II SA/Kr 318/01

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 września 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie : NSA Izabela Dobosz WSA Małgorzata Brachel-Ziaja ( spr.) Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2004r. sprawy ze skargi H. Ł. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2001 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla decyzję Wojewody z dnia [...] 2001 r. Nr[...] i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej H. Ł. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. IISA/Kr 318/01 UZASADNIENIE Skarżąca H. L., wnioskiem z dnia 13.07.1998 wystąpiła do Urzędu Rejonowego w K. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, położonej przy ul. [...] w K. Organ I instancji - Prezydent Miasta decyzją Nr [...], z dnia [...].07.2000 r. odmówił H. L. zwrotu nieruchomości położonej w K. między ul. [...], a [...] oznaczonych w dacie wywłaszczenia nr hip. 1, a której obecnie w obr. [...] odpowiadają działki; nr 1 o pow. 408 m2 oraz nr 2 o pow. 7m2 Z uzasadnienia decyzji wynika, iż nieruchomość położona w K. przy ul. [...], o zwrot której skarżąca wystąpiła, została od niej nabyta na rzecz Skarbu Państwa w dniu [...].03.1977 r. umową notarialną, w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania - z przeznaczeniem pod budownictwo mieszkaniowe dla [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w K. Obie działki stanowią obecnie własność Gminy K. z tym, że dz. nr 1 o pow. 408 m2 została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "A" i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr KW [...], natomiast działka 2 o pow. 7 m2 została zajęta pod pas drogowy ulicy [...]. Działka nr 1 nie stała się zbędną na cel wywłaszczenia ponieważ stanowi zieleń ochronną dla osiedla "A".. Brak wiec przesłanek z art. 137 ust. 1 ust. o gospodarce nieruchomościami do jej zwrotu. Niezależnie od powyższego, istnieje przesłanka negatywna, wynikająca ze stanu prawnego tej nieruchomości wyłączająca możliwość jej zwrotu. Ze zgromadzonych w toku postępowania dokumentów wynika, że przedmiotowa nieruchomość decyzją Urzędu Miejskiego z dn. [...].09.1986 r. znak [...] m.in. przeznaczono do oddania w użytkowanie wieczyste na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej. Prawo to następnie zostało przeniesione na następca prawnego [...] Spółdzielni Mieszkaniowej -tj. Spółdzielnię "A" w formie umowy notarialnej zawartej w dn. [...].09.1999 r. i ujawnione w księdze wieczystej nr KW [...]. Uregulowanie prawne przepisu art. 229 u.g.n. nie pozwala na zwrot nieruchomości w takich przypadkach gdy przed dniem 1.01.1998 r. nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Wobec tej przesłanki negatywnej jaką jest ujawnienie prawa do osób trzecich, nie jest możliwy zwrot nieruchomości. Dlatego orzeczono jak w sentencji, także w stosunku do działki nr 2 gdyż z uwagi na zajęcie tej działki pod pas drogowy skarżąca ograniczyła w toku postępowania żądanie zwrotu do działki nr 1. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła okoliczność, że faktycznie wniosek złożyła jeszcze 25.09.1997 r. jeszcze przed wejściem w życie nowej ustawy. Na pierwszych oględzinach poinformowano ją o podziale działek i oznaczenia ich nowymi numerami. Dlatego drugi wniosek złożyła w dacie 13.07.1998r., mimo, iż poprzedni wniosek obejmował również przedmiotowe działki, gdyż dotyczył on całej wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto skarżąca zarzuciła, że Spółdzielnia Mieszkaniowa "A" dopiero w toku postępowania o zwrot działki ujawniła swoje prawo w księdze wieczystej. Organ odwoławczy - Wojewoda [...] decyzją Nr [...], z dnia. 8.01.2001 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że cel nabycia został określony w akcie notarialnym, jako budownictwo mieszkaniowe [...] Sp-ni Mieszkaniowej. Działka nr 2 o pow 7 m2 jest częścią infrastrukturę została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Jeśli idzie o działkę 1 o pow. 408 m2 to poza sporem jest fakt, że znajduje się ona w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "A" (następcy prawnego [...] S-ni. Mieszkaniowej), a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W związku z czym niema znaczenia fakt nie zagospodarowania tej działki i zbędności na cel określony przy wywłaszczeniu, bowiem na dzień orzekania pozostaje ona w wieczystym użytkowaniu. Zaś umowa użytkowania wieczystego nie podlega ocenie organów administracji orzekających w sprawie zwrotu wywłaszczanej nieruch. lecz w postęp, przed sądem powszechnym. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, w części rozstrzygnięcia, co do działki obecnie oznaczonej 1 o pow 408 m2, skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania. Podniosła, że nie można się zgodzić z twierdzeniem, ż e niema znaczenia fakt nie zagospodarowania i zbędności nieruch. na cel określony przy wywłaszczeniu, skoro materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości zgodnie z art. 136 ust. 3 u ogn jest jej zbędność na cel wywłaszczenia. Fakt pozostawania w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej, nie może być przeszkodą dla żądania zwrotu gdyż prawo to zostało przeniesione dopiero w dniu 7.09.1999 r. ( umowa notarialna Nr [...]) i dopiero następnie ujawnione w księdze wieczystej. Przepis art. 229 u. g. n. uzależnia skuteczność dochodzonego roszczenia od tego; czy oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości osobie trzeciej i ujawnienie jej prawa nastąpiło przed dniem 1.01.1998 r. czy po tej dacie. Poza sporem fakt, że oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste i ujawnienie tego prawa miało miejsce po dn. 1.01.1998 r. W związku z czym skarżąca wnosi o uchylenia zaskarżonej decyzji i wydanie orzeczenia zgodnego z wnioskiem. