SA/Rz 1536/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Sawuła Sędziowie NSA Marian Ekiert AWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant: ref.-staż. Dorota Wolak po rozpoznaniu w dniu 29 września 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2002 r., zn [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego T. B. kwotę 20 zł /słownie: dwadzieścia złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 1536/02 UZASADNIENIE Starosta [...] decyzją z [...].04.2002r. nr [...] działając na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. nr 98, poz. 602) odmówił T. B. zwrotu prawa jazdy kat. "BT" nr [...] seria [...] nr [...] wydane przez Urząd Rejonowy w P. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że 23.04.2002 T. B. złożył wniosek o zwrot prawa jazdy kat. "BT", dołączając do wniosku kserokopię wyroku Sądu rejonowego w P. Wydziału Grodzkiego syg. akt [...], którym został uniewinniony od zarzucanego mu przestępstwa. Po złożeniu o wniosku o zwrot prawa jazdy organ wystawił zaświadczenie w celu poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji. T. B. ponownym wnioskiem z 23.04.2002r. zwrócił się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy i podniósł, ze przepis art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym nie ma wobec niego zastosowania, gdyż nie był nakazany środek karny w postaci zatrzymania prawa jazdy. W odwołaniu od powyższej decyzji, T. B. zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym, poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że został pozbawiony na okres przekraczający 1 rok prawa jazdy, podczas, gdy w rzeczywistości prawa tego nie był pozbawiony, gdyż w tym przedmiocie nie orzekał żaden niezawisły sąd, natomiast przez okres ten nie był tylko w posiadaniu dokumentu potwierdzającego to prawo i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o orzeczenie o zwrocie dokumentu potwierdzającego prawo jazdy kat. "BT" nr [...] seria [...] nr [...] wydanego przez Urząd Rejonowy w P. Skarżący stwierdził, że faktyczne niewykonywanie uprawnień do kierowania pojazdami samochodowymi (tak jak w jego przypadku) nie daje podstaw do uzależnienia wydawania dokumentu pn. prawa jazdy od uprzedniego zdania egzaminu państwowego. Ponadto uznał, że zostałby niekorzystnie potraktowany przez organy w stosunku do osób pozbawionych prawa jazdy wyrokami zakazującymi prowadzenia pojazdów. Wskazał również na Konstytucję, że obywatel może być pozbawiony praw tylko w drodze wyroku sądowego, a w jego przypadku taki wyrok nie został wydany. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].06.2002r. znak: [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że decyzja jako merytorycznie prawidłowa nie może zostać uchylona, a nadto nie zostały stwierdzone wady postępowania skutkujące koniecznością eliminacji decyzji z obrotu prawnego. Zgodnie z treścią art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. 2b cyt. ustawy Prawo o ruchu drogowym, kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia do kierowania tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający 1 rok. Materiał dowodowy jednoznacznie potwierdził, że skarżący był pozbawiony prawa jazdy na okres dłuższy niż 1 rok. Przesłanką do orzeczenia obowiązku poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji jest fakt pozbawienia prawa jazdy na wskazany w przepisie okres, niezależnie od formy prawnej tego i przyczyn. Orzecznictwo NSA w tej kwestii pozostaje jednolite (wyrok NSA z 1999.06.24, II SA 659/99; wyrok z 1999.05.26, II SA 785/99; wyrok z 1998.11.10, II SA 1291/98). W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący J. B. zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. nr 98, poz. 602 ze zm.) przez nieuzasadnioną odmowę zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w skutek podejrzenia o popełnienie przestępstwa z art. 178a k.k. i uzależnienie tego zwrotu od zdania odpowiedniego do rodzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikację w sytuacji, gdy wyrokiem sądu został uznany za niewinnego i wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącego w jego sprawie zostały naruszone konstytucyjne prawa wolnościowe. Przyjętej przez organy interpretacji art. 114 ust.1 pkt 2 lit.b, jak i przytoczonego orzeczenia NSA nie da się pogodzić z zasadą równości wszystkich obywateli wobec prawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Z mocy art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone (a do takich należy niniejsza sprawa), podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, zwana dalej w skrócie P.p.s.a.) W sprawach tych stosuje się dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych. Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Jej zakres wyznacza przepis art. 134 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę można uwzględnić tylko wtedy, gdy zostanie stwierdzone naruszenie prawa w stopniu określonym przez przepis art. 145 P.p.s.a. Według natomiast art. 135 tej ustawy Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Uregulowania zawarte w art. 134 i art. 135 P.p.s.a. powodują, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu, bowiem Sąd stwierdził naruszenie prawa, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia (art. 145 § 1pkt 1 lit. a P.p.s.a.). Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, mocą której została utrzymana decyzja Starosty [...] z [...].04.2002r. o odmowie zwrotu prawa jazdy kat. "BT", gdyż okres pozbawienia prawa jazdy przekroczył 1 rok, a T. B. nie poddał się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji do prowadzenia pojazdów. Organy administracji samorządowej orzekające w niniejszej prawie ustaliły stan faktyczny, który w zasadzie jest bezsporny, gdyż wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy w postaci postanowienia Prokuratora Prokuratury Rejonowej w P. z 19.01.2001r. o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 137 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym oraz prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w P. Wydział Grodzki z 13.03.2002r. sygn. akt [...], na podstawie którego T. B. został uniewinniony od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 Kodeksu karnego. Z zestawienie tych dat wynika, że od zatrzymania prawa jazdy do czasu wydania prawomocnego wyroku upłynął okres dłuższy niż jeden rok. Zaskarżona decyzja i poprzedzającą ją decyzja Starosty zostały wydane w oparciu o art. 114 ust. 1 pkt 2 lit.b ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. nr 98, poz. 602 ze zm., a na dzień wydawania wyroku Dz. U. z 2003r. nr 58, poz. 515 ze zm.) zwaną dalej Prawo o ruchu drogowym. W myśl tego przepisu kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia do kierowania tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający 1 rok. Szczególną uwagę w cytowanym przepisie należy zwrócić na użyte wyrażenia "zwrot zatrzymanego prawa jazdy ....., którego była pozbawiona". Prawo o ruchu drogowym nie zawiera definicji legalnej "pozbawienia prawa jazdy", co stwarza możliwości różnego interpretowania i nadawania różnych znaczeń. Z konstrukcji cytowanego przepisu wyraźnie wynika, że muszą nastąpić dwa zdarzenia, a mianowicie zatrzymanie prawa jazdy oraz pozbawienie prawa jazdy. Przypadki obligatoryjnego zatrzymania prawa jazdy zostały wymienione w art. 135 ust.1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym. Zatrzymanie prawa jazdy ma miejsce w razie stwierdzenia, że kierujący pojazdem znajduje się w stanie nietrzeźwości lub w stanie po spożyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu, stwierdzenia zniszczenia prawa jazdy w stopniu powodującym jego nieczytelność, podejrzenia podrobienia lub przerobienia prawa jazdy, gdy upłynął termin ważności prawa jazdy, gdy wobec kierującego pojazdem zostało wydane postanowienie lub decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy, gdy wobec kierującego pojazdem orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów lub wydano decyzję o cofnięciu prawa jazdy, przekroczenia przez kierującego pojazdem liczby 24 punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego, przekroczenia przez kierującego pojazdem w okresie 1 roku od dnia wydania po raz pierwszy prawa jazdy, liczby 20 pkt za naruszenie przepisów ruchu drogowego. Stosownie natomiast do art. 135 ust. 1 pkt 2 policjant może zatrzymać prawo jazdy za pokwitowaniem w razie uzasadnionego podejrzenia, że kierowca popełnił przestępstwo lub wykroczenie, za które może być orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów. W przytoczonym przepisie szczególną uwagę należy zwrócić na użyte zwroty, takie jak: decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy, orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów, wydano decyzję o cofnięciu prawa jazdy. Właśnie użycie tych zwrotów przez ustawodawcę pozwala na dokonanie prawidłowej wykładni pojęcia pozbawienia prawa jazdy. Z powyższego wynika, że pojęcie "pozbawienia prawa jazdy" nie można wiązać tylko z fizycznym posiadaniem lub nie posiadaniem dokumentu, którego utrata może być spowodowana przyczynami faktycznymi takimi jak np. zgubienie, zniszczenie, a więc następstwem zdarzenia losowego. Pozbawienie prawa jazdy może być również skutkiem określonych zdarzeń prawnych, rezultatem których może być zakaz prowadzenia pojazdów, cofnięcie prawa jazdy, decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy. W tym właśnie znaczeniu jako prawnej formy pobawienia prawa jazdy należy rozumieć istotę użytego przez ustawodawcę zwrotu "pozbawienia". Na podstawie delegacji zawartej w art. 100 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, zostało wydane rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001r. w sprawie wydawania uprawnień do kierowania pojazdami (Dz. U. nr 150, poz. 1680 ze zm.), które weszło w życie 1 stycznia 2002r. (§ 25 rozporządzenia), a zatem obowiązywało w dacie ubiegania się przez skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. W rozporządzeniu tym w § 1 ust. 2 został umieszczony słowniczek pojęć stosowanych w zakresie spraw prowadzonych na podstawie Prawa o ruchu drogowym. W przepisie tym zostało zdefiniowanie pojęcie "zakazu", przez które należy rozumieć decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy lub pozwolenia, cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami lub orzeczoną – prawomocnym wyrokiem sądu lub orzeczeniem innego organu uprawnionego do orzekania w sprawach o wykroczenia w trybie dyscyplinarnym – karę zakazu prowadzenia pojazdów. