II SA/Po 197/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Hrycaj Sędziowie Sędzia NSA Rafał Batorowicz ( spr ) Sędzia WSA Bożena Popowska Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2004 r. sprawy ze skargi H. J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2001 r. Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2001 r. nr[...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa., że zaskarżona decyzja winna być wykonywana. /-/ B.Popowska /-/ M.Hrycaj /-/ R.Batorowicz JFS Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2001 r., którą przyznano J. M. dodatek mieszkaniowy w wysokości 272, 83 zł od dnia [...] września 2001 r. do dnia [...] 2001 r., w skład którego to dodatku wchodził ryczałt na zakup opału w wysokości 14,13 zł. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono ustalenia, według których J. M. zajmował lokal nr [...] przy ul. G. [...] i spełniał warunki określone w art.39 ust.1 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych ( Dz. U. z 1998 r. nr 120, poz.78 ze zm. ). Wnioskodawca podawał, że gospodarstwo domowe składało się z czterech osób. Ustalono, że jego córka była uczennicą szkoły w K., a syn uczył się w szkole w O. Według zeznań J. M. córka zamieszkiwała w P., z tym że przebywała w okresie nauki w K. u jej babci. Syn również zamieszkiwał z rodzicami, w O. przebywał u znajomych. Organ odwoławczy przytoczył art.40 ust.1 ustawy o najmie lokali ... podkreślając , że ustawodawca odwołał się do stałego zamieszkiwania razem a nie do zameldowania jako przesłanki określenia liczby osób prowadzących gospodarstwo domowe. Dlatego też przyjęto, że gospodarstwo domowe J. M. składało się z dwóch osób. Wskazał nadto, że ustawa o najmie lokali ... nie zawierała definicji gospodarstwa domowego, z przepisów tej ustawy wynikać miało, że rozumieć przez to pojęcie należało zamieszkiwanie w lokalu wraz z najemcą posiadającym tytuł prawny. Podkreślał także cechy prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego jak : zaopatrywanie się w codzienne potrzeby i uczestniczenie w całodziennym życiu rodzinnym. Uznał także, iż okoliczności sprawy wskazywały na przeniesienie centrów życiowych dzieci J. M. do K. i O. H. i J. M. wnieśli do sądu administracyjnego skargę, której treść wskazywała, że domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji. Uzasadniając skargę zarzucali błędną wykładnię art.40 ust.1 ustawy o najmie lokali... podnosząc , że pozostawała w sprzeczności z art.26 i 28 kc określającymi reguły dotyczące oznaczenia miejsca zamieszkania. Podkreślali, że opłacali należności związane z zamieszkiwaniem z nimi dzieci ( opłaty za wodę, ścieki, śmieci ) a nadto finansowali wszelkie koszty ich utrzymania. Akcentowali tymczasowość sytuacji pobytu dzieci w innych miejscowościach w okresach pobierania nauki podając nadto, że przez [...] roku dzieci przebywały z rodzicami. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazywanych w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej w pierwszym rzędzie zależne było od interpretacji pojęcia gospodarstwa domowego w brzmieniu art.40 ust.1 obowiązującym w chwili wydawania zaskarżonej decyzji ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych z 1994 r. Zgodnie z tym przepisem przez gospodarstwo domowe rozumieć należało gospodarstwo prowadzone przez osoby stale razem zamieszkujące. Z treści tego przepisu wynikało, że ustawodawca jako zasadniczą przesłankę określenia z ilu osób składało się gospodarstwo domowe wskazywał okoliczność stałego zamieszkiwania razem. Wobec tego powstawała wątpliwość na ile okoliczność pobytu dzieci skarżących poza miejscem zamieszania rodziców w okresach pobierania nauki w szkole miała wpływ na ocenę czy miejscem zamieszkania tych dzieci pozostawało miejsce zamieszkania skarżących i czy we wskazanych warunkach możliwe było uznanie dzieci za prowadzące wspólne gospodarstwo z rodzicami. Organy obu instancji przyjęły, że pobyt dzieci poza miejscem zamieszkania rodziców w okresach pobierania nauki w szkołach odległych od miejscowości, w której zamieszkiwali rodzice, wyłączał uznanie, iż miejscem zamieszkania dzieci pozostawało miejsce zamieszkiwania rodziców. W szczególności wskazywały, że zamieszkiwania w okresach nauki z innymi niż rodzice osobami w odległych miejscowościach oznaczało przeniesienie centrów życiowych dzieci skarżących poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Przedstawiony pogląd organów obu instancji ni był