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł ojej oddalenie i stwierdził, iż brak jest w sprawie jakichkolwiek okoliczności faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na zmianę stanowiska organu II instancji, zajętego w zaskarżonej decyzji. Zgodnie z przepisem art. 97 par 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08. 2002 r. prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego też właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Sąd zważył, co następuje: Skardze nie można odmówić słuszności. Przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. daje poprzedniemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.. Przepis art. 137 określa okoliczności stanowiące o zbędności nieruchomości, jako przesłanki zwrotu wywłaszczanej nieruchomości. Uprawnienie poprzedniego właściciela do żądania zwrotu nieruchomości może być wyłączone tylko w przypadku zaistnienia przesłanki negatywnej przewidzianej art. 229 u.g.n. w postaci prawa do niej osób trzecich. Przepis ten ustanawia wyjątek od zasady określonej w przytoczonym wyżej przepisie art. 136 ust. 3 u.g.n., stanowiąc; iż roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Stosownie więc do treści art. 229 muszą zachodzić kumulatywnie wszystkie warunki przewidziane tym przepisem, stanowiące dopiero łącznie przesłankę negatywną zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w postaci ujawnionego do niej prawa osoby trzeciej. Bezsporną w niniejszej sprawie jest okoliczność, że oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste Sp-ni Mieszkaniowej "A" aktem notarialnym nastąpiło w dniu 7.09.1999 r., i że po tej dacie zostało ono ujawnione w księdze wieczystej. Skoro przepis art. 229 powołanej u.g.n. wyłącza - expressis werbis - roszczenie o zwrot nieruchomości ( "roszczenie nie przysługuje" ) w przypadku ustanowienia na niej i zaintabulowania prawa osoby trzeciej przed dniem wejścia w życie ustawy,- to oznacza; a contrario, że w przypadku dokonania tych czynności po wskazanej ustawą dacie tj. po 1.01.1998 r. - roszczenie przysługuje, czyli nie ma ustawowego wyłączenia lub ograniczenia możliwości dochodzenia przez poprzedniego właściciela roszczenia żart. 136 ust. 3 tej ustawy. W tej sytuacji skoro prawo osoby trzeciej, jaką niewątpliwie jest wymieniona Spółdzielnia Mieszkaniowa, zostało ustanowienie na nieruchomości i ujawnione w księdze wieczystej po terminie przewidzianym ustawą ( po 1.01.1998 r. czyli po dniu wejścia w życie ustawy), to roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości należało rozpoznać zgodnie z wymogami ustawy, a w szczególności z przepisem art. 136 ust. 3 i 137. Słusznie podnosi skarżąca, że materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony przy wywłaszczeniu (tu w akcie notarialnym sprzedaży nieruchomości w trybie art. 6 ustawy z dn. 12.03. 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia) W sytuacji gdy w świetle powyższego, roszczenie skarżącej nie jest przez ustawę wyłączone, to należało przeprowadzić postępowanie dla ustalenia czy nieruchomość ta (dz.. nr 1) lub jej część stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Dokonania oceny zbędności należy przy tym dokonać według ustawowych kryteriów zawartych w przepisie art. 137u.g.n. Nie można było przyjąć, w świetle powyższego, że nie ma znaczenia dla sprawy fakt nie zagospodarowania tej nieruchomości i jej zbędność na cel wywłaszczenia, wobec pozostawania jej na dzień orzekania w wieczystym użytkowaniu, gdyż umowa użytkowania wieczystego nie podlega ocenie organów administracji lecz w postępowaniu przed sądem powszechnym. Zawarcie umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste po dacie wskazanej przepisem ustawy, (w czasie trwającego już postępowania o zwrot nieruchomości) nie może niweczyć uprawnienia poprzedniego właściciela do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n. Przepis art. 229 u.g.n, jak powiedziano wyżej jest wyjątkiem wyznaczającym ściśle warunki, których zaistnienie powoduje utratę roszczenia o zwrot nieruchomości. W sytuacji gdy przepis ten nie ma zastosowania, to należy przeprowadzić postępowanie zgodnie z art. 7 k.p.a. dla ustalenia; precyzyjnego celu, na który nieruchomość została nabyta, a potem; stosownie do normy prawnej zawartej w art. 137 u.g.n ustalić czy stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Jeżeli w toku postępowania organ administracji stwierdzi, ż e istnieją przesłanki do zwrotu nieruchomości przewidziane art., 136 ust. 3 i 137 u.g.n., a szczególności, że stała się ona zbędna, to: " ma on - stosownie do art. 97 parł pkt 4 kpa - obowiązek zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia sporu dotyczącego przedterminowego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot (...) i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania, określone w art. 100 par 1 kpa, Wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości z naruszeniem tej powinności oznacza naruszenie zarówno wymienionych przepisów art. 7 k.p.a Jak i art. 136 ust. 1 i 3 u.g.n." (por. cyt. str. 235 " Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" - Tadeusz Woś, WP Lexis Nexis, W-wa 2004 ) Należy zauważyć, że postępowanie w sprawie zwrotu działki nr 2 o pow. 7 m2, powinno zostać umorzone na postawie przepisu art. 105 k.p.a.. Wobec cofnięcia przez skarżąca wniosku o zwrot tej nieruchomości w toku postępowania przed organem I instancji postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 par pkt. 1 lit. c. prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania art. 7 i 77 k.p.a. gdyż decyzja została wydana przedwcześnie, bez przeprowadzenia należytego postępowania wyjaśniającego. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 par. 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.