdzenia, że ma ona obowiązek alimentacyjny w stosunku do zamężnej córki czy wnuków, których rodzice są w stanie zadośćuczynić swemu obowiązkowi alimentacyjnemu. W. F. złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie podnosząc, że Sąd nieprawidłowo rozpoznał jej wniosek, podając błędne fakty. Zdaniem skarżącej Sąd błędnie wskazał, że jest ona właścicielką gospodarstwa rolnego oraz domu, a także że jej mąż zarabia [...] zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Natomiast w myśl § 3 tego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przedmiotowej sprawie W. F. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji badał więc, czy skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (w tym wypadku [...] zł, tj. wpisu od złożonego zażalenia), bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd rozpatrując przedmiotowy wniosek, w oparciu o przesłanki omawianego wyżej przepisu art. 245 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uwzględnił nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącej i jej rodziny, ale również stan majątkowy, mając na względzie, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi rodzaj ulgi w daninie publicznej, a koszty utrzymania konieczne dla osoby fizycznej i jej rodziny należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów jakie ponosi dana osoba i jej rodzina. Wskazać należy na wstępie, że zgodnie z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym kosztów sądowych. A zatem instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby naprawdę ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyznanie skarżącej prawa pomocy byłoby niezasadne, albowiem intencją ustawodawcy było, aby z prawa pomocy korzystały tylko osoby, które deklarują się niskimi dochodami i wyjątkowo trudną sytuacją życiową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dochód rodziny F. jest wystarczający do tego, aby pokryć 100 zł wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2006 r. W rozpoznawanej sprawie należy zgodzić się z Sądem I instancji, że skarżąca nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść kosztów sądowych – opłaty od zażalenia w kwocie 100 zł – bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca nie znajduje się w sytuacji kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, bowiem uzyskiwany przez rodzinę dochód miesięczny pozwala na zadośćuczynienie wniesienia stosownej opłaty sądowej. Odnosząc się do zarzutu skarżącej zawartego w zażaleniu z dnia 27 listopada 2006 r. dotyczącego błędnych ustaleń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w pierwszej kolejności należy przyznać że Sąd I instancji opisując zarobki męża skarżącej błędnie podał kwotę [...] zł zamiast [...] zł. Z treści uzasadnienia postanowienia wynika jednak, że jest to oczywisty błąd pisarski polegający na pominięciu jednego znaku. Ponadto odnosząc się do drugiego zarzutu wskazującego na błędne ustalenie przez Sąd stanu majątkowego skarżącej, należy podnieść, że informacje ujawnione we wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF znalazły swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia z dnia 27 października 2006 r., a zatem Sąd oparł się o dane wskazane przez skarżącą. Wobec stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu zażalenia.