trafny. W orzecznictwie wypracowanym na tle przepisów z zakresu ewidencji ludności oraz stosowania art.691 kodeksu cywilnego w dawanym brzmieniu wielokrotnie podkreślano, że przebywania w innej miejscowości, jako przejściowa jedynie przeszkoda uniemożliwiająca faktyczny pobyt w miejscu zamieszkania, nie oznacza z reguły ani opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania ani przeniesienia centrum życiowego do miejscowości, w której pobierana była nauka w szkole ( por. m.in. wyrok NSA z 10 lutego 1989 r., sygn. SA/Wr 789/88, ONA 1989/2/72, wyrok SN z 20 marca 1981 r. , sygn. III CRN 30/81, Monitor Prawniczy 1994/9/273 ). Zauważyć przy tym należało, że ustalenia, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji nie wskazywały jednoznacznie na zamiar stałego związania się dzieci skarżących z miejscem pobierania nauki jeśli zauważyć, że nie podważano twierdzeń skarżącego co do pobytu jego dzieci z rodzicami w okresach wakacji i ferii szkolnych. Dodatkowo podnieść należało, że z akt sprawy wynikało, że w chwili wydawania zaskarżonej decyzji córka skarżących była małoletnia i pozostawała pod władzą rodzicielską rodziców, co przemawiało za stosowaniem reguły z art.26 kc co do miejsca zamieszkania dzieci pozostających pod W odpowiedzi władzą rodzicielską. Na inny aspekt zagadnienia wykładni przepisów dotyczących pojęcia gospodarstwa domowego na potrzeby oceny wysokości dodatku mieszkaniowego zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 5 sędziów z dnia 20 maja 2002 r. , sygn. OPK 21/02/ ( ONSA 2003/1/12 ). Aczkolwiek uchwała ta dotyczyła wykładni art.4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych ( Dz. U. nr 71, poz.734 ), to biorąc pod uwagę zawężenie pojęcia gospodarstwa domowego we wskazanym przepisie (dodatkowe przesłanki wspólnego gospodarowania i wywodzenia prawa do zamieszkiwania od praw lokatora) stanowisko sądu w pełni odnieść należało do rozumianego jako wspólne zamieszkiwanie pojęcia gospodarstwa domowego z art.40 ust.1 ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych. W uzasadnieniu wskazanej uchwały odwołano się do istoty i celu instytucji dodatku mieszkaniowego, której głównym zadaniem jest zrekompensowanie osobom uzyskującym niskie dochody skutków obciążenia ich budżetów domowych wynikających ze zwiększeniem wydatków na mieszkanie i podwyżek czynszów regulowanych, które to rozumienie omawianej instytucji znajdowało opacie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (uzasadnienie wyroku z dnia 4 lutego 1997 r., sygn. P 4/96, OTK nr 1, poz.3 z 1997 r. ) i sądowym ( wyrok NSA z 17 stycznia 2002 r., sygn. SA/Rz 898/00, niepublikowany ). Mając na względzie wskazane przesłanki nie sposób przyjąć by czasowy pobyt dzieci poza miejscem zamieszkania rodziców obciążonych obowiązkiem ich utrzymywania stanowił wystarczający powód do uznania, że dzieci te nie tworzą z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego. Sąd orzekający w sprawie niniejszej w pełni aprobuje wskazany pogląd. Ustalenia, na których oparto zaskarżoną decyzję nie wskazywały, by skarżący nie wykonywali ciążących na nich obowiązków utrzymywania dzieci wynikających z prawa rodzinnego, w szczególności z art.129 kr i o. skarżący zresztą powoływali się na obciążenia z tego tytułu. Tak więc dotychczasowe ustalenia przemiały za zaliczeniem dzieci skarżących do osób tworzących gospodarstwo domowe na potrzeby obliczenia dodatku mieszkaniowego. Z wymienionych powodów uchylono decyzje organów obu instancji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a i art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270 ) orzekając o kosztach postępowania stosownie do art.200 tej ustawy. Stosując art.152 upsa Sąd określił, że zaskarżona decyzja winna być wykonywania gdyż rozstrzygnięcie co do wysokości dodatku mieszkaniowego było wynikiem przyjęcia, że gospodarstwo domowe tworzyły dwie osoby, co do których statusu wątpliwości nie podnoszono. W trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy wiążącym będzie wyrażony w niniejszym uzasadnieniu wyroku pogląd prawny ( art.153 upsa ) . Oznacza to, że ewentualność odmowy uznania dzieci skarżących za osoby tworzące gospodarstwo domowe z rodzicami powstawałaby jedynie w przypadku ustalenia, iż zachodziły szczególne okoliczności wskazujące na trwałe przeniesienie centrum życiowego do innego miejsca i odstąpienia rodziców od obowiązków z zakresu utrzymywania dzieci. /-/ B.Popowska /-/ M.Hrycaj /-/ R.Batorowicz JFS