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że przepis art. 114 ust. 1 pkt 2lit. b Prawa o ruchu drogowym dotyczy tylko prawnych form pozbawienia prawa jazdy, określonych w § 1 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001r. w sprawie wydawania uprawnień do kierowania pojazdami (Dz. U. nr 150, poz. 1680 ze zm.), które zostały wymienione w wyżej cytowanym przepisie rozporządzenia. Innymi słowy pozbawienia prawa jazdy nie można odnosić wyłącznie do posiadania, bądź nie posiadania prawa jazdy, istotna będzie forma pozbawienia prawa jazdy. Zastosowanie wykładni językowej prowadziłoby do zawężającego definiowania pojęcia "pozbawienia prawa jazdy". Przedstawione wyżej rozumienie tego pojęcia znajduje bowiem uzasadnienie w przedstawionej wykładni systemowej. Z przepisu art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b Orawa o ruchu drogowym wynika, że kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona (w prawnych formach) na okres przekraczający 1 rok. Innymi słowy muszą zaistnieć łącznie trzy warunki, aby dana osoba została skierowana na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji a to: 1/zatrzymanie prawa jazdy lub pozwolenia do kierowania tramwajami; 2/ pozbawienie wymienionego dokumentu w formach prawnych ( a nie tylko brak faktycznego posiadania, bądź korzystania lub nie korzystania); 3/ okres prawnego pozbawienia prawa jazdy lub pozwolenia do kierowania tramwajami musi przekraczać 1 rok. Analiza cytowanego przepisu uprawnia do wniosku, że samo zatrzymanie prawa jazdy przez okres dłuższy niż 1 rok, nie stwarza podstaw do skierowania osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji z powodu braku przesłanek ustawowych. Za takim rozumieniem przepisu art. 114 ust.1 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym przemawia również brzmienie art. 138 ust. 2 tej ustawy. W myśl tego przepisu zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania, z zastrzeżeniem art. 114 ust. 4 Prawa o ruchu drogowym. W przypadku zatrzymania prawa jazdy z powodu popełnienia przestępstwa lub wykroczenia, jego zwrot może nastąpić dopiero po ustaleniu w toku czynności procesowych, iż w zachowaniu sprawcy brak znamion przestępstwa lub wykroczenia, a zatem przestała istnieć przyczyna zakazu prowadzenia pojazdów. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że ustawodawca nie uzależnił zwrotu zatrzymanego prawa jazdy od poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji, jeżeli osoba nie została pozbawiona prawa jazdy na okres przekraczający 1 rok w formach prawem przepisanych. Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy wyrazić pogląd, że zatrzymanie prawa jazdy na okres nawet dłuższy niż 1 rok, a następnie orzeczenie prawomocnym wyrokiem, że dana osoba jest niewinna nie powoduje powstania obowiązku poddania osoby kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji do prowadzenia pojazdów, o którym mowa w art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2003r. nr 58, poz. 515). Z przytoczonych wyżej względów, Sąd uznając zasadność skargi uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z [...] kwietnia 2002r. nr zn [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a wspomnianej na wstępie ustawy P.p.s.a. Sąd uznał za nieuzasadniony wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji, gdyż nie zaistniały przesłanki do wydania takie rozstrzygnięcia. Stosownie bowiem do art. 145 § 1 pkt 2 Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Takie przypadki nie wystąpiły. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien wyjaśnić, czy skarżący został w formach prawych pozbawiony prawa jazdy, a w dalszej kolejności dokonać oceny, czy zachodzą łącznie wszystkie przesłanki wymienione w art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b do skierowania skarżącego do kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Z materiału dołączonego do skargi bezspornym jest tylko fakt zatrzymania prawa jazdy. Zwrot kosztów postępowania w postaci uiszczonego wpisu znajduje oparcie w art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 14.05. 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.). w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30.08.2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, cytowaną na wstępie.